Interpelacja w sprawie planowanego podwyższenia opłaty koncesyjnej zgodnie z projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne (UD457)

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 192 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację do ministra energii.

Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne (UD457), opracowany w Ministerstwie Energii, oznacza w praktyce wzrost cen energii elektrycznej dla gospodarki, w tym dla przemysłu i gospodarstw domowych. Opłata koncesyjna jest naliczana od przychodu na każdym etapie łańcucha dostaw - u wytwórcy, w obrocie hurtowym, u sprzedawcy i u operatorów sieci - i jako koszt uwzględniany w taryfach przechodzi na odbiorców końcowych. Szacunkowe przeliczenie wskazuje, że przy współczynniku 0,5% przychodu koszt energii elektrycznej wzrośnie z tego tytułu o ok. 7 zł na każdą megawatogodzinę. Na rzecz zmiany podnoszony jest m.in. argument, że opłata koncesyjna przez wiele lat nie była waloryzowana. W odniesieniu do współczynnika opłaty argument ten jest metodologicznie błędny. Opłata koncesyjna stanowi procent przychodu ze sprzedaży, rośnie więc automatycznie wraz z cenami - wzrost kosztów wynikający z inflacji jest uwzględniony w samej formule. Dziesięciokrotne podniesienie współczynnika nie jest zatem waloryzacją, lecz realnym zwiększeniem obciążeń dla całej gospodarki, uzasadnianym argumentem, który w tym zakresie nie ma podstaw.

Projekt (wersja z dnia 9 września 2026 r.) opublikowano na stronie Rządowego Centrum Legislacji w dniu 15 września 2026 r. Projekt przenosi zasady ustalania opłaty koncesyjnej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 października 2021 r. (Dz. U. poz. 1938) do ustawy i jednocześnie podnosi współczynnik opłaty dla wytwarzania, przesyłu, dystrybucji, obrotu i magazynowania energii elektrycznej, paliw gazowych i ciepła z 0,05% do 0,5% przychodu, a dla paliw ciekłych z 0,03% do 0,3%. Projekt znosi limit 2,5 mln zł na rodzaj działalności, podnosi opłatę minimalną z 1000 zł do 5000 zł z coroczną waloryzacją oraz ustala próg zwolnienia instalacji odnawialnych źródeł energii (5 MW) łącznie dla całej grupy kapitałowej. Zgodnie z art. 3 projektu nowe współczynniki mają być stosowane już do obliczenia opłaty za 2026 r. Według oceny skutków regulacji projekt ma przynieść budżetowi państwa ok. 3564 mln zł dodatkowych dochodów rocznie od 2027 r., w tym - według wyliczeń prezesa Urzędu Regulacji Energetyki - 2800 mln zł ze zniesienia limitu, 754 mln zł z podwyższenia współczynników oraz 8,9 mln zł z podwyższenia opłaty minimalnej. Ta sama ocena wskazuje, że limit płaci obecnie 23 koncesjonariuszy, którzy w 2025 r. wnieśli łącznie 67,5 mln zł opłat od 453 mld zł przychodu.

Uzasadnienie stwierdza, że dziesięciokrotne zwiększenie współczynników zaproponowano „zgodnie z propozycją prezesa Urzędu Regulacji Energetyki”, nie przedstawia jednak kalkulacji kosztów zadań regulatora, które miałyby tę podwyżkę uzasadniać. Ocena skutków regulacji wskazuje brak wpływu projektu na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe, a rubrykę dotyczącą mikro-, małych i średnich przedsiębiorców pozostawia pustą. Uzasadnienie stwierdza ponadto, że projekt nie wpływa na działalność mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców, mimo że opłata minimalna rośnie pięciokrotnie dla każdego z ok. 8480 płatników wskazanych w ocenie skutków regulacji. Opłata koncesyjna jest kosztem uwzględnianym w taryfach operatorów systemów i sprzedawców, a ponieważ nalicza się ją od przychodu z każdej działalności koncesjonowanej osobno, ta sama jednostka energii może być nią obciążona kilkakrotnie - u wytwórcy, u kolejnych podmiotów obrotu hurtowego, u sprzedawców i u operatorów sieci.

