Interpelacja w sprawie uznania za inwestycje kluczowe, w rozumieniu ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego w zakresie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych, inwestycji podwójnego przeznaczenia (dual use) w północno-wschodniej Polsce

Suwałki, 12 października 2026 r.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 8 października 2026 roku uchwalił rządowy projekt ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego w zakresie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych. Niestety wśród inwestycji kluczowych wpisanych do tej ustawy zabrakło ważnych i priorytetowych inwestycji podwójnego przeznaczenia (dual use) w północno-wschodniej Polsce, które wymagają pilnej i skutecznej realizacji ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa Polski ze strony Federacji Rosyjskiej.

Wobec tego, a także wobec faktu, że poprawki Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość zgłoszone do projektu tej ustawy, dotyczące części tych inwestycji, zostały przez większość sejmową odrzucone, zwracam się do rządu o ponowne wnikliwe przeanalizowanie w kontekście przyjętej ustawy wskazanych niżej potrzeb inwestycyjnych zlokalizowanych w pobliżu Przesmyku Suwalskiego i Bramy Brzeskiej i mających znaczenie obronne dla bezpieczeństwa państwa.

Należą do nich:

- budowa drogi ekspresowej Via Carpatia, a zwłaszcza jej odcinka Białystok-Augustów-węzeł Raczki w ciągu drogi S8 (połączenie z drogą ekspresową S61 Via Baltica),
- budowa drogi ekspresowej S16 Białystok-Ełk z dalszym jej przebiegiem do Olsztyna i do polskich portów bałtyckich,
- modernizacja drogi wojewódzkiej nr 652 Suwałki-Filipów-Kowale Oleckie (połączenie z drogą krajową nr 65 Białystok-Ełk-Olecko-Kowale Oleckie-Gołdap),
- budowa międzynarodowego korytarza kolejowego Rail Baltica od Białegostoku poprzez Ełk-Suwałki do granicy z Litwą,
- budowa tzw. szprychy kolejowej nr 3 Warszawa-Tłuszcz-Ostrołęka-Łomża-Kolno-Pisz-Orzysz-Giżycko w ramach Centralnego Portu Komunikacyjnego (kolej dużych prędkości),
- elektryfikacja linii kolejowej nr 40 Sokółka-Suwałki wraz z dobudową drugiego toru na trasie Białystok-Suwałki (część linii kolejowej nr 6 oraz linia kolejowa nr 40),
- budowa odcinka kolejowego Łomża-Grajewo jako połączenia szprychy kolejowej nr 3 Warszawa-Tłuszcz-Wyszków-Ostrołęka-Łomża-Kolno-Pisz-Orzysz-Giżycko z trasą kolejową Rail Baltica w celu stworzenia korytarza kolejowego alternatywnego w stosunku do przebiegu Rail Baltica na odcinku Warszawa-Białystok-Ełk-Suwałki-Litwa (kraje bałtyckie),
- modernizacja linii kolejowej nr 39 Suwałki-Olecko i nr 41 Olecko-Ełk jako alternatywnego połączenia na odcinku Suwałki-Ełk wobec trasy Rail Baltica (opóźnienie jej budowy sięga już 10 lat).

Droga ekspresowa Via Carpatia to międzynarodowa arteria komunikacyjna łącząca kraje Europy południowej, Polskę i kraje bałtyckie od Salonik w Grecji do Kłajpedy na Litwie, która miała w swoim założeniu w sposób istotny zmienić dotychczasowy układ komunikacyjny, w którym dominują połączenia o przebiegu równoleżnikowym wschód-zachód, poprzez stworzenie nowej perspektywy komunikacyjno-rozwojowej w układzie południkowym.

Droga ekspresowa Via Carpatia, zgodnie z przyjętą podczas spotkania w Łańcucie w 2006 roku z udziałem śp. prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego Deklaracją Łańcucką, miała przebiegać wzdłuż całej wschodniej granicy Polski, a jej integralną część miał stanowić odcinek S8 Białystok-Augustów-Suwałki-granica państwa jako najkrótsze połączenie prowadzące do krajów bałtyckich.

Wydarzenia ostatnich lat związane z działaniami wojennymi Federacji Rosyjskiej nadały nowe, jeszcze większe niż dotąd znaczenie budowie tej drogi, uzasadnione względami obronnymi.

10 lipca 2024 roku podczas posiedzenia sejmowej Komisji Obrony Narodowej zwróciłem się do ministra obrony narodowej o uznanie drogi ekspresowej S8 za drogę o znaczeniu obronnym. Pismem z dnia 31 lipca 2024 roku sekretarz stanu w MON Paweł Bejda z upoważnienia ministra obrony narodowej poinformował, że „droga łącząca północno-wschodnią Polskę z Litwą, tj. Białystok-Suwałki-węzeł Raczki-przejście graniczne w Budzisku, jest drogą o istotnym znaczeniu dla Sił Zbrojnych RP” i ten odcinek drogi „jest ujęty w niepublikowanym zarządzeniu ministra infrastruktury w sprawie wykazu dróg o znaczeniu obronnym lub ich odcinków”.

Sejmowa Komisja Obrony Narodowej w dniu 14 maja 2026 roku skierowała do prezesa Rady Ministrów dezyderat nr 1 w sprawie pozostawienia w Rządowym Programie Budowy Dróg Krajowych dróg ekspresowych S16 odcinek Białystok-Ełk i S8 odcinek Białystok-Suwałki, uchwalony ponad podziałami politycznymi zdecydowaną większością głosów. Paradoksem jest, że odpowiedzi na ten dezyderat skierowany do prezesa Rady Ministrów, dotyczący głównie znaczenia obronnego wskazanych dróg S8 i S16, nie udzielił ani Pan Premier, ani w Pana imieniu minister obrony narodowej, lecz pismem z dnia 12 czerwca 2026 roku z upoważnienia ministra infrastruktury sekretarz stanu w tym resorcie Stanisław Bukowiec. Wynika z niej, że rząd nie uwzględnia w swoich planach inwestycyjnych ważnych funkcji obronnych tych dróg, a skupia się jedynie na relacjach z Komisją Europejską w zakresie finansowania ich budowy, co oznacza pominięcie najistotniejszego aspektu, jakim jest bezpieczeństwo państwa.

Mimo oczywistej potrzeby i wskazanych w wielu wystąpieniach argumentów przemawiających za budową drogi ekspresowej Białystok-Augustów-Raczki oraz umieszczenia jej w rządowym Programie Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do 2033 r.) wraz z zapewnieniem środków na finansowanie tej inwestycji Pana rząd nie podjął dotychczas żadnych działań w celu jej realizacji.

W tym kontekście kluczowym zadaniem o charakterze strategicznym staje się domknięcie korytarza S16 poprzez budowę odcinka Białystok-Knyszyn-Ełk-Orzysz-Mrągowo-Olsztyn. To właśnie ta arteria tworzy bezpośrednie, bezkolizyjne i najkrótsze połączenie drogowe Olsztyna, Warmii i Mazur oraz centralnych ośrodków logistycznych kraju z drogą ekspresową S61 (Via Baltica) i Przesmykiem Suwalskim. Ma to fundamentalne znaczenie dla stworzenia spójnego systemu obronnego, gdyż bez niego garnizon olsztyński oraz stacjonujące tam jednostki 16. Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej zostaną odcięte od szybkiej i bezpiecznej drogi rokadowej prowadzącej bezpośrednio w rejon najbardziej zagrożonej wschodniej flanki NATO.

