Metoda: Wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Sejmie

Co liczymy

Sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybiera Sejm. Konstytucja mówi: „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny.” (art. 194 ust. 1). Kandydata zgłasza Prezydium Sejmu albo co najmniej 50 posłów (Regulamin Sejmu, art. 30 ust. 1), a Sejm głosuje nad każdą kandydaturą.

Na liście jest każda kandydatura na sędziego Trybunału Konstytucyjnego w X kadencji, nad którą Sejm głosował. Przy każdej podajemy kandydata, kto go zgłosił, ile stanowisk sędziego ogłosił prowadzący obrady, opinię komisji, dzień wpływu wniosku, dzień i tytuł głosowania, liczby głosów, bezwzględną większość, wynik i uchwałę o wyborze w Monitorze Polskim.

Liczba na górze strony to osoby, które Sejm wybrał na stanowisko sędziego, czyli uchwały o wyborze. Obok niej stoi liczba kandydatur i liczba osób: ta sama osoba zgłoszona kilka razy to kilka kandydatur, ale jedna osoba. Procentów nie podajemy. Udział wybranych w kandydaturach zależy od tego, ile razy zgłaszano ponownie te same osoby, a nie od pracy Sejmu.

Piszemy „wybrany na stanowisko sędziego”, a nie „wybrany sędzia”, tak jak uchwały Sejmu: „wybiera na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego”.

Reguła krok po kroku

1. Bierzemy wszystkie druki Sejmu X kadencji, które rejestr opisuje jako listę kandydatów.
2. Zostawiamy te, których tytuł ma stałą formułę Sejmu: „Kandydat na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego”, a po niej imię i nazwisko kandydata. Każda kandydatura ma własny druk, więc ta sama osoba zgłoszona drugi raz to druga kandydatura. Druki z kandydatami do innych organów, na przykład do Krajowej Rady Sądownictwa albo Trybunału Stanu, mają inne tytuły i na listę nie trafiają.
3. Rejestr łączy każde głosowanie w punkcie porządku dziennego ze wszystkimi drukami tego punktu, także z drukami innych kandydatów. Dlatego głosowanie kandydatury wybieramy po imieniu i nazwisku: w głosowaniu nad kandydaturą stoją w temacie, na przykład „głosowanie nad kandydaturą Pani Magdaleny Bentkowskiej na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego”, a w wyborze z listy kandydatów w nazwie opcji, na przykład „BEREK MACIEJ”.
4. Głosowanie nad jedną kandydaturą, które pasowałoby do dwóch kandydatur, albo kandydatura z dwoma pasującymi głosowaniami nie trafiają na listę, dopóki ich nie sprawdzimy. Wybór z listy kandydatów to jedno głosowanie nad wszystkimi kandydaturami i każda z nich dostaje swój wynik z tego głosowania. Do 4 września 2026 r. każda kandydatura z listy miała dokładnie jedno takie głosowanie.
5. Kandydatury, nad którą Sejm jeszcze nie głosował, na liście nie ma.

Większość bezwzględna

Regulamin Sejmu mówi: „Wybór albo powołanie poszczególnych osób na stanowiska państwowe określone w art. 26–29 następuje bezwzględną większością głosów.” (art. 31 ust. 1), a sędziów Trybunału Konstytucyjnego wymienia w art. 26 ust. 1. Ile głosów za to oznacza, rejestr podaje przy każdym głosowaniu, a prowadzący obrady odczytuje to na sali, na przykład 13 marca 2026 r. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty: „Głosowało 426 posłów. Większość bezwzględna – 214.” (sprawozdanie stenograficzne, s. 371 (otwiera nową kartę)).

Bezwzględna większość znaczy, że głosów za musi być więcej niż przeciw i wstrzymujących się razem. Przy wyborze z listy do głosów oddanych liczą się też głosy przeciw wszystkim kandydatom: 4 września 2026 r. głosowało 437 posłów, 27 z nich przeciw wszystkim kandydatom, więc większość wynosiła 219, choć na obu kandydatów oddano razem 410 głosów.

Uchwałę Sejm podejmuje w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów: „W tym samym trybie Sejm podejmuje uchwały, chyba że ustawa lub uchwała Sejmu stanowią inaczej.” (Konstytucja RP, art. 120). Regulamin zmienia przy wyborze sędziów rodzaj większości, a nie wymóg obecności. Do 4 września 2026 r. każde z 19 głosowań nad tymi 20 kandydaturami go spełniło.

Osoba jest wybrana, gdy głosów za było co najmniej tyle, ile wynosi bezwzględna większość podana przy głosowaniu. Przy wyborze z listy kandydatów liczymy głosy oddane na danego kandydata. To ten sam werdykt, który pokazuje strona głosowania.

Wybór z listy kandydatów

Gdy na dane stanowisko zgłoszono więcej niż jednego kandydata, Regulamin Sejmu odsyła do zasad wyboru Marszałka Sejmu (art. 31 ust. 2 i art. 4 ust. 4 i 5). Wariant „więcej kandydatów niż stanowisk” z art. 31 ust. 2 dotyczy wyboru łącznego z art. 26 ust. 2 (Trybunał Stanu, Rada Polityki Pieniężnej, posłowie członkowie Krajowej Rady Sądownictwa), a nie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, których Sejm wybiera indywidualnie (Konstytucja RP, art. 194 ust. 1). Art. 4 ust. 4 mówi: „Jeżeli zgłoszono więcej niż jednego kandydata, a w pierwszym głosowaniu żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów, przed kolejnymi turami głosowania usuwa się z listy kandydatów nazwisko tego kandydata, który w poprzedniej turze uzyskał najmniejszą liczbę głosów.”

Sejm stosował w X kadencji dwa tryby. Najczęściej głosował nad każdą kandydaturą osobno, w kolejności alfabetycznej, którą zapowiadał prowadzący obrady, na przykład 21 lutego 2025 r. Marszałek Sejmu Szymon Hołownia: „Ponieważ zgłoszono dwie kandydatury, głosować nad nimi będziemy w kolejności alfabetycznej.” (sprawozdanie stenograficzne, s. 270 (otwiera nową kartę)). Regulamin Sejmu kolejności alfabetycznej nie wymienia: to zapowiedź prowadzącego obrady, a nie przepis. 4 września 2026 r. przeprowadził wybór z listy: jedno głosowanie nad obiema kandydaturami, w którym rejestr zapisuje głosy oddane na każdego kandydata i głosy przeciw wszystkim kandydatom zamiast głosów za, przeciw i wstrzymujących się. Każdy kandydat z takiego głosowania jest na liście osobno, z tym samym głosowaniem. Gdyby nikt nie uzyskał większości, kolejna tura byłaby drugim głosowaniem tej samej kandydatury: reguła wtedy stoi i czeka na sprawdzenie, zamiast zgadywać.

Przy jednym stanowisku i dwóch kandydatach 11 czerwca 2026 r. Sejm głosował nad każdą kandydaturą osobno, a 4 września 2026 r. wybierał z listy. Nie oceniamy, który tryb był właściwy ani czy któryś z nich był zgodny z Regulaminem Sejmu.

Uchwała o wyborze

„Uchwałę o wyborze, powołaniu albo odwołaniu ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej (…)”, czyli w Monitorze Polskim (Regulamin Sejmu, art. 31 ust. 3). Głosowanie jest podjęciem uchwały, a uchwała nosi datę głosowania; Monitor Polski ją ogłasza kilka dni później (uchwała z 13 marca 2026 r. jest w M.P. z 18 marca). Pozycję uchwały bierzemy z rejestru procesu kandydatury w API Sejmu: pole ELI, przy procesie Magdaleny Bentkowskiej „MP/2026/300”, czyli M.P. 2026 poz. 300. Uchwała podaje podstawę wyboru, na przykład: „Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (…) i art. 31 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, wybiera na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego Magdalenę Bentkowską.” (M.P. 2026 poz. 300 (otwiera nową kartę)).

Termin przed głosowaniem

Regulamin Sejmu mówi: „Poddanie pod głosowanie wniosków (…) nie może odbyć się wcześniej niż siódmego dnia od dnia doręczenia posłom druku zawierającego kandydatury, chyba że Sejm postanowi inaczej.” (art. 30 ust. 4). Przy każdej kandydaturze podajemy dzień wpływu wniosku i liczbę dni od wpływu do głosowania. Dni liczymy od dnia wpływu w rejestrze Sejmu, a termin z art. 30 ust. 4 biegnie od doręczenia posłom druku, które bywa kilka dni później: druk nr 3006 wpłynął 14 sierpnia 2026 r., a posłowie dostali go 17 sierpnia. 13 marca 2026 r. Sejm głosował dwa dni po doręczeniu druków, bo przed głosowaniami tego dnia zgodził się skrócić ten termin. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty: „Proponuję, aby w tych przypadkach Sejm wyraził zgodę na skrócenie terminu, o którym mowa w art. 30 ust. 4 regulaminu Sejmu. Jeśli nie usłyszę sprzeciwu, będę uważał, że Sejm propozycję przyjął. Sprzeciwu nie słyszę.” (sprawozdanie stenograficzne, s. 339 (otwiera nową kartę)). Przykład krok po kroku na stronie pokazuje ten krok.

Wnioski składa się Marszałkowi Sejmu w terminach z art. 30 ust. 3 Regulaminu Sejmu: „30 dni przed upływem kadencji” (pkt 1), „21 dni od dnia odwołania lub stwierdzenia wygaśnięcia mandatu” (pkt 2), a w pozostałych sytuacjach w terminie ustalonym przez Marszałka Sejmu, między innymi „w przypadku wyboru organu po raz pierwszy, jeżeli ustawa nie określiła terminów zgłaszania kandydatów, a także kolejnych wyborów, jeżeli upływ kadencji nie wynika z aktów ogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej »Monitor Polski«” (pkt 4) i „w przypadku zaistnienia innych niż określone w pkt 1–4 okoliczności powodujących konieczność dokonania wyboru” (pkt 5). Który punkt zastosowano przy danej kandydaturze, rejestr nie podaje i tego nie oceniamy.

Jak głosowały kluby i koła

Przy każdym rozpatrzeniu kandydatury stoi rozwijana tabela: jak głosował każdy klub i każde koło. Liczymy ją z imiennej listy głosowania w rejestrze Sejmu, w której przy każdym pośle stoi klub z dnia głosowania, więc poseł, który później zmienił klub, liczy się w klubie, w którym był tego dnia. Przy głosowaniu nad kandydaturą to głosy za, przeciw, wstrzymujące się i posłowie, którzy nie głosowali. Przy wyborze z listy kandydatów posłowie głosują urządzeniem do liczenia głosów: zaznaczają jedną osobę z listy albo żadnej, a głos bez zaznaczonej osoby jest głosem przeciw wszystkim kandydatom. Wtedy tabela ma głosy na tę osobę, na inną osobę z listy, głosy przeciw wszystkim kandydatom i posłów, którzy nie głosowali. Głosów przeciw wszystkim rejestr nie podaje przy klubie, więc liczymy je jako głosy bez wskazania żadnej osoby i sprawdzamy, czy ich suma po klubach to liczba przeciw wszystkim kandydatom z rejestru; gdy się nie zgadza, tabeli nie pokazujemy. Wiersz „Łącznie” to suma tabeli i równa się liczbom głosowania; nazywa się inaczej niż Koło Poselskie Razem, żeby go z nim nie pomylić.

W tabeli klub albo koło stoi identyfikatorem z imiennej listy głosowania, tym samym co w wykazie klubów Sejmu (otwiera nową kartę); pełna nazwa z wykazu jest w podpowiedzi przy identyfikatorze i w tabeli niżej, razem z łącznikiem, którym wykaz rozdziela człony nazwy. Posłów bez klubu (w wykazie „niez.”) nazywamy słowem „niezrzeszeni”.

Wnioskodawcę kandydatury podajemy w tej samej formie krótkiej. Formy krótkie i słowa prowadzącego obrady ze stenogramów:

Klub albo koło, którego wykaz już nie wymienia, podajemy nazwą ze sprawozdania stenograficznego i pod tabelą piszemy, skąd ją wzięliśmy, z odnośnikiem do strony. Tak jest z dwoma identyfikatorami z głosowań z 2025 r.:

• „Republikanie” (21 lutego, 9 maja i 12 września 2025 r.): w sprawozdaniu z 21 lutego 2025 r. prowadząca obrady wicemarszałek Sejmu Dorota Niedziela mówi „Zapraszam pana posła Jarosława Sachajkę, koło poselskie Republikanie.” (s. 200 (otwiera nową kartę)). W głosowaniu 23 stycznia 2026 r. ci sami posłowie, Jan Krzysztof Ardanowski, Marek Jakubiak, Paweł Kukiz i Jarosław Sachajko, stoją w imiennej liście jako „Demokracja”, czyli według wykazu klubów „Koło Poselskie Demokracja Bezpośrednia”. Więcej o tej zmianie rejestr nie mówi i więcej nie piszemy.
• „Polska2050-TD” (2025 r.): w tym samym sprawozdaniu „Zapraszam pana posła Kamila Wnuka, Klub Parlamentarny Polska 2050 – Trzecia Droga.” (s. 185 (otwiera nową kartę)). Tabela nie ma barw ani komentarza: jak głosował każdy poseł, pokazuje strona głosowania w serwisie, do której prowadzi odnośnik przy każdym rozpatrzeniu.

Liczba stanowisk w czasie

Wykres pokazuje dni głosowań. W każdym z nich punkt to liczba stanowisk sędziego, którą prowadzący obrady ogłosił przed głosowaniem, a kreska to osoby wybrane tego dnia. Punktów nie łączymy linią: co działo się między dniami głosowań, rejestr Sejmu nie mówi. Kiedy zwolniło się stanowisko, rejestr nie podaje; nie wyliczamy tego dnia z kadencji sędziów i nie podajemy nazwisk sędziów, których kadencja się kończyła, bo wymagałoby to źródeł spoza Sejmu.

Liczbę stanowisk i wnioskodawców podaje prowadzący obrady: 21 lutego i 12 września 2025 r. Marszałek Sejmu Szymon Hołownia, 9 maja 2025 r. wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski, a w 2026 r. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty. Kto prowadził obrady, podaje nagłówek sprawozdania i etykieta mówcy przy cytowanym zdaniu.

Pod wykresem piszemy, kto zgłaszał kandydatury w kolejnych okresach, z dni wpływu w rejestrze procesów i ze stenogramu: kandydatury, które wpłynęły przed 11 marca 2026 r., zgłosiły wyłącznie grupy posłów klubu PiS, a od 11 marca 2026 r. zgłaszały je także Prezydium Sejmu i grupy posłów innych klubów. Liczby dni między wybranymi datami nie podajemy: każda para dat to wybór redakcji, a nie fakt rejestru.

Kontekst

Bezpośrednio pod wykresem liczby stanowisk stoją projekty uchwał Sejmu X kadencji, które w tytule wymieniają Trybunał Konstytucyjny, z tytułem z rejestru i wynikiem głosowania albo sprawozdaniem komisji, bez streszczenia treści. Dobór robi nasza baza po rodzaju dokumentu („projekt uchwały”) i tytule procesu.

Dlaczego bez progu

Każde głosowanie nad kandydaturą jest na liście, bo każde rozstrzyga o wyborze sędziego, a zdarza się kilka razy w kadencji. Progu nie ma: o wyniku rozstrzyga bezwzględna większość z Regulaminu Sejmu, a nie nasza miara.

Czego rejestr nie pokazuje

1. Kto zgłosił kandydata i ile stanowisk sędziego ogłosił prowadzący obrady. Rejestr głosowań i procesów tego nie zapisuje, a druk kandydatury bywa skanem bez listy wnioskodawców. Oba fakty podaje sprawozdanie stenograficzne dnia głosowania: prowadzący obrady mówi, kto zgłosił kandydatury, na przykład „grupy posłów Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość zgłosiły kandydatury pana Marka Asta i pana Artura Kotowskiego”, a przed głosowaniem „W związku z upływem kadencji do obsadzenia pozostają trzy stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego.” (21 lutego 2025 r.). Te zdania przepisujemy przy każdej kandydaturze, z adresem i stroną stenogramu. Kandydata zgłasza Prezydium Sejmu albo co najmniej 50 posłów (Regulamin Sejmu, art. 30 ust. 1); wnioskodawcę podajemy krótko: rodzajem wnioskodawcy i identyfikatorami klubów z imiennej listy głosowania, na przykład „grupa posłów klubu PiS” albo „Prezydium Sejmu”. Pełną nazwę słowami prowadzącego obrady, na przykład „grupę posłów Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska – Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Inicjatywa Polska, Zieloni” (4 września 2026 r.), ma stenogram, do którego przy każdym rozpatrzeniu prowadzi odnośnik „wnioskodawca pełną nazwą w stenogramie”. Formy krótkie i ich pełne brzmienie stoją w tabeli w części „Jak głosowały kluby i koła”. Liczby stanowisk nie wyliczamy sami z kadencji sędziów: podajemy słowa prowadzącego obrady.
2. Opinia komisji przy części kandydatur. Przy części kandydatur (do 4 września 2026 r. przy sześciu) rejestr procesu nie ma etapu z opinią komisji. Opinię bierzemy wtedy ze słów prowadzącego obrady w stenogramie dnia głosowania i przy rozpatrzeniu kandydatury piszemy, skąd jest. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka wydała każdą z tych opinii także jako osobny druk Sejmu, a przy rozpatrzeniu podajemy jego numer: druk nr 1019 (otwiera nową kartę) (Marek Ast, druk kandydatury 898) i nr 1020 (otwiera nową kartę) (Artur Kotowski, 899), nr 2013 (otwiera nową kartę) (Artur Kotowski, 1944) i nr 2014 (otwiera nową kartę) (Marek Ast, 2009), nr 3057 (otwiera nową kartę) (Artur Kotowski, 3005) i nr 3058 (otwiera nową kartę) (Maciej Berek, 3006). Numery druków z opiniami stoją też w tytułach głosowań, na przykład „druki nr 898, 899, 1019 i 1020”.
3. Co działo się po wyborze poza Sejmem. Liczba na górze strony to uchwały Sejmu o wyborze. Zdarzeń po wyborze poza Sejmem rejestr Sejmu nie zapisuje i ich nie opisujemy. Przepisy o tym etapie przytaczamy dosłownie, bez komentarza: „Osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie (…)” (ustawa o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Dz.U. 2018 poz. 1422 ze zm., art. 4 ust. 1) i „Stosunek służbowy sędziego Trybunału nawiązuje się po złożeniu ślubowania.” (art. 5).
4. Dlaczego kandydat nie uzyskał większości. Lista podaje liczby głosów i to, jak głosowały kluby i koła. Jak głosował każdy poseł, pokazuje strona głosowania.

Podstawa prawna

Konstytucję cytujemy z tekstu w Dzienniku Ustaw (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483), ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego z tekstu jednolitego (Dz.U. 2018 poz. 1422 ze zm.), tak jak uchwały o wyborze („Dz. U. z 2018 r. poz. 1422 oraz z 2026 r. poz. 26”); późniejsza ustawa (Dz.U. 2026 poz. 26) zmienia art. 32 i nie dotyka art. 2, 4 ani 5, a Regulamin Sejmu z tekstu jednolitego z 2026 r. (M.P. 2026 poz. 573). Regulamin Sejmu cytujemy z tekstu jednolitego M.P. 2026 poz. 573 oraz zmian M.P. 2026 poz. 665, 901 i 925; art. 4, 26, 30 i 31 bez zmian w X kadencji (poz. 665 zmienia art. 137, poz. 901 art. 29, a poz. 925 art. 138).

Dane

Druki i procesy Sejmu X kadencji z API Sejmu (otwiera nową kartę): rodzaj dokumentu, tytuł, etapy i pozycja uchwały w Monitorze Polskim. Głosowania z API Sejmu (otwiera nową kartę): temat, liczby głosów, opcje wyboru z listy, bezwzględna większość i imienna lista z klubem posła w dniu głosowania. Pełne nazwy klubów i kół z wykazu klubów Sejmu (otwiera nową kartę). Wszystko wgrywane do naszej bazy co noc. Uchwały o wyborze z Monitora Polskiego (otwiera nową kartę). Ze sprawozdań stenograficznych dni głosowań: kto zgłosił kandydata, ile stanowisk sędziego ogłosił prowadzący obrady, zgoda na skrócenie terminu, opinia komisji tam, gdzie nie ma jej w rejestrze procesu, kto prowadził obrady i jego słowa, którymi ogłosił wynik. Te fakty przepisujemy ręcznie do jednego pliku danych, każdy z cytatem i stroną stenogramu, i sprawdzamy, czy plik obejmuje każdą kandydaturę z listy.

Literatura

Te prace nie definiują wskaźnika. Opisują instytucję, pomagają czytać przepis i mówią, czego lista nie rozstrzyga. Metoda stoi na Konstytucji, ustawie o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Regulaminie Sejmu i rejestrze Sejmu.

Przy tym wskaźniku nie przytaczamy żadnej pracy: każde zdanie strony wynika z przepisu, z rejestru Sejmu albo ze sprawozdania stenograficznego, a pozycje, na których stoją, są w sekcjach „Podstawa prawna” i „Dane”. Bibliografia całego serwisu jest na stronie „Źródła, metoda i pytania”, do której prowadzi odnośnik na dole tej strony.