Projekt w szczególny sposób dotyka podmiotów działających poza pionowo zintegrowanymi grupami energetycznymi z udziałem Skarbu Państwa: niezależnych przedsiębiorstw obrotu energią elektryczną i gazem, których marża stanowi ułamek procenta przychodu, niezależnych operatorów systemów dystrybucyjnych, w których przychodzie znaczną część stanowią koszty usług przesyłu i dystrybucji kupowanych od operatorów nadrzędnych, a także inwestorów budujących nowe źródła - w tym jednostki szczytowe i źródła ciepła - którzy przez pierwsze miesiące działalności wnoszą opłatę przedkoncesyjną według tych samych stawek. W grupach zintegrowanych energia przechodzi w dużej mierze wewnątrz grupy, bez kolejnych transakcji obciążonych opłatą.

Konsultacje publiczne projektu skrócono do 14 dni. Na liście podmiotów, którym przekazano projekt do konsultacji, nie ma reprezentatywnych organizacji pracodawców, a uzasadnienie nie odnosi się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 sierpnia 2025 r. (sygn. akt SK 55/22), w którym trybunał uznał opłatę koncesyjną za daninę publiczną, której podstawowe elementy muszą być określone w ustawie. Sprzeciw wobec projektu zgłosiły m.in. Konfederacja Lewiatan, Towarzystwo Obrotu Energią, Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego oraz Krajowa Izba Gospodarcza Elektroniki i Telekomunikacji, wskazując na przeniesienie kosztu na odbiorców, osłabienie płynności rynku hurtowego oraz objęcie nowymi stawkami roku, który już trwa i zakończy się za 3,5 miesiąca.

W związku z powyższym kieruję do ministra energii następujące pytania:

I. Skutki cenowe, argument waloryzacji i kalkulacja podwyżki

1. Czy minister energii dokładnie policzył, o ile w wyniku wprowadzenia projektowanej regulacji wzrośnie cena energii elektrycznej dla gospodarki, w tym dla przemysłu i gospodarstw domowych? Czy ministerstwo potwierdza, że wzrost ten wyniesie ok. 7 zł na megawatogodzinę? Jeżeli nie - proszę o podanie własnego wyliczenia wraz z przyjętymi założeniami.

2. Czy minister energii uznaje za celowe i racjonalne uzasadnianie dziesięciokrotnego podwyższenia współczynnika opłaty koncesyjnej brakiem jej waloryzacji, skoro opłata liczona jako procent przychodu rośnie wraz z cenami, a więc wzrost kosztów wynikający z inflacji jest już uwzględniony w samej formule? Jaką część planowanego wzrostu wpływów o ok. 3564 mln zł rocznie minister energii uznaje za waloryzację, a jaką za realne zwiększenie obciążeń?

3. Czy Ministerstwo Energii dysponuje kalkulacją kosztów zadań prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, na której oparto propozycję dziesięciokrotnego zwiększenia współczynników opłaty koncesyjnej? Proszę o odpowiedź "tak" lub "nie", a w przypadku odpowiedzi twierdzącej - proszę o jej udostępnienie.

4. Jaką metodą wyliczono kwotę 2800 mln zł przypisaną w ocenie skutków regulacji jako skutek zniesienia górnego limitu opłaty? Z danych z tej samej oceny (453 mld zł przychodu 23 koncesjonariuszy płacących limit) wynika, że przy obecnym współczynniku 0,05% zniesienie limitu dałoby ok. 226,5 mln zł zamiast 67,5 mln zł, a przy współczynniku 0,5% - ok. 2265 mln zł. Proszę o przedstawienie założeń i danych wyjściowych.

5. Jaka jest relacja planowanych wpływów z opłaty koncesyjnej po zmianie do planowanych wydatków Urzędu Regulacji Energetyki na 2027 r.? Czy w ocenie ministra energii świadczenie, którego wpływy wielokrotnie przewyższają koszt działalności regulatora, zachowuje charakter opłaty?

II. Skutki dla odbiorców energii, gazu, ciepła i paliw

6. Czy przeprowadzono analizę przeniesienia opłaty na ceny gazu ziemnego, ciepła systemowego i paliw ciekłych, skoro ocena skutków regulacji wskazuje brak wpływu projektu na gospodarstwa domowe? Proszę o podanie szacowanego wzrostu kosztów w złotych na megawatogodzinę i na litr paliwa.

