Zapytanie pisemne w sprawie odkryć architektonicznych w katedrze opolskiej i przywrócenia jej funkcji sakralnych

Szanowna Pani Minister,

blisko dwuletni przedłużający się spór wokół odkryć dokonanych w katedrze pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, ich właściwego zabezpieczenia oraz ekspozycji skutkuje z jednej strony bardzo dotkliwym dla wiernych wyłączeniem funkcji sakralnych świątyni, z drugiej – może negatywnie odbijać się na stanie zachowania zabytków.

W 2022 r. podczas prac archeologicznych poprzedzających prace inwestycyjne oraz wymianę kamiennej posadzki w kościele katedralnym dokonano szeregu architektonicznych odkryć na nietypowo wielkiej dla tego typu badań powierzchni. Następnie, mimo że parafia katedralna oraz kuria diecezjalna w Opolu podnosiły, że działania opolskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków opierają się na złej kwalifikacji prawnej i błędnych założeniach merytorycznych, pismem nr ZR.5140.18.2023.AM z września 2023 r. konserwator wszczął procedurę wpisu tzw. tumby grobowej do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego. To wstrzymało wszystkie prace remontowo-inwestycyjne w katedrze na okres ponad pół roku. Po 6 miesiącach OWKZ wydał decyzję o wpisie do rejestru zabytków ruchomych ww. „tumby“, od której to decyzji parafia katedralna oraz biskup opolski się odwołali, powołując się na wspomniane błędne założenia merytoryczne oraz kwalifikację prawną. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu całości akt sprawy decyzją z 14.06.2024 r. (znak pisma DOZ-OaiK.650.338.2024.ML) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując m. in. na istniejące rozbieżności w ocenie wartości historycznej znaleziska archeologicznego i koncepcji jego ekspozycji. Niestety, mimo upływu miesiąca od decyzji MKiDN o uchyleniu w całości dokonanego wpisu do rejestru zabytków ruchomych tzw. tumby, parafia katedralna nie otrzymała od OWKZ żadnej informacji na temat dalszego procedowania tej sprawy. W związku z tym pismem z 16.07.2024 r. proboszcz parafii katedralnej zwrócił się do opolskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków o niezwłoczne załatwienie sprawy o sygn. ZR.5140.18.2023.AM, dotyczącej wpisania do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego następującego zabytku: Tumba nagrobna z kościoła katedralnego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu. Romanizm, 1 poł. XIII w.; cegła, tynk polichromowany: wym.; 202x86 cm, przez wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej postępowanie administracyjne, wszczęte w tej sprawie z urzędu w dniu 15.09.2023 r., a po uchyleniu pierwszej decyzji przez organ II instancji w wyniku odwołania strony.

Szanowana Pani Minister, obecnie trwające postępowanie w sprawie ponownego wpisu do rejestru zabytków województwa opolskiego odkrytych reliktów kolegiackiego kościoła przeciąga się, wnętrze katedry niszczeje, a przeprowadzenie koniecznych prac naprawczych, konserwatorskich i inwestycyjnych w świątyni dalej się odwleka. Tymczasowo zabezpieczone znaleziska również ulegają degradacji – parafia katedralna wielokrotnie informowała urząd konserwatorski o pogarszającym się stanie zachowania zarówno odsłoniętych reliktów, jak i wnętrza katedry wraz z jej zabytkowym wystrojem.

Dlatego, jak się wydaje, w interesie zarówno ochrony naszego dziedzictwa kulturowego, jak i Kościoła oraz wiernych, którym zależy na przywróceniu funkcji sakralnych najważniejszej w Opolu świątyni, leży jak najszybsze podjęcie działań, które zakończą przedłużający się bezruch w tej sprawie i właściwie zabezpieczą zarówno substancję zabytkową (i tę nowo odkrytą, i samą świątynię) z jednej strony, z drugiej zaś – prawa wiernych. Kluczowe tu wydaje się zobligowanie urzędu konserwatora do zakończenia postępowania administracyjnego, co umożliwiłoby dalsze prace konserwatorskie i inwestycyjne w opolskiej katedrze.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z poniższymi pytaniami:

1. Czy znany jest Pani Minister aktualny program prac konserwacji i zabezpieczenia znaleziska archeologicznego w opolskiej katedrze? Jeśli tak, proszę o informację, jak się on przedstawia.
2. Jakie są stanowisko i rekomendacje resortu w opisanej sprawie?
3. W szczególności, jak resort odnosi się do sugestii biskupa opolskiego wyrażonej 6 października 2023 r. dotyczącej zasypania części odsłoniętych reliktów celem zabezpieczenia stanu zachowania najważniejszych odkryć, co pozostaje zbieżne z opinią niekwestionowanych autorytetów w dziedzinie konserwacji zabytków? Według mojej wiedzy bowiem wszystkie dotychczasowe opinie ekspertów (w tym ekspertyza Narodowego Instytutu Dziedzictwa) rekomendowały konieczność wykonania należytej dokumentacji i wobec pogarszającego się stanu zachowania substancji zabytkowej zasypanie części dokonanych odkryć – w tym spornego obiektu.
4. Jak resort odnosi się do koncepcji ekspozycji odkrytych reliktów w katedrze opolskiej? Warto dodać, że ww. koncepcja poddana została opinii ekspertów m.in. Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a ten (znak pisma POE.5111.86.2023.ABŁ) przewidując ewentualne zagrożenia, które dziś stały się faktem, zajął jednoznaczne stanowisko w tej sprawie.

Z poważaniem

Tomasz Kostuś