Szczególny i absolutnie krytyczny wymiar obronny tej trasy wiąże się z koniecznością zapewnienia wojskowej mobilności dla stacjonującej w rejonie Orzysza i Bemowa Piskiego Wielonarodowej Batalionowej Grupy Bojowej NATO (eFP). Trzon tych sił stanowią rotacyjne pododdziały armii Stanów Zjednoczonych (US Army), dysponujące najcięższym komponentem pancernym i zmechanizowanym, w tym czołgami M1 Abrams oraz bojowymi wozami piechoty M2 Bradley. Ponadto rejon ten jest kluczowym miejscem działań dla kołowych transporterów opancerzonych piechoty typu Stryker – wykorzystywanych dotychczas przez wojska sojusznicze, a obecnie wdrażanych do struktur Sił Zbrojnych RP. Obecny katastrofalny stan techniczny drogi krajowej nr 16 – charakteryzujący się wąską jezdnią, nienormatywnymi łukami i brakiem odpowiedniej nośności – w sposób drastyczny ogranicza operacyjną swobodę manewru wojsk amerykańskich i polskich. Paraliżuje to możliwość natychmiastowej relokacji ciężkich kolumn zmechanizowanych do obrony Przesmyku Suwalskiego na wypadek agresji ze strony Federacji Rosyjskiej lub Białorusi. Przekształcenie S16 w pełnowymiarową drogę ekspresową o nośności 11,5 tony na oś na całym odcinku od Olsztyna przez Orzysz i Ełk do Białegostoku jest warunkiem bezwzględnym, aby stacjonujące na mazurskich poligonach formacje pancerne mogły realnie i skutecznie realizować zadania odstraszania i obrony kolektywnej w ramach Sojuszu.

Uzasadnienie potrzeby budowy odcinka drogi ekspresowej Białystok-Knyszyn-Ełk znalazło się w przywołanym już wyżej dezyderacie sejmowej Komisji Obrony Narodowej z 14 maja 2026 roku w sprawie pozostawienia w Rządowym Programie Budowy Dróg Krajowych dróg ekspresowych S16 odcinek Białystok-Ełk i S8 odcinek Białystok-Suwałki. Odpowiedź na ten dezyderat, o której była mowa wyżej, odnosi się również do drogi S16.

Aktualnie mamy do czynienia z sytuacją, w której poszczególne odcinki drogi Via Carpatia przebiegającej przez terytorium Polski pomiędzy przejściem granicznym ze Słowacją w Barwinku a Białymstokiem są realizowane z dużym opóźnieniem, a rząd nie zamierza budować dalszego ciągu tej drogi od Białegostoku do granicy państwa z Litwą ani po śladzie drogi krajowej nr 8 Białystok-Augustów-węzeł Raczki (S8), ani po śladzie drogi krajowej nr 65 (S16), deklarując jedynie budowę drogi na odcinku Białystok-Augustów-węzeł Raczki według parametrów drogi dwujezdniowej, ale nie ekspresowej, a na odcinku Białystok-Knyszyn-Ełk drogi według parametrów GP o przekroju 2+1. Przyjęcie takiego rozwiązania oznaczałoby, że na terenie północno-wschodniej Polski nie powstanie spójna sieć dróg ekspresowych, a droga ekspresowa Via Carpatia nie będzie miała połączenia w tych parametrach ani z drogą ekspresową S61 Via Baltica, ani z drogą ekspresową S16 Ełk-Olsztyn.

Budowa tego odcinka drogi ekspresowej została ujęta w Krajowym Programie Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do 2033 r.) w uchwale Rady Ministrów z 2016 roku i została włączona do europejskiej sieci TEN-T (Trans-European Transport Network).

Istotne znaczenie dla bezpieczeństwa północno-wschodniej części Polski ma również droga wojewódzka nr 652 Suwałki-Filipów-Kowale Oleckie. Jest ona mocno wyeksploatowana i wymaga podjęcia działań zmierzających do jej modernizacji i dostosowania do współczesnych potrzeb transportowych oraz wojskowych funkcji strategicznych.

