Interpelacja w sprawie nierównego traktowania mężów zaufania pełniących obowiązki w obwodowych komisjach wyborczych

Panie Ministrze,

instytucja męża zaufania stanowi jeden z istotnych instrumentów społecznej kontroli prawidłowości przeprowadzania wyborów. Osoby pełniące tę funkcję, wyznaczane przez komitety wyborcze, uczestniczą w obserwacji przebiegu głosowania oraz ustalania jego wyników, przyczyniając się do zapewnienia transparentności i wiarygodności procesu wyborczego.

Zgodnie z art. 103aa ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy mężowi zaufania wyznaczonemu do obwodowej komisji wyborczej przysługuje dieta w wysokości 40% zryczałtowanej diety członka obwodowej komisji wyborczej, pod warunkiem spełnienia określonych ustawowo wymagań.

W praktyce jednak osoby wykonujące tę samą funkcję w obwodowych komisjach wyborczych utworzonych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały pozbawione możliwości uzyskania analogicznego świadczenia.

Problem ten został już podniesiony w zapytaniu poselskim nr 2503 z dnia 29 maja 2025 r. W odpowiedzi z dnia 18 czerwca 2025 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych potwierdziło, że obowiązujące regulacje różnicują sytuację mężów zaufania pełniących obowiązki w kraju i za granicą. Ministerstwo wskazało zarazem na brak podstaw prawnych do wypłacania diet przez konsulów oraz brak wiedzy o inicjatywach zmierzających do zmiany tego stanu rzeczy.

Stanowisko to nie usuwa jednak zasadniczych wątpliwości co do zasadności utrzymywania takiego zróżnicowania. Należy bowiem podkreślić, że mężowie zaufania działający za granicą wykonują analogiczne obowiązki kontrolne jak osoby pełniące tę funkcję w Polsce. Niejednokrotnie realizacja tych obowiązków wymaga od nich ponoszenia dodatkowych kosztów organizacyjnych i transportowych związanych ze znacznymi odległościami dzielącymi miejsce zamieszkania od siedziby komisji wyborczej.

Miejsce wykonywania funkcji nie zmienia ani jej charakteru, ani znaczenia dla prawidłowego przebiegu demokratycznego procesu wyborczego. Trudno zatem znaleźć przekonujące uzasadnienie dla sytuacji, w której osoby wykonujące porównywalne czynności w ramach tego samego procesu wyborczego są odmiennie traktowane w zakresie prawa do świadczeń finansowych wyłącznie ze względu na lokalizację komisji wyborczej.

Opisany stan rzeczy rodzi również uzasadnione wątpliwości w świetle wyrażonej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady równości wobec prawa. Wymaga on wykazania, czy istnieją obiektywne i proporcjonalne przesłanki uzasadniające odmienne traktowanie osób znajdujących się w porównywalnej sytuacji prawnej i faktycznej.

Na szczególną uwagę zasługuje przy tym sytuacja naszych rodaków mieszkających poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, którzy pomimo oddalenia od ojczyzny nie tylko podtrzymują więzi z krajem, lecz także aktywnie uczestniczą w jego życiu publicznym, angażując się w organizację i społeczną kontrolę procesu wyborczego. Dla wielu z nich pełnienie funkcji męża zaufania wiąże się z koniecznością pokonywania znacznych odległości, poświęcenia własnego czasu oraz ponoszenia dodatkowych kosztów. Tym bardziej niezrozumiała i krzywdząca wydaje się sytuacja, w której państwo polskie, zamiast doceniać i wspierać tę obywatelską postawę, utrzymuje rozwiązania prawne stawiające naszych rodaków w mniej korzystnym położeniu niż osoby wykonujące identyczne obowiązki w kraju. Równe traktowanie obywateli uczestniczących w demokratycznym procesie wyborczym powinno pozostawać jedną z podstawowych zasad działania Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od miejsca ich zamieszkania.

W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez ministerstwo od dnia 18 czerwca 2025 r. w celu rozwiązania problemu nierównego traktowania mężów zaufania?

2. Czy przeprowadzono analizę zgodności obecnego zróżnicowania uprawnień mężów zaufania z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, wynikającą z art. 32 Konstytucji RP?

3. Czy Rada Ministrów zamierza przedstawić rozwiązanie legislacyjne ustanawiające jednolite zasady przyznawania diet mężom zaufania, niezależnie od miejsca wykonywania przez nich obowiązków?

4. Ilu mężów zaufania wykonywało swoje obowiązki w zagranicznych obwodowych komisjach wyborczych podczas wyborów parlamentarnych w 2023 r. oraz podczas wyborów prezydenckich w 2025 r.? Ilu spośród nich spełniło warunki dotyczące czasu obserwacji głosowania i ustalania jego wyników, określone w art. 103aa § 2 Kodeksu wyborczego?

5. Czy przeanalizowano możliwość powierzenia wypłaty diet mężom zaufania w zagranicznych obwodach głosowania konsulom lub innemu wyznaczonemu organowi, wraz z określeniem odpowiedniego źródła finansowania? Jakie przeszkody prawne, finansowe lub organizacyjne należałoby usunąć w celu wdrożenia takiego rozwiązania?

Z poważaniem