Zapytanie pisemne w sprawie alarmujących sygnałów dotyczących przebiegu szkolenia na świadectwo maszynisty, procesu egzaminowania oraz standardów ochrony danych osobowych kandydatów

Szanowny Panie Ministrze,

składam na ręce Pana Ministra zapytanie w sprawie alarmujących sygnałów dotyczących przebiegu szkolenia na świadectwo maszynisty, procesu egzaminowania oraz standardów ochrony danych osobowych kandydatów, na przykładzie sprawy Pana Andrzeja. Opisane przez niego problemy wskazują na możliwość istnienia systemowych nieprawidłowości, które mogą mieć negatywny wpływ na bezpieczeństwo w transporcie kolejowym oraz na karierę zawodową wielu osób.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Pana Andrzeja, proces szkolenia i egzaminowania kandydatów na maszynistów realizowany przez PKP Intercity SA Zakład Zachodni obarczony jest licznymi wadami. Można je podzielić na trzy główne obszary:

1. Nieprawidłowości w procesie szkolenia

• Brak należytej realizacji zajęć praktycznych: Pan Andrzej wskazuje, że część praktyczna szkolenia, czyli jazda pod nadzorem, była realizowana w znikomym zakresie. Istnieją rażące rozbieżności pomiędzy ewidencją w dokumentacji a stanem faktycznym, ponieważ powszechną praktyką jest podpisywanie przez maszynistów-instruktorów dokumentów potwierdzających odbycie szkolenia, podczas gdy kursant w rzeczywistości spędzał całą służbę na stanowisku pomocnika, bez fizycznej możliwości prowadzenia pojazdu trakcyjnego.
• Niewłaściwa postawa kadry instruktorskiej: Maszyniści-instruktorzy mieli stwarzać jedynie pozorną dostępność, pozostawiając kursantów bez realnego wsparcia. Co więcej, Pan Andrzej został poinformowany, że „szkolenie kandydatów nie jest ich rolą oraz, że z samej obserwacji można także nauczyć się prowadzić tabor“. Również związek maszynistów kolejowych w Polsce, którego był członkiem, stwierdził, że nie ma możliwości zmuszenia maszynisty do umożliwienia kursantowi praktycznego prowadzenia pociągu.
• Brak dostępu do symulatora: Kursanci nie mieli zapewnionego odpowiedniego dostępu do symulatora, który jest wymaganym elementem egzaminu państwowego w Urzędzie Transportu Kolejowego (UTK). W okresie szkolenia Pana Andrzeja, PKP Intercity SA dysponowało tylko jednym takim urządzeniem na całą Polskę, zlokalizowanym w Warszawie. Co więcej, symulatory, na których odbył on dwa krótkie szkolenia, nie odpowiadały specyfikacji urządzenia egzaminacyjnego. Ten fakt znacząco obniżył jego szanse na pozytywne zaliczenie egzaminu.
• Niewłaściwe traktowanie kursantów: Osoby, które domagały się rzetelnej realizacji umowy szkoleniowej, miały być szkalowane i oczerniane na terenie firmy. Proces rekrutacji określono jako „masowy nabór“, a pozytywny wynik egzaminu jako „wkalkulowaną loterię bądź przypadek“.

2. Wady procesu egzaminowania

• Nierówne szanse na egzaminie: Egzamin w UTK składa się z trzech części: testu, symulatora i prowadzenia pojazdu. Kandydaci przystępują do części na symulatorze po zaledwie kilkudziesięciominutowym instruktażu na typie urządzenia, z którego nigdy wcześniej nie korzystali. W połączeniu z opisanymi brakami w szkoleniu prowadzi to do niskiej zdawalności, dyskryminacji i wykluczenia wielu kandydatów z zawodu.
• Niekorzystne zasady powtarzania egzaminu: Niepowodzenie na którymkolwiek z trzech etapów egzaminu skutkuje koniecznością powtórzenia całego procesu od nowa, co wiąże się z ponownym wniesieniem pełnej opłaty i koniecznością zaliczania także tych części, które wcześniej zostały zdane.

3. Zarzut bezprawnego zarządzania danymi wrażliwymi

• Po negatywnym wyniku na egzaminie z symulatora, Panu Andrzejowi zarzucono usunięcie danych, co miało uniemożliwić zgłoszenie go na termin poprawkowy. Działo się to w sytuacji, gdy umowa gwarantowała mu jeszcze dwie próby egzaminacyjne. Pan Andrzej zaprzecza, aby wycofywał jakiekolwiek dane.
• Przewoźnik nie przeprowadził żadnego szkolenia z zakresu ochrony danych osobowych i sposobu ich bezpiecznego udostępniania.
• Po konsultacji z Centrum Obsługi Profilu, Pan Andrzej został poinformowany, że problem z zagubieniem jego danych leży po stronie odbiorcy (UTK) lub administratora danych (PKP Intercity SA). Do dnia dzisiejszego nie uzyskał informacji, co stało się z jego wrażliwymi danymi, a jego sygnały w tej sprawie były ignorowane przez przełożonych.

W związku z powyższym, czując się pokrzywdzony i pozbawiony godności przez przewoźnika, Pan Andrzej zwrócił się z prośbą o interwencję.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury lub podległe mu jednostki, w szczególności Urząd Transportu Kolejowego, prowadzą systematyczny nadzór nad faktyczną realizacją i jakością szkoleń kandydatów na maszynistów, weryfikując zgodność dokumentacji ze stanem faktycznym, zwłaszcza w zakresie zajęć praktycznych i dostępu do symulatorów?
2. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu weryfikacji i ewentualnej zmiany zasad przeprowadzania egzaminu państwowego na świadectwo maszynisty, aby zapewnić, że warunki egzaminacyjne (zwłaszcza na symulatorze) odpowiadają standardom szkolenia oferowanym przez przewoźników, a zasady powtarzania egzaminu nie stanowią bariery finansowej i proceduralnej?
3. Czy ministerstwo podejmie kroki w celu zbadania sprawy zagubienia danych wrażliwych Pana Andrzeja oraz wdrożenia mechanizmów kontrolnych, które zagwarantują, że przewoźnicy kolejowi, jako administratorzy danych, w sposób należyty chronią dane osobowe kandydatów i pracowników?
4. Jakie systemowe rozwiązania planuje wdrożyć ministerstwo, aby wyeliminować opisane patologie w procesie szkolenia, takie jak fikcyjne zajęcia praktyczne czy niewystarczająca liczba symulatorów, w celu podniesienia standardów kształcenia przyszłych maszynistów i zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu kolejowym?

Z poważaniem

Łukasz Horbatowski
Poseł na Sejm RP