Zarządcą drogi nr 652 jest samorząd województwa podlaskiego. Dotychczas nie przedstawiono konkretnych informacji dotyczących przygotowania inwestycji obejmującej modernizację tego odcinka. Jego znaczenie wykracza poza wymiar lokalny. Z uwagi na położenie i znaczenie komunikacyjne regionu zasadne jest przeanalizowanie roli tej drogi w kontekście bezpieczeństwa i obronności państwa.

Powinno to wiązać się z oceną jej parametrów technicznych, przepustowości i możliwości wykorzystania w sytuacjach wymagających sprawnego przemieszczania sił i środków na obszarze o szczególnym znaczeniu ze względu na obronność państwa.

Istotnym aspektem jest także rozwój Filipowa. Rada Ministrów podjęła decyzję o nadaniu od 1 stycznia 2027 roku miejscowości Filipów statusu miasta, co dodatkowo zwiększa potrzebę zapewnienia odpowiedniej jakości infrastruktury drogowej i dostępności komunikacyjnej tego obszaru.

Wobec ostatnich decyzji, zgodnie z którymi odcinek Białystok-Ełk-Suwałki-granica państwa w ciągu międzynarodowej trasy kolejowej E75 Rail Baltica wchodzi, niestety z dużym, ponad 10-letnim opóźnieniem, w fazę realizacji, należy szczególnie podkreślić znaczenie odcinka Ełk-Suwałki-Trakiszki (granica z Litwą), który ma zapewnić pełną funkcjonalność kolejowego połączenia Polski z Litwą oraz pozostałymi państwami bałtyckimi. Należy przystąpić jak najszybciej do budowy tej części Rail Baltica, aby uzyskać docelowy kształt i funkcje całego projektu.

Brak budowy tego odcinka oznacza utrzymywanie ograniczenia przepustowości oraz zmniejszenie odporności logistycznej na jednym z najważniejszych obszarów polskiego i europejskiego bezpieczeństwa. Nie jest to wyłącznie projekt infrastrukturalny, lecz także ważny element zdolności obronnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz całej wschodniej flanki NATO. W warunkach kryzysu transport kolejowy ma szczególne znaczenie ze względu na możliwość przewozu ciężkiego sprzętu wojskowego, pojazdów opancerzonych, dużych ilości zaopatrzenia i jednostek wojskowych na znaczne odległości.

Dlatego pełna realizacja kolejowego połączenia Białystok-Ełk-Suwałki-Trakiszki w ramach Rail Baltica powinna być traktowana jako inwestycja o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.

Sejmowa Komisja Obrony Narodowej zwróciła się 18 czerwca 2026 roku do Pana Premiera z dezyderatem nr 2 dotyczącym budowy i przedłużenia linii kolejowej nr 29 na trasie Warszawa-Tłuszcz-Ostrołęka-Łomża-Pisz-Orzysz-Giżycko w postaci tzw. szprychy kolejowej nr 3 planowanej w ramach projektu Centralnego Portu Komunikacyjnego. Komisja Obrony Narodowej wskazała, że inwestycja ta została przewidziana w pierwotnych planach CPK jako szprycha nr 3, została wpisana do sieci TEN-T, może korzystać z instrumentów finansowania Unii Europejskiej, w tym mechanizmu Military Mobility oraz posiada znaczenie dla bezpieczeństwa państwa.

Szczególnie ważne jest podkreślenie, że budowa tej linii stworzyłaby dodatkowy, alternatywny korytarz transportowy na strategicznym kierunku z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, którego zdolności transportowych nie można opierać wyłącznie na jednej osi komunikacyjnej. Odporność wymaga wielowariantowego systemu połączeń.

Linia Warszawa-Tłuszcz-Ostrołęka-Łomża-Pisz-Orzysz-Giżycko tworzyłaby dodatkowe możliwości transportu wojsk z centralnej Polski w kierunku północno-wschodnim, obsługi rejonu Orzysza, połączenia z istniejącymi i planowanymi szlakami kolejowymi oraz zwiększenia odporności infrastruktury na zakłócenia. Rejon Orzysza ma szczególne znaczenie w kontekście obecności wojsk NATO i jest jednym z najważniejszych miejsc prowadzenia działalności szkoleniowej wojsk polskich i sojuszniczych. Obecność wojsk NATO oraz znaczenie poligonów na tym obszarze wymagają zapewnienia odpowiedniej infrastruktury umożliwiającej szybkie przyjęcie sił sojuszniczych, przemieszczanie ciężkiego sprzętu, prowadzenie ćwiczeń wojskowych oraz utrzymanie zdolności operacyjnych w sytuacji kryzysowej. Brak odpowiednio rozwiniętej infrastruktury transportowej ogranicza praktyczną możliwość rozmieszczenia sił wojskowych oraz wydłuża czas reakcji.

Istotnym elementem wzmacniania odporności infrastrukturalnej północno-wschodniej Polski powinna być przebudowa linii kolejowej nr 6 na odcinku Białystok-Sokółka (dobudowanie drugiego toru i podniesienie prędkości do 160 km/h) oraz elektryfikacja linii nr 40 Sokółka-Augustów-Suwałki.

Linia ta stanowi jeden z kluczowych kolejowych ciągów komunikacyjnych prowadzących w kierunku Przesmyku Suwalskiego oraz granicy z Litwą. Jej pełna modernizacja i dostosowanie do współczesnych wymagań technicznych ma znaczenie nie tylko dla transportu cywilnego, lecz przede wszystkim dla zdolności obronnych państwa oraz realizacji zadań wynikających z członkostwa Polski w NATO.

Elektryfikacja odcinka Sokółka-Augustów-Suwałki jest szczególnie istotna z punktu widzenia zapewnienia ciągłości i zwiększenia przepustowości transportu kolejowego. Pozwoli na sprawniejsze prowadzenie przewozów ciężkiego sprzętu wojskowego, wojsk oraz zaopatrzenia, a także zwiększy możliwość wykorzystania tego szlaku jako alternatywnego korytarza logistycznego dla polskiej części wschodniej flanki NATO.

W obecnych warunkach bezpieczeństwa państwo powinno dążyć do budowy ponadstandardowej i odpornej sieci transportowej. Oparcie mobilności wojskowej wyłącznie na pojedynczych połączeniach kolejowych stwarza ryzyko ograniczenia zdolności reagowania w sytuacji kryzysowej.

Zelektryfikowanie ciągu Białystok-Sokółka-Augustów-Suwałki-granica państwa z Litwą powinno zatem zostać potraktowane jako inwestycja o znaczeniu obronnym, uzupełniająca system tworzony przez Rail Baltica, drogi ekspresowe S8 i S16 oraz linię kolejową nr 29 Warszawa-Tłuszcz-Ostrołęka-Łomża-Pisz-Orzysz-Giżycko (szprycha nr 3 CPK).

Infrastruktura drogowa i kolejowa ma istotne znaczenie dla obronności państwa i jest ważną częścią jego bezpieczeństwa. Tymczasem obecny rząd lekceważy ten problem, który w ostatnim czasie stał się szczególnie nabrzmiały w północno-wschodniej części Polski w pobliżu tzw. Przesmyku Suwalskiego, definiowanego przez dowództwo Paktu Północnoatlantyckiego jako miejsce najbardziej zagrożone w całym NATO w związku z wojenną polityką i działaniami Rosji. Ważne inwestycje drogowe i kolejowe w tej części naszego kraju, mimo oczywistej potrzeby i kierowanych do rządu wniosków i wcześniejszych decyzji rządu Prawa i Sprawiedliwości, nie są realizowane.

