Zapytanie pisemne w sprawie potrzeby włączenia tzw. małpek do systemu kaucyjnego

Szanowna Pani Minister,

od 1 października 2025 r. w Polsce zaczął funkcjonować system kaucyjny, obejmujący plastikowe butelki do 3 litrów, puszki metalowe do 1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Rozwiązanie to, zgodnie z deklaracjami rządu, ma ograniczyć liczbę odpadów opakowaniowych w środowisku, poprawić recykling oraz wyrobić w społeczeństwie nawyk zwracania pustych opakowań. Niestety, system ten nie obejmuje tzw. małpek, czyli jednorazowych butelek szklanych o niewielkiej pojemności, które sprzedawane są w setkach milionów sztuk rocznie.

Zjawisko to ma dwa negatywne wymiary. Po pierwsze, „małpki“ są wyjątkowo uciążliwym odpadem – często porzucanym na chodnikach, w parkach czy trawnikach. Niejednokrotnie spotykamy się z ich rozbitymi fragmentami, które są niebezpieczne dla pieszych i trudne do usunięcia przez służby komunalne. Po drugie, ich masowa sprzedaż pogłębia problem alkoholowy w Polsce, ponieważ butelki te kupowane są głównie w celu szybkiego i doraźnego spożycia alkoholu, co wzmacnia negatywne zjawisko tzw. porannego picia. Producenci tych wyrobów nie ponoszą dziś żadnej odpowiedzialności ani za obciążenia środowiskowe, ani za społeczne skutki ich obecności na rynku.

Skala problemu jest ogromna. Szacuje się, że w Polsce sprzedaje się rocznie około pół miliarda „małpek“, co oznacza ponad milion sztuk dziennie i około 50 tysięcy ton szkła wprowadzanych na rynek. Choć jest to zaledwie kilka procent ogólnego rynku opakowań szklanych, właśnie ta część stanowi najbardziej uciążliwy segment z punktu widzenia środowiska, bezpieczeństwa publicznego i kosztów ponoszonych przez samorządy na sprzątanie przestrzeni publicznych.

Warto podkreślić, że wiele krajów Unii Europejskiej, w tym Rumunia, wprowadziło już rozwiązania obejmujące również jednorazowe butelki szklane, pomimo podobnej struktury rynku detalicznego z dużą liczbą małych sklepów. Eksperci wskazują, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby także w Polsce taki system zadziałał. Dodam jeszcze, że pani wiceminister Anita Sowińska zadeklarowała w ostatnich miesiącach, że podejmie inicjatywę na rzecz włączenia „małpek“ do systemu kaucyjnego, podkreślając, że może być to możliwe nawet bez nowelizacji ustawy.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi obecnie analizy dotyczące włączenia jednorazowych butelek szklanych (tzw. małpek) do systemu kaucyjnego? A jeśli tak, to jakie są ich dotychczasowe wyniki?
2. Czy w ocenie ministerstwa występują znaczące przeszkody logistyczne lub prawne, które uniemożliwiają rozszerzenie systemu o te opakowania?
3. Czy planowane są konsultacje społeczne i branżowe w tej sprawie? A jeśli tak, to w jakim terminie?
4. Czy rząd przewiduje harmonogram działań zmierzających do rozszerzenia systemu kaucyjnego o „małpki“? A jeśli tak, to jakie są przewidywane daty i etapy wdrożenia?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie dodatkowych mechanizmów odpowiedzialności producentów „małpek“ w przypadku, gdyby ich włączenie do systemu kaucyjnego zostało odłożone w czasie?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP