Zapytanie pisemne w sprawie zmian w procedowanym rządowym projekcie ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami oraz rozszerzenia dostępu do systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zwróciła się osoba, przedstawiając postulaty dotyczące systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami, tj. zasad dostępu do asystencji osobistej, świadczenia wspierającego, dodatku dopełniającego do renty socjalnej oraz usług opiekuńczych. Zwracam się z zapytaniem w związku z postulatami przez nią zgłoszonymi.

Szczególnego znaczenia sprawa ta nabiera w związku z trwającymi pracami parlamentarnymi nad rządowym projektem ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1929). Projekt ma na celu systemowe uregulowanie asystencji osobistej jako instrumentu wsparcia w codziennym funkcjonowaniu osób z niepełnosprawnościami. W toku prac parlamentarnych nad projektami dotyczącymi asystencji osobistej rozpatrywane są rozwiązania zawarte w projekcie rządowym oraz projektach: prezydenckim i poselskim.

W ocenie osoby, która zwróciła się do mojego biura, projektowane rozwiązania powinny w większym stopniu uwzględniać zasadę samostanowienia osoby z niepełnosprawnością, ograniczać zbędne procedury oraz zapewniać możliwie równy dostęp do asystencji osobistej niezależnie od miejsca zamieszkania.

I. Asystencja osobista

Jednym z najważniejszych problemów jest sposób ustalania prawa do asystencji osobistej.

Projektowany art. 12 przewiduje, że prawo do asystencji osobistej będzie przyznawane w drodze decyzji administracyjnej na podstawie ustalenia potrzeby przyznania prawa do asystencji. Przy ustalaniu tej potrzeby brane mają być pod uwagę m.in. formularz samooceny, wywiad bezpośredni z osobą z niepełnosprawnością, obserwacja jej funkcjonowania, wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia oraz formularz oceny potrzeb osoby z niepełnosprawnością.

Rozwiązanie to niewątpliwie zmierza do indywidualizacji wsparcia, jednak pojawia się pytanie, czy system nie będzie w praktyce prowadził do nadmiernej formalizacji i biurokratyzacji procesu uzyskiwania asystencji.

Osoby z niepełnosprawnościami wskazują, że podstawą przyznania asystencji powinno być przede wszystkim posiadane orzeczenie o niepełnosprawności oraz rzeczywista, indywidualna ocena potrzeb dokonana w bezpośrednim kontakcie z osobą zainteresowaną. Szczególnie istotne jest, aby procedura nie prowadziła do sytuacji, w której osoba wymagająca realnego wsparcia musi wielokrotnie udowadniać te same potrzeby w ramach różnych systemów oceny.

Jednocześnie w obecnie funkcjonujących programach asystencji osobistej, finansowanych ze środków Funduszu Solidarnościowego, zasady kwalifikowania uczestników mogą być różne w zależności od realizatora. Zgłaszany jest również problem stosowania przez niektóre organizacje pozarządowe dodatkowych systemów punktowych przy rekrutacji uczestników, pomimo że - jak wskazuje osoba zgłaszająca sprawę - regulamin programu ministerialnego nie przewiduje takiego systemu punktowego.

Taka sytuacja może prowadzić do nierównego dostępu do usługi osób znajdujących się w podobnej sytuacji, zależnie od miejsca zamieszkania i podmiotu realizującego program.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa wprowadzenie zmian do art. 12 procedowanego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami w celu uproszczenia procedury ustalania prawa do asystencji?
2. Czy ministerstwo dopuszcza rozwiązanie, w którym podstawą ustalenia prawa do asystencji osobistej będzie przede wszystkim orzeczenie o niepełnosprawności oraz indywidualny wywiad z osobą z niepełnosprawnością, z ograniczeniem dodatkowych formularzy i procedur do zakresu rzeczywiście niezbędnego do określenia wymiaru wsparcia?
3. Czy ministerstwo analizowało, ile dodatkowych czynności administracyjnych, formularzy i ocen będzie musiała przejść osoba ubiegająca się o asystencję osobistą na podstawie projektowanej ustawy, oraz jaki będzie przewidywany czas rozpatrywania wniosku?
4. Czy ministerstwo posiada informacje o stosowaniu przez organizacje pozarządowe realizujące programy asystencji osobistej dodatkowych kryteriów punktowych przy kwalifikowaniu uczestników?
5. Jeżeli takie praktyki występują, czy ministerstwo uważa je za zgodne z zasadami realizacji programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego?
6. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jednolitych zasad kwalifikowania osób do programów asystencji osobistej finansowanych z Funduszu Solidarnościowego, tak aby sytuacja osoby z niepełnosprawnością nie zależała od regulaminu przyjętego przez konkretnego realizatora?

II. Poziom potrzeby wsparcia a dostęp do asystencji i świadczenia wspierającego

Kolejną kwestią jest powiązanie systemu asystencji z funkcjonującym systemem ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Zgodnie z projektowanymi rozwiązaniami wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia ma być jednym z elementów wykorzystywanych przy ustalaniu prawa do asystencji osobistej. Jednocześnie z uzasadnienia projektu wynika, że ustawowa asystencja ma być uzupełniana programem finansowanym z Funduszu Solidarnościowego, który ma obejmować m.in. osoby, które nie uzyskają odpowiedniego poziomu potrzeby wsparcia.

W praktyce oznacza to funkcjonowanie dwóch mechanizmów wsparcia, które mogą obejmować osoby o podobnych potrzebach, ale według różnych zasad.

W związku z tym zasadne jest rozważenie czy próg dostępu do świadczenia wspierającego nie powinien zostać obniżony oraz czy system ustalania poziomu potrzeby wsparcia w wystarczającym stopniu uwzględnia rzeczywiste potrzeby osób z niepełnosprawnościami.

W związku z powyższym pytam:

1. Czy ministerstwo analizuje możliwość obniżenia do 70 punktów poziomu potrzeby wsparcia uprawniającego do świadczenia wspierającego? Jeżeli nie, jakie są merytoryczne i finansowe przesłanki utrzymywania obecnego progu?

III. Dodatek dopełniający do renty socjalnej

Kolejną kwestią jest zakres podmiotowy dodatku dopełniającego do renty socjalnej.

Obecnie art. 6a ustawy o rencie socjalnej przewiduje dodatek dopełniający dla osoby uprawnionej do renty socjalnej, która jest całkowicie niezdolna do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.

Do mojego biura poselskiego zgłoszono postulat rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia na wszystkie osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, niezależnie od tego, czy spełniają dodatkowe kryteria dotyczące całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Argumentem za takim rozwiązaniem jest potrzeba zapewnienia odpowiedniego poziomu wsparcia finansowego osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności, których możliwości samodzielnego funkcjonowania i aktywności zawodowej są istotnie ograniczone.

W związku z powyższym pytam:

8.Czy ministerstwo rozważa rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do dodatku dopełniającego do renty socjalnej na osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, bez konieczności spełnienia dodatkowego kryterium całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji?

9. Jaki byłby szacunkowy koszt rozszerzenia prawa do dodatku dopełniającego na wszystkie osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności?

IV. Usługi opiekuńcze i zasady odpłatności

Kolejnym problemem pozostają usługi opiekuńcze realizowane na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

W praktyce zasady odpłatności za usługi opiekuńcze oraz możliwość całkowitego lub częściowego zwolnienia z odpłatności mogą być kształtowane również przez przepisy i regulaminy obowiązujące na poziomie lokalnym.

Może to prowadzić do znacznych różnic w sytuacji osób znajdujących się w podobnym położeniu życiowym i finansowym, zależnie od miejsca zamieszkania.

Szczególnej uwagi wymagają osoby pobierające wyłącznie rentę socjalną, osoby niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji oraz osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności.

W związku z powyższym pytam:

10. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące zasad odpłatności za usługi opiekuńcze obowiązujących w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego?

11. Czy ministerstwo dostrzega problem nadmiernego zróżnicowania zasad odpłatności i zwolnień z odpłatności za usługi opiekuńcze w poszczególnych gminach?

12. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie szczególnych zasad całkowitego lub częściowego zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze dla osób, których jedynym lub podstawowym źródłem utrzymania jest renta socjalna, osób niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji oraz osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności?

Z szacunkiem

Norbert Pietrykowski