Zagrożenie bezpieczeństwa Polski i Europy wobec agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie powoduje konieczność zasadniczej zmiany sposobu postrzegania i funkcji infrastruktury transportowej, która w przypadku zagrożenia militarnego jest ważnym elementem bezpieczeństwa i skuteczności działań obronnych. Drogi ekspresowe, linie kolejowe, mosty, terminale przeładunkowe oraz infrastruktura logistyczna w zaistniałej sytuacji nie mogą być traktowane tylko jako część systemu transportowego i warunek rozwoju regionalnego, lecz także, a nawet przede wszystkim, jako integralny i ważny element systemu bezpieczeństwa państwa, determinujący zdolność do prowadzenia skutecznych działań militarnych oraz zapewnienia ciągłości funkcjonowania państwa w sytuacjach kryzysowych, a zwłaszcza w przypadku konieczności prowadzenia wojny obronnej.

Ma to szczególne znaczenie w północno-wschodniej części Rzeczypospolitej Polskiej obejmującej województwa podlaskie oraz warmińsko-mazurskie. Region ten, położony pomiędzy obwodem królewieckim należącym do Federacji Rosyjskiej a Białorusią, stanowi jedyne lądowe połączenie państw bałtyckich z pozostałym obszarem NATO i jest najbardziej wrażliwym obszarem wschodniej flanki Sojuszu Północnoatlantyckiego. W imperialnych dążeniach Rosji traktowany jest jako strategiczny cel połączenia rosyjskiego obwodu królewieckiego – poprzez pozostającą w orbicie bezpośrednich rosyjskich wpływów politycznych i wojskowych Republikę Białorusi – z pozostałym terytorium Rosji.

W planowaniu operacyjnym NATO Przesmyk Suwalski od wielu lat uznawany jest za obszar o fundamentalnym znaczeniu dla utrzymania ciągłości połączenia lądowego z Litwą, Łotwą i Estonią. W przypadku wystąpienia sytuacji wojennej sprawność infrastruktury drogowej i kolejowej tego regionu będzie miała bezpośredni wpływ na tempo przerzutu wojsk, skuteczność prowadzenia operacji obronnych oraz zdolność do udzielenia pomocy sojuszniczej.

Oznacza to, że rozwój infrastruktury transportowej na tym obszarze powinien być traktowany jako element polityki bezpieczeństwa Rzeczypospolitej, a nie tylko polityki infrastrukturalnej. Współczesne konflikty zbrojne jednoznacznie dowodzą, że odporność systemu transportowego staje się jednym z podstawowych czynników decydujących o skuteczności działań militarnych.

Przesmyk Suwalski pozostaje jednym z najważniejszych punktów bezpieczeństwa europejskiego. Odpowiedzialność państwa wymaga, aby infrastruktura transportowa tego regionu była rozwijana z uwzględnieniem jej znaczenia obronnego.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2026 r. poz. 1282), zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Dlaczego w rządowym projekcie ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego w zakresie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych pominięte zostały ważne inwestycje podwójnego przeznaczenia w północno-wschodniej części Polski w pobliżu Przesmyku Suwalskiego i Bramy Brzeskiej, a poprawki Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość zmierzające do uzupełnienia projektu ustawy o niektóre spośród tych inwestycji zostały przez koalicję rządową odrzucone?
2. Czy wskazane w niniejszej interpelacji inwestycje o istotnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa będą realizowane? Proszę o przedstawienie harmonogramu prac inwestycyjnych w odniesieniu do każdej z nich.
3. Czy dla ułatwienia i przyspieszenia tych procesów inwestycyjnych rząd zdecyduje się na nowelizację ustawy o usprawnieniu procesu inwestycyjnego w zakresie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych?
4. Czy w przypadku wniesienia przez grupę posłów projektu nowelizacji ustawy uzupełniającego jej przepisy o wskazane wyżej inwestycje, których pilna realizacja uzasadniona jest względami bezpieczeństwa Polski, rządowa większość parlamentarna udzieli swojego poparcia temu projektowi?

Jarosław Zieliński