Zapytanie pisemne w sprawie pilnej potrzeby ratowania zabytkowego drewnianego kościoła pw. św. Marcina w Żytniowie, w gm. Rudniki

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani w sprawie dramatycznego stanu technicznego zabytkowego drewnianego kościoła pw. św. Marcina w Żytniowie, położonego w gminie Rudniki w województwie opolskim, oraz pilnej potrzeby zapewnienia środków na wykonanie niezbędnych prac zabezpieczających.

Kościół pw. św. Marcina stanowi jeden z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej regionu. Historia świątyni sięga początków XIV wieku, natomiast obiekt w obecnym kształcie został wzniesiony w 1817 r. i rozbudowany w stylu neogotyckim w 1907 r. Kościół posiada konstrukcję zrębową, zabytkowe sklepienie kolebkowe oraz cenną polichromię.

Stan techniczny obiektu jest obecnie krytyczny. Badania wykazały głęboką degradację biologiczną dolnych partii ścian, w tym podwalin w nawie, prezbiterium i kaplicach bocznych, spowodowaną m.in. działalnością owadów i zgnilizną. Poważnie osłabiona jest również konstrukcja nośna stropu, krążyny oraz więźba dachowa, co stwarza bezpośrednie zagrożenie dla stabilności dachu pokrytego gontem. W związku z realnym zagrożeniem dla zachowania obiektu opolski wojewódzki konserwator zabytków wydał nakaz zobowiązujący do niezwłocznego przeprowadzenia prac zabezpieczających.

Parafia pw. św. Marcina w Żytniowie oraz gmina Rudniki podejmują działania zmierzające do ratowania zabytku. Ze środków gminy udało się już sfinansować remont kaplicy św. Józefa o wartości 85 962,40 zł. Inwestor dysponuje także kompletem pozwoleń budowlanych, ważnych do 30 listopada 2028 r., oraz wymaganymi decyzjami konserwatorskimi.

Problemem pozostaje jednak brak środków pozwalających na przeprowadzenie zasadniczych, pilnych prac przy kościele. Wnioski o dofinansowanie składane do budżetu województwa opolskiego w lutym 2025 r. oraz lutym 2026 r. nie uzyskały wsparcia ze względu na wartość koniecznych prac interwencyjnych przekraczającą limity przewidziane w regulaminach. Wniosek złożony do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona zabytków” uzyskał wysoką ocenę merytoryczną – 86 punktów na 100 – jednak do przyznania dofinansowania zabrakło jednego punktu.

W tej sytuacji dalsze oczekiwanie na możliwość pozyskania środków w kolejnych konkursach może doprowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń substancji zabytkowej, a nawet utraty obiektu. Z uwagi na wydany nakaz konserwatorski oraz bezpośrednie zagrożenie dla konstrukcji świątyni konieczne jest pilne podjęcie działań pozwalających przynajmniej na wykonanie prac zabezpieczających.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z gorącą prośbą o podjęcie pilnych działań mających na celu ratowanie tego cennego zabytku. Proszę także o odpowiedź na zamieszczone poniżej pytania:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przewiduje możliwość udzielenia parafii pw. św. Marcina w Żytniowie nadzwyczajnego lub interwencyjnego wsparcia finansowego na wykonanie najpilniejszych prac zabezpieczających wynikających z nakazu konserwatorskiego?
2. Czy w ramach środków pozostających w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego, w tym środków przeznaczonych na ochronę zabytków zagrożonych zniszczeniem, istnieje możliwość uruchomienia finansowania dla tego obiektu poza standardowym trybem kolejnego naboru konkursowego?
3. Czy ministerstwo przeanalizuje możliwość objęcia projektu ratowania kościoła pw. św. Marcina w Żytniowie szczególnym wsparciem w najbliższej edycji programu „Ochrona zabytków”, biorąc pod uwagę uzyskanie przez wniosek 86 punktów na 100 oraz fakt, że do otrzymania dofinansowania zabrakło jednego punktu?
4. Czy ministerstwo może podjąć współpracę z opolskim wojewódzkim konserwatorem zabytków, gminą Rudniki oraz parafią w celu wypracowania modelu finansowania etapowego, pozwalającego w pierwszej kolejności zabezpieczyć elementy konstrukcyjne najbardziej zagrożone zniszczeniem?
5. Jakie konkretne instrumenty finansowe lub organizacyjne pozostające obecnie w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego mogą zostać wykorzystane w celu pilnego zabezpieczenia kościoła pw. św. Marcina w Żytniowie przed dalszą degradacją i bezpowrotnym zniszczeniem?

Z uwagi na skalę zagrożenia oraz wyjątkową wartość historyczną i kulturową obiektu zwracam się o pilne przeanalizowanie przedstawionej sprawy i wskazanie możliwości udzielenia skutecznego wsparcia w celu zachowania tego zabytku dla przyszłych pokoleń.

Z poważaniem

Tomasz Kostuś

Poseł na Sejm RP