Interpelacja w sprawie zasad dostępu prywatnych przedsiębiorstw sektora obronnego do środków Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności oraz ryzyka uprzywilejowania spółek państwowych

Szanowni Państwo Ministrowie,

rozwój krajowego przemysłu obronnego wymaga nie tylko wzmacniania potencjału produkcyjnego spółek należących do Skarbu Państwa, ale również wykorzystania możliwości technologicznych, produkcyjnych i organizacyjnych przedsiębiorstw prywatnych. Podmioty te uczestniczą w łańcuchach dostaw dla Sił Zbrojnych RP, rozwijają specjalistyczne technologie oraz dostarczają komponenty i rozwiązania wykorzystywane w sektorze bezpieczeństwa i obronności.

Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, powinien być oceniany również pod kątem tego, czy stwarza rzeczywiste możliwości finansowania inwestycji przez przedsiębiorstwa o różnej strukturze własnościowej. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy przyjęte zasady umożliwiają prywatnym podmiotom skuteczne konkurowanie o dostępne środki, czy też konstrukcja instrumentu oraz sposób jego wdrażania mogą prowadzić do uprzywilejowania spółek państwowych.

W przypadku instrumentu finansowego o znacznej wartości ewentualne ograniczenie dostępu do finansowania może mieć długofalowe konsekwencje dla struktury krajowego przemysłu obronnego. Koncentracja środków w jednej grupie kapitałowej może bowiem ograniczać możliwości rozwoju niezależnych dostawców, utrudniać dywersyfikację łańcuchów dostaw i zmniejszać konkurencję w obszarze nowych technologii.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera sposób określenia kryteriów kwalifikowania projektów, wymogów formalnych i finansowych stawianych wnioskodawcom, zasad oceny przedsięwzięć oraz ewentualnych ograniczeń dotyczących rodzaju podmiotów uprawnionych do ubiegania się o finansowanie.

Konieczne jest również ustalenie, czy przed uruchomieniem funduszu przeprowadzono analizę potrzeb finansowych prywatnych przedsiębiorstw sektora obronnego oraz czy przewidziano rozwiązania umożliwiające im korzystanie z instrumentu bez konieczności uzyskania pośredniego dostępu do środków za pośrednictwem większych grup kapitałowych.

W związku z powyższym zwracam się do Państwa Ministrów z następującymi pytaniami:

