Zapytanie pisemne w sprawie zabierania prawa jazdy kierowcom za przekroczenie prędkości

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z zapytaniem w sprawie konstytucyjności obowiązujących przepisów dotyczących zatrzymywania prawa jazdy kierowcom, którzy przekroczyli dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Zatrzymanie prawa jazdy następuje na okres 3 miesięcy.

Regulacja ta ma charakter szczególnie dolegliwy dla kierowcy, ponieważ pozbawia go możliwości legalnego kierowania pojazdami przez określony ustawowo okres, niezależnie od tego, czy w sprawie dotyczącej samego wykroczenia zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie sądu.

Wątpliwości konstytucyjne dotyczące tego mechanizmu były już przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. W wyroku z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia określonego naruszenia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano na konieczność zapewnienia stronie rzeczywistej możliwości zakwestionowania podstaw faktycznych decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał m.in., że organ administracji nie może być całkowicie zwolniony z obowiązku wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a zastosowanie sankcji nie może opierać się na dowolnych lub niejednoznacznych ustaleniach.

W związku z powyższym powstaje pytanie, czy obecny model zatrzymywania prawa jazdy, w szczególności w sytuacji, gdy decyzja administracyjna może zostać wydana przed prawomocnym zakończeniem postępowania dotyczącego odpowiedzialności kierowcy za wykroczenie, zapewnia odpowiednie gwarancje wynikające z Konstytucji RP.

Wątpliwości te są szczególnie istotne w kontekście art. 2 Konstytucji RP, ustanawiającego zasadę demokratycznego państwa prawnego, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, określającego przesłanki ograniczania konstytucyjnych praw i wolności, art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, ustanawiającego zasadę domniemania niewinności, oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantującego prawo do sądu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości obowiązujące przepisy umożliwiające zatrzymanie prawa jazdy na okres 3 miesięcy w związku z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym są zgodne z Konstytucją RP?

2. Jeżeli tak, proszę o wskazanie konkretnych przepisów Konstytucji RP stanowiących podstawę dla takiej oceny oraz przedstawienie szczegółowego uzasadnienia prawnego.

3. Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości zatrzymanie prawa jazdy w opisanym przypadku stanowi sankcję administracyjną, środek o charakterze prewencyjnym, czy też inną formę ingerencji w prawa jednostki? Proszę o jednoznaczne wskazanie charakteru prawnego tej instytucji.

4. Czy, w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, zastosowanie wobec kierowcy dolegliwości w postaci zatrzymania prawa jazdy przed prawomocnym rozstrzygnięciem kwestii jego odpowiedzialności za wykroczenie pozostaje zgodne z zasadą domniemania niewinności wyrażoną w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP?

5. Czy obecny model postępowania zapewnia kierowcy skuteczną możliwość zakwestionowania zarówno faktu przekroczenia prędkości, jak i osoby sprawcy, przed wykonaniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy?

6. Jak Ministerstwo Sprawiedliwości ocenia obowiązujące przepisy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21? Czy w ocenie ministerstwa przepisy zostały w pełni dostosowane do wskazań wynikających z tego orzeczenia?

7. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło lub prowadzi analizy dotyczące zgodności obowiązującego modelu zatrzymywania prawa jazdy z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.

8. Ile decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami wydano w latach 2020–2025, w podziale na poszczególne lata?

9. Ile z tych decyzji zostało następnie uchylonych przez organy odwoławcze lub sądy administracyjne? Proszę o przedstawienie danych w podziale na poszczególne lata oraz wskazanie najczęstszych przyczyn uchylania decyzji.

10. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa zmianę obowiązujących przepisów w taki sposób, aby przed wykonaniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy kierowca miał zapewnioną możliwość skutecznego zakwestionowania podstaw faktycznych tej decyzji?

11. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega potrzebę wprowadzenia dodatkowych gwarancji procesowych dla kierowców, wobec których wydawana jest decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy, w szczególności w sytuacji zakwestionowania przez kierowcę faktu popełnienia wykroczenia albo osoby sprawcy?

12. Czy Pan Minister uważa, że obecne rozwiązania w wystarczającym stopniu równoważą potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego z konstytucyjną ochroną praw i wolności jednostki?

13. Jeżeli Ministerstwo Sprawiedliwości nie dostrzega potrzeby zmian legislacyjnych, proszę o szczegółowe uzasadnienie takiego stanowiska, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 4/21 oraz aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych.

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Robert Dowhan