Interpelacja w sprawie zasad opodatkowania podatkiem VAT wynagrodzeń członków zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz specjalistów ustalających poziom potrzeby wsparcia

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą problemu o potencjalnie ogólnopolskim i systemowym charakterze, odnoszącego się do zasad rozliczania wynagrodzeń osób powoływanych do wykonywania zadań w systemie orzekania o niepełnosprawności oraz ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Problem dotyczy nie tylko lekarzy orzeczników. Obejmuje również innych członków składów orzekających powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, a także specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia. W przypadku ustalania poziomu potrzeby wsparcia przepisy wprost stanowią, że wojewoda, na wniosek przewodniczącego wojewódzkiego zespołu, powołuje specjalistę do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Specjalistami tymi mogą być m.in. fizjoterapeuci, psychologowie, pedagodzy, pedagodzy specjalni, pracownicy socjalni, doradcy zawodowi oraz pielęgniarki i pielęgniarze. Następnie spośród powołanych specjalistów wyznaczany jest skład ustalający poziom potrzeby wsparcia. Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół, a decyzję podpisuje skład ustalający poziom potrzeby wsparcia. System ten jest również objęty ustawowym nadzorem pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych.

Podobnie w systemie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności osoby wykonujące czynności orzecznicze działają jako formalnie powołani członkowie właściwych zespołów. Jednocześnie ze środowiska osób wykonujących te zadania napływają informacje, że bardzo szeroko stosowany jest model, w którym osoby posiadające formalny akt powołania zawierają równocześnie z jednostką obsługującą zespół umowę cywilnoprawną lub umowę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a następnie rozliczają wynagrodzenie za wykonywanie czynności wynikających z powołania poprzez wystawianie faktur. W efekcie osoba powołana przez organ administracji publicznej do wykonywania ustawowo określonej funkcji jest jednocześnie traktowana przez ten sam podmiot jako przedsiębiorca świadczący odpłatną usługę. Budzi to zasadniczą wątpliwość podatkową: czy osoba wykonująca czynności jako powołany członek zespołu lub powołany specjalista rzeczywiście działa w tym zakresie jako podatnik VAT prowadzący samodzielną działalność gospodarczą, a w konsekwencji czy jednostka administracji publicznej może wymagać od niej wystawiania faktur za wykonywanie tych czynności?

Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w świetle art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten przewiduje, że za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się określonych czynności, jeżeli przychody z nich należą do kategorii wymienionych w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz istnieje stosunek prawny określający warunki wykonywania czynności, wynagrodzenie i odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich. Jednocześnie art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zalicza do działalności wykonywanej osobiście m.in. przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej. Szczególne znaczenie ma w tym zakresie interpretacja indywidualna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 lipca 2026 r., sygn. 0114-KDIP4-2.4012.376.2026.2.MMA, dotycząca czynności wykonywanych przez specjalistę w zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dyrektor KIS wskazał, że przy spełnieniu warunków z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT czynności wykonywane przez osobę jako specjalistę zespołu nie stanowią samodzielnej działalności gospodarczej podlegającej VAT. Organ dopuścił jednocześnie dokumentowanie należnego wynagrodzenia innymi dokumentami księgowymi, w tym notą księgową.

Interpretacja indywidualna nie rozwiązuje jednak problemu całego systemu.

W praktyce występują bowiem przypadki, w których osoba:

• posiada formalny akt powołania do zespołu;
• bez tego powołania nie mogłaby uczestniczyć w składzie orzekającym lub ustalającym poziom potrzeby wsparcia;
• wykonuje czynności będące ustawowymi zadaniami członka tego zespołu;
• jednocześnie na te czynności zawiera dodatkową umowę cywilnoprawną lub umowę w ramach działalności gospodarczej;
• a jednostka publiczna wymaga od niej wystawiania faktur.

Powstaje wobec tego pytanie, czy sam sposób technicznego uregulowania wynagrodzenia przez jednostkę publiczną może powodować zmianę kwalifikacji podatkowej czynności wykonywanej na podstawie aktu powołania. Nie powinno być bowiem tak, aby identyczna czynność wykonywana w ramach tego samego ustawowego systemu przez osobę posiadającą taki sam status powołanego członka zespołu była w jednej jednostce rozliczana jako działalność wykonywana osobiście, a w innej jako usługa przedsiębiorcy podlegająca rozliczeniom VAT wyłącznie z powodu zastosowania odmiennego wzoru umowy. Sprawa ma istotne znaczenie również dla osób, które od wielu lat działają zgodnie z zasadami narzuconymi przez obsługujące zespoły jednostki publiczne i na ich żądanie wystawiają faktury. Jeżeli bowiem okaże się, że czynności wykonywane przez powołanych członków zespołów lub specjalistów w rzeczywistości pozostają poza zakresem VAT, pojawia się problem prawidłowości dotychczasowego dokumentowania wynagrodzeń fakturami oraz ewentualnych konsekwencji podatkowych zarówno dla osób wykonujących te zadania, jak i jednostek publicznych. Skala potencjalnego problemu może być znaczna, ponieważ system obejmuje nie tylko lekarzy, ale także pozostałych członków składów orzekających oraz liczną grupę specjalistów ustalających poziom potrzeby wsparcia.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy osoba powołana do powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, wykonując czynności należące do ustawowych obowiązków członka tego zespołu, działa w tym zakresie jako podatnik VAT, czy też przy spełnieniu przesłanek art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT czynności te pozostają poza zakresem VAT?

