Zapytanie pisemne w sprawie podjęcia działań legislacyjnych uwzględniających realia funkcjonowania małych gospodarstw rolnych prowadzących działalność w ramach rolniczego handlu detalicznego

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego zwrócili się właściciele gospodarstw rolnych z powiatu kłodzkiego z prośbą o podjęcie pilnych działań legislacyjnych oraz systemowych, które uwzględnią realia funkcjonowania małych gospodarstw rolnych prowadzących działalność w ramach rolniczego handlu detalicznego (RHD).

Autorzy apelu zwracają uwagę na szereg przepisów i wymogów, które, jak twierdzą, w obecnym kształcie nie tylko nie wspierają rozwoju lokalnej produkcji, ale wręcz ją hamują.

Inicjatorka apelu, właścicielka niewielkiego gospodarstwa w Kamienicy, zajmującego się hodowlą drobiu oraz kóz mlecznych (ok. 40 sztuk drobiu oraz 10 kóz mlecznych), z którego pozyskuje jaja, mleko kozie i wytwarza sery, wskazuje, że w gospodarstwach takich jak jej produkcja odbywa się w sposób tradycyjny, z zachowaniem zasad higieny i bezpieczeństwa, a produkty trafiają bezpośrednio do konsumentów. Jak wskazuje, mimo niewielkiej skali działalności, obowiązujące przepisy nakładają na takie gospodarstwa wymogi identyczne jak na duże zakłady produkcyjne. Koszty badań mikrobiologicznych serów oraz częstotliwość badań mleka – nawet dwa razy w miesiącu przy niezmiennie dobrych wynikach – są nieproporcjonalne do przychodów, jakie generują gospodarstwa. W praktyce oznacza to, że znaczna część dochodu musi być przeznaczona na spełnienie wymogów formalnych, co podważa ekonomiczny sens prowadzenia działalności w ramach RHD.

Jak piszą autorzy apelu, zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 2073/2005 częstotliwość badań mikrobiologicznych powinna być dostosowana do rodzaju i wielkości przedsiębiorstwa, pod warunkiem zachowania bezpieczeństwa żywności. Tymczasem w praktyce nie ma elastyczności – nawet małe gospodarstwa muszą wykonywać badania z częstotliwością narzuconą przez lokalne inspektoraty sanitarne i weterynaryjne, które same przyznają, że wymogi są zbyt rygorystyczne, lecz nie mają możliwości ich złagodzenia.

Dodatkowo obowiązek prowadzenia dokumentacji HACCP, list kontrolnych dezynfekcji, historii leczenia zwierząt, uzyskiwania faktur za zakup zboża na paszę, stosowania mat dezynfekcyjnych czy obowiązkowych szczepień drobiu – to wszystko generuje koszty i obciążenia administracyjne, które są trudne do udźwignięcia dla gospodarstw o charakterze rodzinnym. Wymogi te, choć uzasadnione w dużych zakładach, w przypadku małych producentów są nadmierne i nieproporcjonalne.

Niepokojąca dla właścicieli gospodarstw rolnych jest również kwestia zakazu pośrednictwa w sprzedaży produktów innych gospodarstw, nawet jeśli są one objęte nadzorem powiatowego inspektora weterynarii.

„Wcześniej prowadziliśmy sprzedaż produktów z zaprzyjaźnionych gospodarstw (np. miodu) za zgodą inspektoratu, jednak obecnie okazuje się, że taka forma współpracy nie jest już dopuszczalna. Tymczasem ustawa z dnia 25 sierpnia 2005 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia dopuszcza pośrednictwo w sprzedaży w ramach festynów, targów i kiermaszy, co pokazuje, że istnieje przestrzeń do rozszerzenia tej możliwości także na inne formy sprzedaży lokalnej”.

Zgodnie z aktualnymi zasadami programu „Rozwój małych gospodarstw” w ramach Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027 możliwe jest uzyskanie wsparcia dla gospodarstw spełniających określone kryteria. Jednak pomoc ta nie obejmuje kosztów bieżących związanych z wymogami weterynaryjnymi i sanitarnymi, które są największym obciążeniem dla gospodarstw takich jak sygnatariuszy apelu.

Właściciele gospodarstw rolnych prowadzących działalność rolniczą na szerszą skalę wyrażają niezadowolenie z obecnego stanu prawnego. Apelują o wprowadzenie rozwiązań, które będą dostosowane do skali i charakteru ich działalności:

- uproszczenie wymogów dokumentacyjnych i higienicznych dla gospodarstw prowadzących produkcję w warunkach domowych, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia UE 852/2004 (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych;
- ograniczenie częstotliwości badań mleka i produktów mlecznych przy utrzymujących się pozytywnych wynikach;
- umożliwienie pośrednictwa w sprzedaży produktów innych gospodarstw pod nadzorem PIW;
- wprowadzenie systemu dofinansowań do kosztów badań i wymogów weterynaryjnych;
- zróżnicowanie wymogów w zależności od skali produkcji, tak aby małe gospodarstwa nie były traktowane na równi z dużymi zakładami.

Działalność małych gospodarstw nie tylko dostarcza lokalnej społeczności zdrowej żywności, ale również podtrzymuje tradycję i różnorodność polskiej wsi.

Panie Ministrze, czy resort rozważy rewizję przepisów oraz stworzenie mechanizmów wsparcia, które pozwolą małym gospodarstwom funkcjonować w sposób bezpieczny, zgodny z prawem, ale też ekonomicznie uzasadniony?

Z wyrazami szacunku

Monika Wielichowska
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej