Zapytanie pisemne w sprawie układów ratalnych zawartych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z franczyzobiorcami sieci handlowych

Szanowna Pani Minister,

przeprowadzone w ostatnim czasie rozmowy z wieloma poszkodowanymi franczyzobiorcami potwierdziły, że niezmiennie odkąd interweniuję na rzecz ustawy franczyzowej mamy do czynienia z ogromnym problemem społecznym, na który państwo w żaden sposób nie odpowiada. To tysiące osób, które pomimo ciężkiej pracy wykonywanej po kilkanaście godzin dziennie, kończą współpracę z siecią z ogromnymi długami, czy to wobec firmy (np. sieci Żabka), czy też urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Długi te w większości wynikają z niezwykle skomplikowanej umowy pomiędzy siecią a ajentami. O nierówności stron pisał w swoim raporcie m.in. prof. Rafał Adamus z Uniwersytetu Opolskiego zleconym przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości. Nie jest znana dokładna skala postępowań i spraw sądowych w tego typu sprawach, jednak analizując odzew strony poszkodowanej na przestrzeni ostatnich 3 lat skierowany do Stowarzyszenia Ajentów i Franczyzobiorców, a także do mojego biura poselskiego, należy stwierdzić, że zjawisko zdecydowanie nie ma charakteru incydentalnego i cały czas narasta.

Ostatnie lata były wyjątkowo trudne dla drobnych przedsiębiorców: okres COVID-19, wybuch wojny tuż za naszą wschodnią granicą, a także inflacja i antyspołeczne zarządzanie polityką monetarną sprawiły, że drobni przedsiębiorcy sukcesywnie popadają w długi i zmuszeni są do zamykania działalności gospodarczych, a w najlepszym razie do podjęcia prób ratowania efektów swojej pracy i podpisywania układów ratalnych dla zobowiązań publicznych takich jak należne podatki i składki.

W związku z widocznie rosnącą liczbą zawieranych układów ratalnych, których zasady poddawane są pod wątpliwość zwracam się o pilne udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania, które kieruję w imieniu drobnych przedsiębiorców i jednoosobowych działalności gospodarczych (podejmowanych często “z przymusu” w miejsce stosunku pracy), powoli zduszanych przez rosnące koszty stałe, niekontrolowaną politykę kształtowania cen lokali mieszkalnych, a tym samym i usługowych oraz rosnące ceny energii elektrycznej. Programy ratalne podpisywane przez dłużników z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w założeniu mają dać szansę uregulować zobowiązania i jednocześnie pozwolić uratować prowadzoną działalność gospodarczą, czy pokryć koszty funkcjonowania rodziny.

Poddając analizie jedną z umów numer 020071001696/19 z dnia 31 października 2019 r. możemy zanotować poniższe warunki spłaty ratalnej w latach 2019-2023:

2019 - wysokość raty 100-101 zł,
2020 - wysokość raty 308-317 zł,
2021 - wysokość raty 335-348 zł,
2022 - wysokość raty 459-471 zł,
2023 - wysokość raty 981-1006 zł.

W piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 14 lipca 2023 r. o numerze 020000/71/RZ-2133/2023-RED będącym odpowiedzią zakładu na wniosek dłużnika o wyjaśnienie takiego wzrostu raty znajdujemy uzasadnienie mówiące o tym, że w przypadku zajęcia komorniczego kwota potencjalnego zajętego wynagrodzenia byłaby jeszcze wyższa. Odpowiedź nie wyjaśnia zasad podwyżki i jednocześnie przeczy idei układu ratalnego. Te mają zachęcać dłużników do prowadzenia działalności i bieżącego regulowania zobowiązań nieprzeterminowanych i objętych układami, prowadzenia legalnie zarejestrowanej działalności na terenie kraju i ujawniania dochodów z korzyścią dla Skarbu Państwa. Perspektywa zajęcia wynagrodzenia zgodnie z przepisami o egzekucji komorniczej często prowadzi do zaniechania wysiłków i podejmowania niewłaściwych postaw skutkujących zaprzestaniem regulowania zobowiązań publicznoprawnych.

Podobny efekt osiągany jest w przypadku braku zrozumienia zasad kształtowania układów ratalnych, a także w przypadku wadliwego ukształtowania tych zasad.

Proszę zatem o informacje w następującym zakresie:

1. Ile układów ratalnych zostało zawartych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w poszczególnych latach 2018-2024 z podziałem na lata do dnia złożenia niniejszego pisma?

2. Ile układów ratalnych zawartych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w poszczególnych latach 2018-2024 z podziałem na lata zostało wypowiedzianych/zerwanych przez dłużnika, bądź przez wierzyciela z związku z nieregulowaniem ustalonych rat w terminie?

3. Proszę o informację ile wynosi za rok 2023 i osobno za 2024 średnia kwota zadłużenia w ramach podpisanych układów ratalnych oraz ile wynosi średnia kwota raty.

4. Jakie są kryteria ustalania rat? Proszę o podanie szczegółowego wzoru oraz podstawy prawnej i/lub wytycznych wewnętrznych ministerialnych/Zakładu Ubezpieczeń Społecznych itp., którymi kierują się pracownicy ZUS przy ustalaniu harmonogramu spłat na kolejny rok?

5. Proszę o wyjaśnienie jakie koszty stałe brane są pod uwagę przy określaniu maksymalnej możliwości dłużnika do regulowania zobowiązań.

6. Proszę o wyjaśnienie jakie koszty zmienne są brane pod uwagę przy określaniu maksymalnej możliwości dłużnika do regulowania zobowiązań.

7. Proszę o wyjaśnienie, czy jest ustalony dochód na członka rodziny określający minimum socjalne zwolnione od planu ratalnego.

8. Proszę o informację, czy jest ustalony maksymalny % przyrostu kwoty raty rok do roku bądź w inny sposób np. przyrost raty adekwatny o % przyrostu wynagrodzenia.