Zapytanie pisemne w sprawie utworzenia programu prewencyjnego zapobiegającego katastrofom naturalnym, w tym osuwiskom

Szanowny Panie Premierze,

wobec narastającego problemu osuwisk w obszarze powiatu limanowskiego, z którymi samorządy sukcesywnie mierzą się od lat, zwłaszcza w okresach kiedy te tereny dotyka powódź lub długotrwały deszcz, do mojego biura poselskiego zwrócili się mieszkańcy gminy Tymbark, z prośbą o pomoc w rozeznaniu sytuacji związanej z postępującymi osuwiskami w bezpośrednim obszarze posadowienia ich domostw.

Interwencję podjęłam. Zwróciłam się do instytucji zarówno szczebla powiatowego jak i wojewódzkiego z zapytaniem o możliwość udzielenia wsparcia finansowego poprzez objęcie zdarzeń którymś z istniejących programów obejmujących skutki katastrof naturalnych, jakimi są osuwiska. Po szerokich konsultacjach m.in. z przedstawicielami instytutu geologicznego, jak również pracownikami wydziału ochrony środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie okazało się, iż w istniejącym porządku prawnym nie odnajduje się przepisów stanowiących program mogący objąć finansowaniem prewencyjne czynności zmierzające do ustalenia przyczyn osuwania się ziemi i oszacowania głębokości ruchów erozyjnych co mogłoby implikować ustalenie szacunkowych kosztów stabilizacji osuwisk.

Finałem rzeczonych rozmów i ustaleń jest moje zapytanie dotyczące możliwości utworzenia swoistego rządowego programu prewencyjnego obejmującego zapobieżenie dalekosiężnym i dotkliwym dla obywateli skutkom osuwisk. Co niemniej ważne – program prewencyjny mógłby przewidywać przynajmniej możliwość sfinansowania dokumentacji geologiczno-inżynieryjnej niezbędnej do oszacowania kosztów, stabilizacji osuwiska i ewentualnej likwidacji już występujących skutków. Dokumentacje o jakich w niniejszym zapytaniu mowa są niezwykle kosztowne a samorządy nie mają narzędzi prawnych do uwzględnienia ich sporządzenia w bieżących lub nadchodzących planach budżetowych.

By unaocznić problematykę osuwiska na przywołanym terenie, dokonam zwięzłego opisu stanu faktycznego, którym dotkniętych zostało 9 nieruchomości z terenu gminy Tymbark w powiecie limanowskim.

Na terenie gminy Tymbark mamy do czynienia z kompleksem 6 osuwisk: cmentarz parafialny (główne osuwisko), cmentarz wojenny (w niewielkim stopniu), droga powiatowa – dwa osuwiska a pomiędzy nimi potok. Karty osuwiskowe powstały w 2011 r. i zostały zaktualizowane w 2021 r. Podstawową kwestią jest struktura własnościowa terenów dotkniętych osuwiskiem. Gdyby cmentarz był komunalny, to urząd wojewódzki miałby umocowanie do pomocy finansowej. Teraz jednak nie ma tytułu do wydatkowania. Pod względem operacyjnym, można by podejmować prace by oszacować koszt i ewentualne prace zabezpieczające. Pomoc dla osuwiska obejmująca cały kraj – obejmuje koszty do 188 mln zł. Szacunkowo koszt jednego osuwiska w Limanowej, to koszt ok. 25 mln zł. Ministerstwo kultury stworzyło fundusz na utrzymanie cmentarzy wojennych a jeden z aspektów, to prace inwestycyjne. Można by ubiegać się o dofinansowanie z tego tytułu – kwota około 300 tys. zł. Pojawiło się pytanie czy można jeszcze wnioskować z rezerwy MSWiA. Co tyczy się cmentarza parafialnego, to w grę wchodziłaby zmiana własności. Ministerstwo właśnie tak wskazało, że nie da się zmienić zasad co do finansowania mienia niestanowiącego mienia komunalnego. Do tego dochodzą indywidualne własności nieruchomości dotknięte postępującym od 2021 roku osuwiskiem.

Działania stabilizujące osuwisko miały sens – konieczne jest, by w pierwszej kolejności wykonać dokumentację, następnie badania-odwierty celem oszacowania kosztów i dobrania metody zabezpieczenia. Koszt opracowania dokumentacji dla jednej nieruchomości może oscylować około 500 tys. zł.

W związku z powyższym kieruję zapytania:

1. Czy rząd Rzeczypospolitej Polski przewiduje możliwość utworzenia programu prewencyjnego zapobiegającego skutkom katastrof naturalnych, obejmującego m.in. możliwość sfinansowania dokumentacji niezbędnej do oszacowania kosztów czynności chroniących przed wystąpieniem skutków katastrof naturalnych w tym osuwisk?

2. Czy w razie twierdzącej odpowiedzi na powyższe pytanie – z programu tego możliwym byłoby skorzystać już w trakcie pojawienia się zdarzenia, którego skutki jeszcze w pełni nie wystąpiły?

3. Czy istnieje możliwość sfinansowania przez jednostkę samorządu terytorialnego badań i dokumentacji osuwiskowej dla nieruchomości znajdującej się w prywatnej własności bądź podmiotu wyznaniowego?

4. Czy istnieje możliwość udziału przedstawicieli ministerstw zajmujących się ww. tematyką w wizji lokalnej na terenie gminy Tymbark, która mogłaby posłużyć jako materiał badawczy do stworzenia podstaw finansowania programu prewencyjnego, czy też znalezienia odpowiedniego rozwiązania kwestii osuwisk w Tymbarku?