Zapytanie pisemne w sprawie realizacji postulatów samorządowych w zakresie ochrony środowiska, transformacji energetycznej i przeciwdziałania zmianom klimatu

Szanowna Pani Minister,

w związku z postulatami zgłaszanymi przez środowiska samorządowe zasadne jest podjęcie działań legislacyjnych i finansowych, które pozwolą gminom i miastom skuteczniej realizować zadania związane z ochroną środowiska i poprawą jakości życia mieszkańców.

Jednym z istotnych postulatów jest wsparcie roli jednostek samorządu terytorialnego w produkcji energii z odnawialnych źródeł. Wskazuje się na potrzebę wspierania budowy gminnych farm fotowoltaicznych na preferencyjnych warunkach, rozwoju energetyki wiatrowej na terenach gminnych oraz konsolidacji rachunków za energię elektryczną w budynkach gminnych i samorządowych. Rozwiązania te mogłyby przyczynić się do obniżenia kosztów funkcjonowania instytucji publicznych i zwiększenia lokalnego bezpieczeństwa energetycznego.

Kolejny postulat dotyczy wzmocnienia roli samorządów w walce ze smogiem. Proponuje się wprowadzenie systemu dopłat do wymiany nieefektywnych źródeł ciepła, obejmującego również refundację wydatków poniesionych przez samorządy na realizację takich działań. Wskazuje się także na potrzebę ustanowienia jednolitych standardów dotyczących wymiany pieców w skali całego kraju oraz wsparcia rozwoju infrastruktury gazowej i innych rozwiązań służących ograniczeniu emisji zanieczyszczeń.

Istotnym zagadnieniem jest również wzmocnienie kompetencji samorządów w zakresie ochrony istniejącego drzewostanu i terenów zielonych. Postuluje się zmianę przepisów dotyczących planowania i zagospodarowania przestrzennego w taki sposób, aby umożliwić skuteczniejszą ochronę szczególnie cennych drzew, także na nieruchomościach prywatnych, na etapie podejmowania decyzji o warunkach zabudowy i wydawania pozwoleń na budowę. Proponuje się ponadto zmianę zasad naliczania opłat za usuwanie drzew, tak aby uwzględniały one nie tylko obwód i gatunek, lecz również położenie drzewa i jego znaczenie ekosystemowe. Szczególną ochroną powinny być objęte duże drzewa rosnące w centrach miast, które mają istotny wpływ na mikroklimat i jakość życia mieszkańców.

W ramach tych postulatów wskazuje się także na potrzebę zaostrzenia kar za niszczenie zieleni podczas inwestycji i remontów, prowadzenia obowiązkowych szkoleń dla architektów, kierowników budów, inspektorów nadzoru oraz urzędników zajmujących się ochroną zieleni, a także przeprowadzenia ogólnopolskiej inwentaryzacji drzew w miastach z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi elektronicznych.

Następny postulat dotyczy przekazywania części dochodów uzyskiwanych z uprawnień do emisji CO₂ do budżetów gmin i miast. Proponuje się, aby 50% tych dochodów trafiało do samorządów na podstawie określonego algorytmu, a przekazane środki były przeznaczane na inwestycje związane z transformacją energetyczną i ochroną klimatu, w tym rozwój odnawialnych źródeł energii oraz modernizację infrastruktury publicznej i prywatnej.

Wśród postulatów znajduje się również przywrócenie samorządowych wojewódzkich funduszy ochrony środowiska, które mogłyby stanowić dodatkowe źródło finansowania przedsięwzięć ekologicznych realizowanych na poziomie regionalnym i lokalnym.

Samorządy wskazują ponadto na konieczność zapewnienia stabilnego finansowania edukacji klimatycznej i wprowadzenia jej do podstawy programowej. Edukacja powinna obejmować nie tylko przekazywanie wiedzy teoretycznej, ale również obowiązkowe wizyty w wybranych obiektach i miejscach w terenie, umożliwiające poznanie praktycznych rozwiązań w zakresie ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianom klimatu.

Ostatni z omawianych postulatów dotyczy obowiązkowego retencjonowania wód opadowych przy realizacji inwestycji, zwłaszcza publicznych. Rozwój małej retencji, zatrzymywanie wody w miejscu opadu i stosowanie rozwiązań zwiększających przepuszczalność powierzchni mają istotne znaczenie dla przeciwdziałania skutkom suszy, ograniczania ryzyka podtopień oraz poprawy odporności miast i gmin na zmiany klimatu.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest stan realizacji każdego z wymienionych postulatów?
2. Jakie są przyczyny ewentualnego braku pełnej realizacji postulatów i jakie działania są planowane?