Zapytanie pisemne w sprawie dramatycznej sytuacji XV-wiecznego kościoła w Grzawie

Szanowna Pani Minister, zwracam się z zapytaniem w niezwykle pilnej sytuacji, dotyczącej XV-wiecznego drewnianego kościoła pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela w Grzawie oraz możliwości udzielenia wsparcia finansowego

Parafia Rzymskokatolicka Męczeństwa św. Jana Chrzciciela w Grzawie złożyła w ramach programu „Ochrona zabytków“ na rok 2026 wniosek nr 116855 dotyczący zadania pn. „Grzawa, Kościół pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela w Grzawie (XV w.), remont ratunkowy budynku kościoła – Etap II Prezbiterium“. Obiekt ten ma szczególną wartość historyczną, artystyczną i kulturową. Jest również elementem Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego, a tym samym jego znaczenie wykracza poza wymiar lokalny.

Stan techniczny świątyni wymaga pilnej interwencji. Podczas prowadzonego w 2025 r. remontu wieży stwierdzono uszkodzenia dachu, które stanowią bezpośrednie zagrożenie zarówno dla drewnianej konstrukcji kościoła, jak i odnowionych wcześniej zabytkowych polichromii w nawie i prezbiterium. Charakter i lokalizacja uszkodzeń powodują, że doraźne zabezpieczenie obiektu nie spełnia swej roli. Konieczne jest przeprowadzenie kompleksowych prac remontowych.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, która doprowadzić może do zniszczenia już wyremontowanej wieży kościoła. Koszt zainwestowanych środków to już ok. 2 mln złotych. Nieremontowana i zawilgocona część dachu oraz stropu jest siedliskiem tzw. drewnojadów, które w szybkim tempie mogą zaatakować część poddaną już pracom konserwatorskim w 2025 r. Brak kontynuacji remontu może zatem doprowadzić nie tylko do zniszczenia zabytku, lecz również do zaprzepaszczenia efektów wcześniejszych prac sfinansowanych m.in. ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Równie poważne jest zagrożenie dla zabytkowych polichromii. Przecieki występujące w obrębie prezbiterium mogą doprowadzić do zniszczenia niedawno odnowionych malowideł, a w konsekwencji do utraty efektów kosztownych prac konserwatorskich, w których finansowanie znacząco zaangażowali się mieszkańcy. Sytuację komplikuje bardzo ograniczona możliwość sfinansowania prac ze środków własnych. Parafia w Grzawie liczy zaledwie około 465 osób. Po nieuzyskaniu oczekiwanego wsparcia z MKiDN parafia zwróciła się o pomoc do samorządu województwa, uzyskując dotację w wysokości 80 000 zł. Kwota ta nie pozwala jednak na pokrycie kosztów niezbędnego zakresu prac.

Należy również podkreślić, że parafia posiada wszystkie wymagane pozwolenia umożliwiające prowadzenie prac przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków i jest przygotowana do realizacji inwestycji. By ocalić XV-wieczny zabytek brakuje tylko dobrej woli ministerstwa. Brak wystarczającego finansowania będzie skutkował postępującą degradacją XV-wiecznej świątyni, uszkodzeniem cennych polichromii oraz utratą rezultatów wcześniejszych prac remontowych i konserwatorskich.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pani Minister z prośbą o pomoc i następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przewiduje możliwość ponownej analizy sytuacji dotyczącej wniosku nr 116855 i udzielenia wsparcia finansowego na realizację II etapu remontu kościoła pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela w Grzawie?

2. Czy ze względu na ratunkowy charakter prac oraz bezpośrednie zagrożenie dla zabytkowej substancji obiektu możliwe jest przyznanie parafii jakichkolwiek dodatkowych środków w ramach programu „Ochrona zabytków“ na rok 2026 lub z innych środków pozostających w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego?

3. Czy ministerstwo może wskazać inne dostępne w 2026 r. źródło finansowania, z którego możliwe byłoby pilne wsparcie remontu dachu o prezbiterium oraz zabezpieczenie konstrukcji kościoła?

4. Czy przy podejmowaniu decyzji o odmowie wsparcia wzięto pod uwagę ryzyko zniszczenia efektów remontu, który został wcześniej przeprowadzony przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego?

5. Jakie działania ministerstwo zamierza podjąć, aby nie dopuścić do dalszej degradacji tego cennego XV-wiecznego zabytku oraz utraty dotychczasowych nakładów publicznych i społecznych przeznaczonych na jego ratowanie?

Ze względu na postępującą degradację drewnianej konstrukcji, występujące przecieki oraz ryzyko uszkodzenia zabytkowych polichromii sprawa wymaga pilnego rozstrzygnięcia. Zwracam się zatem do Pani Minister o ponowne, szczegółowe przeanalizowanie sytuacji kościoła w Grzawie i proszę o podjęcie działań umożliwiających kontynuowanie rozpoczętego procesu ratowania jednego z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej województwa śląskiego