7. Dlaczego rubryka oceny skutków regulacji dotycząca mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw pozostała pusta, a uzasadnienie stwierdza brak wpływu projektu na te podmioty, mimo pięciokrotnego wzrostu opłaty minimalnej dla ok. 8480 płatników?

8. Czy ministerstwo przeanalizowało wielokrotne naliczanie opłaty od tej samej jednostki energii w łańcuchu obrotu hurtowego oraz jego wpływ na płynność rynku terminowego na Towarowej Giełdzie Energii? Jeżeli tak - proszę o przedsatwienie wyników tej analizy.

9. Czy przychód stanowiący podstawę obliczenia opłaty w obrocie paliwami ciekłymi obejmuje podatek akcyzowy i opłatę paliwową? Proszę o odpowiedź "tak" lub "nie".

III. Objęcie nowymi stawkami w 2026 roku i wyrok Trybunału Konstytucyjnego

10. Jak minister energii ocenia zgodność art. 3 projektu, obejmującego nowymi współczynnikami przychody osiągnięte w 2026 roku, z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zważywszy że ceny w umowach na 2026 rok skalkulowano przy współczynniku 0,05%?

11. Dlaczego uzasadnienie projektu nie odnosi się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 55/22? Jaka jest szacowana przez ministra energii kwota ewentualnych roszczeń o zwrot opłat koncesyjnych wniesionych za lata 2020–2025 i ile takich postępowań obecnie się toczy?

IV. Tryb prac nad projektem

12. Z jakiego powodu skrócono konsultacje publiczne do 14 dni oraz dlaczego projektu nie skierowano do reprezentatywnych organizacji pracodawców ani do Rady Dialogu Społecznego, skoro zmienia on obciążenia dla ok. 8480 przedsiębiorców?

13. Kiedy zostanie opublikowany raport z konsultacji i czy minister energii rozważa wprowadzenie zmian do projektu, w szczególności stopniowe dochodzenie do nowych stawek albo stosowanie ich dopiero do opłaty za 2027 rok?

V. Podmioty niezależne i nowe inwestycje

14. Czy minister energii przeanalizował wpływ projektu na niezależne przedsiębiorstwa obrotu energią elektryczną i gazem, nienależące do grup z udziałem Skarbu Państwa, w szczególności w przypadkach, w których opłata w wysokości 0,5% przychodu przewyższa marżę z umów sprzedaży zawartych po stałej cenie na 2026 rok? Jeżeli tak - proszę o przedstawienie wyników tej analizy.

15. Czy przychód niezależnego operatora systemu dystrybucyjnego, stanowiący podstawę obliczenia opłaty, obejmuje koszty usług przesyłania i dystrybucji kupowanych od operatora nadrzędnego, od których opłatę wniósł już ten operator? Proszę o odpowiedź "tak" lub "nie", a w przypadku odpowiedzi twierdzącej - o wskazanie, czy minister energii rozważa wyłączenie tych kosztów z podstawy naliczania opłaty.

16. Czy przychody z rynku mocy oraz z usług systemowych świadczonych na rzecz operatora systemu przesyłowego mają wejść do podstawy obliczenia opłaty koncesyjnej i przedkoncesyjnej? Proszę o odpowiedź "tak" lub "nie".

17. Jak projekt ustawy wpłynie na opłacalność nowych inwestycji w jednostki szczytowe, magazyny energii i lokalne źródła ciepła, których budowę rząd zapowiada w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw? Czy minister energii rozważa okres przejściowy albo obniżkę stawki dla nowych podmiotów w pierwszych latach działalności?

VI. Pytania systemowe

18. Ile spośród ok. 230 przedsiębiorców, którzy według oceny skutków regulacji utracą zwolnienie dla instalacji odnawialnych źródeł energii, stanowią klastry energii, spółdzielnie energetyczne oraz podmioty z udziałem jednostek samorządu terytorialnego?

19. Czy minister rozważa zastąpienie proponowanego rozwiązania jedną stawką bez limitu, ustaloną na poziomie kosztów działalności Urzędu Regulacji Energetyki, co pozwoliłoby znieść przywilej największych płatników bez wielokrotnego zwiększania obciążeń odbiorców?

Liczę na rzetelną i wyczerpującą odpowiedź w terminie 21 dni.

Z poważaniem
Ireneusz Zyska
Poseł na Sejm RP