Zapytanie pisemne w sprawie udziału organizacji społecznych w sprawach z zakresu prawa rodzinnego

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z zapytaniem dotyczącym podstaw prawnych udziału organizacji społecznych (w szczególności stowarzyszeń) w postępowaniach toczących się przed sądami rodzinnymi, w tym w sprawach rozwodowych i okołorozwodowych.

Do mojego biura poselskiego wpłynął wniosek jednego ze stowarzyszeń, którego cele statutowe obejmują ochronę praw dziecka, ochronę praw człowieka oraz działania na rzecz równości stron w postępowaniach sądowych. Stowarzyszenie wskazuje na poważne trudności wynikające z braku jednoznacznych regulacji dotyczących możliwości udziału organizacji społecznych w sprawach rodzinnych, zwłaszcza w kontekście ochrony dobra dziecka oraz zapewnienia równości stron.

Obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 61-62 K.p.c., są w praktyce rozbieżnie interpretowane przez sądy. W szczególności nie jest jasne:

• czy stowarzyszenie może wstępować w sprawach rodzinnych lub rozwodowych na prawach strony lub uczestnika postępowania,
• jaka jest podstawa prawna takiego udziału,
• jaki jest zakres uprawnień organizacji społecznej w tego typu postępowaniach.

Z informacji przekazanych przez stowarzyszenie wynika, że wnioski składane o dopuszczenie do sprawy na podstawie tych samych przepisów są w jednych sądach oddalane, w innych – uwzględniane lub rozpoznawane odmiennie, mimo identycznych celów statutowych i tej samej podstawy prawnej.

Wszystko to prowadzi do braku jednolitości orzecznictwa, naruszenia zasady pewności prawa oraz utrudnia organizacjom społecznym prowadzenie działalności w interesie publicznym.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy obowiązujące przepisy prawa dopuszczają udział stowarzyszeń w postępowaniach rodzinnych lub rozwodowych na prawach strony lub uczestnika postępowania? Jeśli tak – na podstawie jakich przepisów i w jakim zakresie?
2. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega potrzebę doprecyzowania przepisów dotyczących udziału organizacji społecznych w sprawach rodzinnych, w celu zapewnienia jednolitości praktyki sądowej oraz skutecznej ochrony praw dziecka i równości stron?
3. Czy prowadzone są prace legislacyjne lub analityczne dotyczące zmian w tym obszarze? Jeśli tak – na jakim etapie się znajdują?
4. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przewiduje możliwość rozszerzenia katalogu spraw, o których mowa w art. 61 K.p.c., tak aby uwzględniał on również sprawy rodzinne, w szczególności rozwodowe i okołorozwodowe?

Z poważaniem

dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP