Interpelacja w sprawie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz przeciwdziałania zachowaniom samobójczym wśród osób małoletnich

Szanowna Pani Minister,

kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań społecznych i zdrowotnych, przed którymi stoi obecnie państwo. Szczególnego niepokoju wymagają przypadki występowania u osób małoletnich myśli suicydalnych, samookaleczeń oraz podejmowania prób odebrania sobie życia.

Do podjęcia niniejszej interpelacji skłaniają mnie nie tylko dane ogólnopolskie, ale również wydarzenia, z którymi spotykam się jako poseł w swoim okręgu wyborczym. W ostatnim czasie doszło tam do kolejnej dramatycznej próby odebrania sobie życia przez zaledwie szesnastoletnią dziewczynę. Na szczęście tym razem udało się uratować młodą osobę. Takie wydarzenia każdorazowo powinny jednak rodzić pytanie, czy system potrafi dostrzec kryzys dziecka odpowiednio wcześnie – zanim dojdzie do sytuacji bezpośredniego zagrożenia jego życia.
Najnowsze dane wymagają bardzo uważnej analizy. Według informacji przedstawionych w lutym 2026 r. podczas posiedzenia sejmowej Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży, w 2025 r. po raz pierwszy od kilku lat liczba prób samobójczych wśród osób do 19. roku życia zmniejszyła się – o 6,3%. Nie może to jednak prowadzić do wniosku, że problem został opanowany. Jednocześnie odnotowano bowiem wzrost liczby samobójstw zakończonych śmiercią w tej grupie wiekowej.

Niepokojące są również dane rzecznika praw dziecka dotyczące kontaktów podejmowanych przez dzieci znajdujące się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia. W 2024 r. Dziecięcy Telefon Zaufania RPD przeprowadził 1640 interwencji ratujących życie i zdrowie dzieci i młodzieży, podczas gdy rok wcześniej było ich 858. Oznaczało to wzrost aż o 91%. Wśród powodów podejmowania interwencji znajdowały się deklarowana chęć popełnienia samobójstwa, nasilone myśli samobójcze oraz inne sytuacje bezpośrednio zagrażające zdrowiu lub życiu młodego człowieka.
Za każdą z tych statystyk znajduje się konkretne dziecko i konkretna rodzina.

Przyczyn kryzysów psychicznych dzieci i młodzieży nie można sprowadzać do jednego czynnika. Samotność, zaburzenia depresyjne i lękowe, trudności rodzinne, przemoc rówieśnicza, cyberprzemoc, presja związana z nauką i funkcjonowaniem społecznym czy problemy w relacjach mogą się wzajemnie nakładać. Dlatego odpowiedź państwa również musi mieć charakter kompleksowy – obejmować ochronę zdrowia, szkołę, rodzinę oraz środowisko, w którym funkcjonuje młody człowiek.

Należy dostrzec działania podejmowane w ramach reformy psychiatrii dzieci i młodzieży. Funkcjonujący model zakłada trzy poziomy pomocy – od środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej, poprzez centra zdrowia psychicznego zapewniające również dostęp do psychiatry, aż po wysokospecjalistyczną całodobową opiekę psychiatryczną.

Istotnym założeniem systemu jest możliwość uzyskania pomocy psychologicznej na pierwszym poziomie bez skierowania oraz możliwie blisko miejsca zamieszkania dziecka.

Podejmowane są również dalsze inwestycje. W sierpniu 2026 r. poinformowano o podpisaniu umów dotyczących wsparcia 24 centrów zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży kwotą ponad 186 mln zł ze środków programu FEnIKS. Środki mają służyć m.in. modernizacji infrastruktury, poprawie warunków diagnozowania i leczenia oraz wyposażeniu placówek II poziomu referencyjnego.
Sama rozbudowa infrastruktury nie odpowiada jednak na wszystkie pytania. Kluczowe pozostaje to, jak szybko dziecko znajdujące się w kryzysie może rzeczywiście otrzymać profesjonalną pomoc, czy miejsce jego zamieszkania wpływa na dostępność świadczeń, czy zapewniona jest odpowiednia liczba specjalistów oraz w jaki sposób system identyfikuje dzieci, u których pojawiają się pierwsze myśli suicydalne, zanim dojdzie do próby samobójczej.

Szczególnie ważne jest stworzenie sprawnego mechanizmu współpracy pomiędzy ochroną zdrowia, szkołą, rodziną, pomocą społeczną oraz – w sytuacjach tego wymagających – innymi instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo dziecka. System nie może zaczynać działać dopiero wtedy, gdy młody człowiek trafia na szpitalny oddział ratunkowy po próbie odebrania sobie życia.
Zdrowie psychiczne przestaje być dziś tematem tabu i powinno być traktowane na równi ze zdrowiem fizycznym. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym możliwie wczesna diagnoza i szybkie rozpoczęcie leczenia. Odpowiednio wcześnie udzielona pomoc psychologiczna, psychoterapeutyczna czy psychiatryczna może nie tylko ograniczyć cierpienie młodego człowieka i zapobiec pogłębianiu się kryzysu, ale również uchronić go przed poważnymi konsekwencjami dla zdrowia fizycznego.

Dobrym przykładem są zaburzenia odżywiania, w tym anoreksja, będąca poważnym zaburzeniem psychicznym, które nieleczone może prowadzić do wyniszczenia organizmu i poważnych powikłań somatycznych, m.in. zaburzeń pracy serca, w tym bradykardii, zaburzeń elektrolitowych, problemów dotyczących przewodu pokarmowego oraz innych narządów. W zaawansowanym stadium młody pacjent może wymagać już nie tylko pomocy psychiatrycznej i psychoterapeutycznej, lecz także leczenia somatycznego oraz zaangażowania wielu specjalistów.
Dlatego czas oczekiwania dziecka lub młodego człowieka na pomoc w zakresie zdrowia psychicznego ma znaczenie nie tylko dla jego aktualnego samopoczucia, ale również dla dalszego stanu zdrowia. Wielomiesięczne oczekiwanie na psychologa, psychoterapeutę czy psychiatrę może oznaczać pogłębianie się zaburzenia i rozwój kolejnych komplikacji, a w konsekwencji konieczność znacznie bardziej złożonego i kosztownego leczenia. Wczesna pomoc w zakresie zdrowia psychicznego jest więc nie tylko inwestycją w zdrowie i życie młodego człowieka, ale może również ograniczać późniejsze koszty ponoszone przez cały system ochrony zdrowia.

Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje wpływ czasu oczekiwania dzieci i młodzieży na pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną i psychiatryczną na pogłębianie się zaburzeń oraz rozwój wtórnych powikłań somatycznych, a także związane z tym późniejsze koszty leczenia? Czy zwiększenie dostępności wczesnej pomocy w zakresie zdrowia psychicznego jest analizowane również jako element profilaktyki poważniejszych konsekwencji zdrowotnych i ograniczania kosztów ich późniejszego leczenia?

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Ile prób samobójczych oraz samobójstw zakończonych śmiercią wśród osób małoletnich odnotowano w Polsce w latach 2020–2025, z podziałem na poszczególne lata, grupy wiekowe i płeć?
2. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia obecny stan zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz skalę występowania myśli suicydalnych, samookaleczeń i prób samobójczych w tej grupie?
3. Jak ministerstwo interpretuje spadek liczby odnotowanych prób samobójczych w 2025 r. przy jednoczesnym wzroście liczby przypadków zakończonych śmiercią? Czy przeprowadzono analizę przyczyn tego zjawiska?
4. Ile obecnie funkcjonuje w Polsce placówek I, II i III poziomu referencyjnego systemu ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży i jaka jest ich dostępność w poszczególnych województwach?
5. Jaki jest obecnie średni i maksymalny czas oczekiwania dziecka na pierwszą konsultację psychologiczną, psychoterapeutyczną oraz psychiatryczną w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych?
6. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby dzieci i młodzieży oczekujących obecnie na świadczenia psychiatryczne i psychoterapeutyczne oraz liczby małoletnich objętych taką opieką w latach 2023–2026?
7. Ilu lekarzy specjalistów psychiatrii dzieci i młodzieży wykonuje obecnie zawód w Polsce i czy ministerstwo ocenia obecne zasoby kadrowe jako wystarczające do rzeczywistych potrzeb? Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia liczby specjalistów?
8. Czy planowane jest dalsze zwiększanie finansowania psychiatrii oraz środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dzieci i młodzieży w latach 2027–2028? Jeśli tak, jakie środki zostaną na ten cel przeznaczone?
9. Jakie działania podejmuje ministerstwo w zakresie profilaktyki zachowań samobójczych, w szczególności wczesnego rozpoznawania myśli suicydalnych i innych sygnałów mogących świadczyć o zagrożeniu życia młodego człowieka?
10. Czy wypracowano lub planuje się wprowadzenie jednolitych standardów postępowania z dzieckiem po próbie samobójczej, obejmujących nie tylko doraźne zabezpieczenie medyczne, lecz również dalszą opiekę psychiatryczną, psychologiczną, psychoterapeutyczną oraz wsparcie jego rodziny?
11. W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia współpracuje z Ministerstwem Edukacji Narodowej w zakresie wczesnego rozpoznawania kryzysów psychicznych dzieci i młodzieży oraz zapewnienia szybkiej ścieżki kierowania ucznia do odpowiedniej formy pomocy?
12. Czy ministerstwo planuje stworzenie lub rozwinięcie ogólnopolskiego systemu monitorowania zachowań samobójczych dzieci i młodzieży, który umożliwiałby nie tylko analizowanie przypadków zakończonych próbą samobójczą, ale również identyfikowanie czynników ryzyka i ocenę skuteczności podejmowanych działań rofilaktycznych?
13. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje wpływ czasu oczekiwania dzieci i młodzieży na pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną i psychiatryczną na pogłębianie się zaburzeń oraz rozwój wtórnych powikłań somatycznych, a także związane z tym późniejsze koszty leczenia? Czy zwiększenie dostępności wczesnej pomocy w zakresie zdrowia psychicznego jest analizowane również jako element profilaktyki poważniejszych konsekwencji zdrowotnych i ograniczania kosztów ich późniejszego leczenia?

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży wymaga potraktowania jako jednego z priorytetowych obszarów polityki zdrowotnej państwa. Każda próba odebrania sobie życia przez dziecko jest sygnałem, że gdzieś wcześniej zabrakło skutecznej pomocy, właściwej reakcji albo możliwości dotarcia do młodego człowieka na czas. Państwo powinno dążyć do tego, aby pomoc pojawiała się nie dopiero po próbie samobójczej, ale już wtedy, gdy pojawiają się pierwsze symptomy kryzysu.

Zwracam się zatem do Pani Minister o przedstawienie szczegółowych informacji dotyczących obecnego stanu systemu, ocenę skuteczności dotychczas podejmowanych działań oraz wskazanie konkretnych rozwiązań planowanych w celu dalszego ograniczania zachowań samobójczych wśród dzieci i młodzieży.

Z poważaniem
Maria Koźlakiewicz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej