Zapytanie pisemne w sprawie sytuacji podatkowej polskich przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie oraz wyżywienie uchodźcom wojennym z Ukrainy na podstawie umów z wojewodami i jednostkami samorządu terytorialnego

Szanowni Panowie Ministrowie,

niniejsze zapytanie poselskie jest bezpośrednim wynikiem próśb o interwencję poselską oraz zgłoszeń, jakie wpływają do mojego biura poselskiego, a także następstwem licznych artykułów prasowych, które szczegółowo opisują ten problem społeczny w ogólnopolskich mediach.

W obliczu tragicznych wydarzeń z lutego 2022 roku, związanych z pełnoskalową agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, Polska stanęła przed bezprecedensowym wyzwaniem humanitarnym. Nasz kraj poradził sobie z gigantyczną falą uchodźców w sposób, który zyskał uznanie na całym świecie. Sukces ten był możliwy przede wszystkim dzięki ogromnemu zaangażowaniu i solidarności obywateli oraz polskich przedsiębiorców, w tym branży hotelarskiej i turystycznej, którzy masowo otworzyli swoje drzwi przed potrzebującymi.

Dzięki błyskawicznej reakcji sektora prywatnego, który w skrajnie trudnych i nadzwyczajnych warunkach podjął się współorganizacji systemowej pomocy, Polsce udało się całkowicie uniknąć drastycznych obrazów znanych z innych globalnych kryzysów uchodźczych – takich jak tymczasowe, humanitarne obozy namiotowe czy kontenerowe. Przedsiębiorcy działali w poczuciu wyższej konieczności oraz w pełnym zaufaniu do państwa polskiego, które poprzez rządowe apele oraz przepisy tzw. specustawy ukraińskiej wezwało do solidarnego działania.

Dzisiaj jednak wielu z tych przedsiębiorców mierzy się z dramatycznymi konsekwencjami swojej ówczesnej postawy. Krajowa Administracja Skarbowa kwestionuje rozliczenia z lat 2022–2024, uznając, że wypłacane przez wojewodów środki (rekompensujące koszty utrzymania uchodźców) powinny zostać objęte standardowym podatkiem VAT oraz podatkiem dochodowym. Dochodzi do kuriozalnych sytuacji, w których w tamtym okresie sami wojewodowie odrzucali faktury zawierające stawkę VAT i nakazywali przedsiębiorcom wystawianie korekt na 0% VAT, a kilka lat później podległy Ministerstwu Finansów fiskus nakłada na te same podmioty milionowe domiary podatkowe wraz z odsetkami.

Fakt ten dobitnie obnaża brak jasności i skrajną niejednoznaczność ówczesnych przepisów. O tym, że problem tkwi wyłącznie w zawiłości i wadliwości stanowionego przez państwo prawa, a nie w złej woli czy przestępczych działaniach podatników, świadczy decyzja jednego z polskich sądów administracyjnych, który skierował w tej sprawie pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Skoro polski skład sędziowski powziął tak głębokie, systemowe wątpliwości dotyczące prawidłowej wykładni przepisów, niedopuszczalne jest obciążanie negatywnymi skutkami legislacyjnego chaosu uczciwych obywateli.

Karanie przedsiębiorców za to, że odpowiedzieli na apel ojczyzny i uratowali państwo przed logistycznym kryzysem, rodzi ogromne ryzyko społeczne. W sytuacji gdy nie będziemy szanować ludzi angażujących się w pomoc w skrajnych warunkach, przy kolejnej sytuacji kryzysowej (klęska żywiołowa, kolejny konflikt geopolityczny) polski sektor prywatny, pomny obecnych doświadczeń, może po prostu odmówić współpracy z organami państwa.

Mając na uwadze fundamentalną dla demokratycznego państwa prawa zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, zwracam się do Panów Ministrów z następującymi pytaniami:

Pytania do ministra finansów i gospodarki:

1. Czy Ministerstwo Finansów planuje wydać ogólną interpretację podatkową, która w sposób jednoznaczny i jednolity dla całego kraju przesądzi, że środki wypłacane przedsiębiorcom z budżetu państwa za zakwaterowanie uchodźców stanowiły formę publicznej rekompensaty kosztów (zwolnioną z VAT), a nie komercyjny obrót usługowy?
2. Jak Ministerstwo Finansów odnosi się do faktu, że organy KAS nakładają wsteczne domiary podatkowe w sytuacjach, gdy to reprezentujący państwo wojewodowie bezpośrednio oczekiwali i wymuszali stosowanie faktur bez wykazanego podatku VAT?
3. Czy do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu przez Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) Ministerstwo Finansów wyda wytyczne dla urzędów skarbowych, aby zawiesić toczące się postępowania kontrolne i egzekucyjne wobec przedsiębiorców, u których spór dotyczy wyłącznie opodatkowania środków z art. 13 specustawy ukraińskiej?

Pytania do ministra spraw wewnętrznych i administracji:

1. Czy MSWiA, jako organ nadzorujący wojewodów (którzy zawierali umowy i wypłacali środki przedsiębiorcom), prowadziło lub prowadzi dialog z Ministerstwem Finansów w celu ochrony podmiotów, które w latach 2022–2024 realizowały na rzecz państwa zadania z zakresu zarządzania kryzysowego?
2. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko systemowe polegające na utracie zaufania przedsiębiorców oraz sektora prywatnego do przyszłych apeli i specustaw rządu w przypadku wystąpienia kolejnych nagłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych w Polsce?
3. Jakie działania zamierza podjąć MSWiA, aby wspólnie z resortem finansów wypracować jasną, bezkolizyjną i bezpieczną dla obywateli procedurę finansowania działań pomocowych na wypadek przyszłych sytuacji nadzwyczajnych?

Z poważaniem

Joanna Mucha
Posłanka na Sejm RP