2. Czy ta sama zasada znajduje zastosowanie do specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia, powoływanych przez wojewodę i wyznaczanych następnie do składów ustalających poziom potrzeby wsparcia?

3. Czy zawarcie dodatkowej umowy cywilnoprawnej z osobą posiadającą akt powołania powoduje, że czynności wykonywane przez nią jako członka zespołu stają się samodzielną działalnością gospodarczą dla potrzeb VAT?

4. Czy odpowiedź na powyższe pytanie zmienia się tylko dlatego, że osoba powołana prowadzi działalność gospodarczą, a umowa zawarta przez jednostkę publiczną przewiduje obowiązek wystawienia faktury?

5. Czy jednostka administracji publicznej może zgodnie z przepisami wymagać wystawienia faktury przez osobę, która w odniesieniu do wykonywanych czynności – zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, nie występuje w charakterze podatnika VAT?

6. Czy sam zapis umowy przewidujący rozliczenie wynagrodzenia w ramach działalności gospodarczej może przesądzać o tym, że czynność podlega VAT, jeżeli jej rzeczywisty charakter prawny wskazuje, że jest ona wykonywana w ramach powołania?

7. Jeżeli czynności wykonywane na podstawie powołania pozostają poza VAT, jaki dokument powinien prawidłowo służyć do rozliczania wynagrodzenia członka zespołu lub specjalisty, rachunek, nota księgowa czy inny dokument?

8. Czy stanowisko wyrażone przez dyrektora KIS w interpretacji z 8 lipca 2026 r., sygn. 0114-KDIP4-2.4012.376.2026.2.MMA, należy traktować jako odpowiadające generalnemu stanowisku administracji skarbowej w odniesieniu do osób powołanych do zespołów orzekających oraz składów ustalających poziom potrzeby wsparcia?

9. Czy Ministerstwo Finansów posiada dane lub zamierza ustalić, jaka liczba powiatowych i wojewódzkich zespołów rozlicza obecnie wynagrodzenia powołanych członków zespołów i specjalistów na podstawie faktur wystawianych w ramach działalności gospodarczej?

10. Czy ministerstwo zamierza zweryfikować, czy stosowane obecnie przez jednostki publiczne wzory umów i zasady rozliczania wynagrodzeń członków zespołów są zgodne z przepisami podatkowymi?

11. Jeżeli minister uzna, że wystawianie faktur za czynności wykonywane w ramach powołania było nieprawidłowe, jakie będą skutki dla osób, które przez lata wystawiały takie faktury na żądanie jednostek administracji publicznej?

12. Czy osoby te będą zobowiązane do dokonywania korekt wcześniejszych rozliczeń, a jeżeli tak – w jaki sposób zostanie zapewnione, aby skutki niejednolitej praktyki stosowanej przez jednostki publiczne nie zostały przerzucone wyłącznie na członków zespołów i specjalistów?

13. Jak powinny zostać potraktowane przypadki, w których na fakturach wystawianych za takie czynności wykazywano podatek VAT, jeżeli następnie zostanie ustalone, że czynności te nie podlegały VAT?

14. Czy Ministerstwo Finansów, we współpracy z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego, pełnomocnikiem rządu do spraw osób niepełnosprawnych, wojewodami oraz jednostkami samorządu terytorialnego, zamierza doprowadzić do ujednolicenia zasad wynagradzania i dokumentowania pracy członków zespołów oraz specjalistów ustalających poziom potrzeby wsparcia?

15. Czy wobec potencjalnie ogólnopolskiej skali problemu minister finansów i gospodarki rozważa wydanie interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych, które jednoznacznie określą zasady stosowania podatku VAT do wynagrodzeń osób powoływanych do wykonywania zadań w systemie orzekania o niepełnosprawności i ustalania poziomu potrzeby wsparcia?

Problem ten nie powinien być rozstrzygany wyłącznie poprzez składanie indywidualnych wniosków o interpretacje przez poszczególnych lekarzy, psychologów, fizjoterapeutów, pracowników socjalnych, pedagogów, pielęgniarki czy innych specjalistów. Dotyczy on sposobu organizacji i finansowania jednego, ogólnopolskiego systemu administracji publicznej, w którym osoby wykonujące ustawowe zadania są powoływane przez właściwe organy państwa lub samorządu.

Jeżeli obecna praktyka rozliczania tych czynności fakturami jest prawidłowa, osoby wykonujące te zadania powinny otrzymać w tym zakresie jednoznaczne potwierdzenie. Jeżeli natomiast praktyka ta jest nieprawidłowa, konieczne jest pilne ujednolicenie zasad rozliczeń oraz rozwiązanie problemu dotychczasowych rozliczeń w sposób, który nie obciąży wyłącznie osób działających dotąd zgodnie z wymaganiami jednostek publicznych.

W interesie zarówno członków zespołów, jednostek administracji publicznej, jak i bezpieczeństwa finansów publicznych konieczne jest jednoznaczne i ogólnopolskie rozstrzygnięcie tej kwestii.

Z poważaniem

Barbara Okuła
Poseł na Sejm RP