1. Jakie kategorie podmiotów mogą ubiegać się o finansowanie ze środków Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności? Proszę wskazać, czy uprawnienie to obejmuje na równych zasadach spółki państwowe, przedsiębiorstwa prywatne oraz podmioty należące do grup kapitałowych, a także przedstawić podstawę prawną określającą krąg potencjalnych beneficjentów.
2. Ile przedsiębiorstw prywatnych zgłosiło projekty do finansowania z funduszu, jaka jest łączna wartość tych projektów oraz wnioskowanych kwot finansowania? Proszę o przedstawienie danych w podziale na przedsiębiorstwa niezależne, podmioty należące do prywatnych grup kapitałowych oraz spółki państwowe, według stanu na 15 października 2026 r.
3. Ile projektów zgłoszonych przez przedsiębiorstwa prywatne zostało zaakceptowanych, ile odrzucono, ile pozostaje w trakcie oceny, a w ilu przypadkach zawarto umowy inwestycyjne? Proszę przedstawić dane porównawcze dotyczące spółek państwowych, w szczególności PGZ SA i spółek z jej grupy kapitałowej.
4. Czy dla przedsiębiorstw prywatnych i spółek państwowych obowiązują identyczne kryteria oceny projektów, wymogi dokumentacyjne oraz zasady ustalania warunków finansowania? Jeżeli występują różnice, proszę wskazać ich zakres, podstawę prawną i uzasadnienie merytoryczne.
5. Czy w regulacjach dotyczących funduszu przewidziano minimalny udział środków przeznaczonych na projekty przedsiębiorstw prywatnych lub inne mechanizmy zapewniające zróżnicowanie struktury beneficjentów? Jeżeli nie, proszę wyjaśnić, w jaki sposób zagwarantowano, że dostęp do finansowania nie zostanie faktycznie zdominowany przez największe grupy kapitałowe.
6. Czy przed utworzeniem funduszu przeprowadzono analizę barier, które mogą utrudniać prywatnym przedsiębiorstwom sektora obronnego uzyskanie finansowania, w szczególności w zakresie zabezpieczeń, wymaganego wkładu własnego, skali przedsięwzięć, zdolności kredytowej oraz wymogów formalnych? Jeżeli tak, proszę przedstawić najważniejsze wnioski i wskazać działania podjęte w celu ograniczenia zidentyfikowanych barier.
7. Czy przedsiębiorstwa prywatne mogą uzyskać bezpośrednie finansowanie swoich projektów, czy też w praktyce istotna część środków będzie trafiać do nich wyłącznie za pośrednictwem większych podmiotów, w tym spółek należących do PGZ SA? Proszę wskazać obowiązujące zasady oraz przedstawić dane dotyczące planowanego lub dotychczasowego udziału finansowania bezpośredniego i pośredniego.
8. Czy przy ocenie projektów uwzględnia się fakt, że wnioskodawca należy do grupy kapitałowej o ugruntowanej pozycji w państwowym sektorze obronnym? Jeżeli tak, proszę wyjaśnić, w jaki sposób uwzględniany jest ten czynnik i jakie mechanizmy zapobiegają przyznawaniu pierwszeństwa wynikającego wyłącznie ze statusu właścicielskiego lub organizacyjnego.
9. Czy Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Ministerstwo Aktywów Państwowych analizowały ryzyko, że koncentracja finansowania w PGZ SA i spółkach z jej grupy kapitałowej może ograniczyć możliwości rozwoju niezależnych przedsiębiorstw prywatnych, w tym dostawców komponentów, systemów elektronicznych, rozwiązań informatycznych i technologii podwójnego zastosowania? Jeżeli tak, proszę przedstawić wyniki tych analiz.
10. Czy w ramach funduszu przewidziano instrumenty wspierające współpracę pomiędzy spółkami państwowymi i prywatnymi przedsiębiorstwami sektora obronnego, w szczególności w zakresie rozwoju technologii, zwiększania mocy produkcyjnych oraz dywersyfikacji łańcuchów dostaw? Jeżeli tak, proszę wskazać ich zakres i przewidywaną skalę finansowania.
11. Czy przeprowadzono konsultacje z organizacjami reprezentującymi prywatny przemysł obronny dotyczące zasad funkcjonowania funduszu i dostępu do jego środków? Jeżeli tak, proszę wskazać uczestniczące organizacje, terminy konsultacji, zgłoszone postulaty oraz sposób ich uwzględnienia w ostatecznych rozwiązaniach. Jeżeli nie, proszę wskazać przyczyny pominięcia tego etapu.
12. Czy ministerstwa prowadzą monitoring struktury beneficjentów funduszu według formy własności, wielkości przedsiębiorstwa oraz przynależności do grup kapitałowych? Jeżeli tak, proszę przedstawić aktualne dane. Jeżeli nie, proszę wyjaśnić, w jaki sposób oceniana jest dostępność instrumentu dla różnych kategorii przedsiębiorstw.
13. Czy przewidziano procedurę umożliwiającą przedsiębiorcom kwestionowanie sposobu oceny ich projektów oraz uzyskanie informacji o przyczynach odmowy finansowania? Proszę wskazać obowiązujące rozwiązania, zakres uzasadnienia decyzji oraz dostępne środki weryfikacji prawidłowości postępowania.
14. Czy ministrowie planują przeprowadzenie niezależnej oceny dostępności funduszu dla prywatnych przedsiębiorstw sektora obronnego po zakończeniu pierwszego etapu naboru i oceny projektów? Jeżeli tak, proszę wskazać termin, zakres i podmiot odpowiedzialny za przeprowadzenie oceny.

Przejrzyste i równe zasady dostępu do Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności mają zasadnicze znaczenie dla efektywnego wykorzystania środków oraz rozwoju całego krajowego sektora obronnego. Dlatego niezbędne jest przedstawienie danych pozwalających ocenić, czy przedsiębiorstwa prywatne dysponują rzeczywistą możliwością uzyskania finansowania, a przyjęty model nie prowadzi do nadmiernej koncentracji środków wśród największych podmiotów państwowych.

Z wyrazami szacunku
Olga Semeniuk - Patkowska