Zapytanie pisemne w sprawie problemów małych gmin wiejskich wynikających z realizacji Programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny Maluch 2022-2029

Gniezno, 27 maja 2025 r.

Szanowna Pani Ministro,

gmina Powidz, jako beneficjent Programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny Maluch 2022-2029, chciałaby zwrócić uwagę na problemy, z jakimi przyszło im zmierzyć się po utworzeniu Klubu Dziecięcego Gminy Powidz.

Gmina Powidz, jako tzw. biała plama na mapie Wielkopolski w opiece nad dziećmi do lat 3, w roku 2024 podjęła decyzję o utworzeniu Klubu Dziecięcego Gminy Powidz. Przystąpiono do programu tzw. Aktywny Maluch 2022-2029, udało się wyposażyć, dostosować budynek i otoczenie na potrzeby funkcjonowania klubu. Utworzono klub dla 16 dzieci w wieku od 1. do 3. roku życia (a w sytuacji, gdy objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym jest niemożliwe lub utrudnione - do końca roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 4. r.ż.).

Od 1.10.2024 r. rząd wprowadził pakiet świadczeń Aktywny Rodzic, w skład którego wchodzą świadczenia: "aktywni rodzice w pracy", "aktywnie w żłobku" i "aktywnie w domu".

„Aktywnie w domu" przysługuje rodzicom na każde dziecko w rodzinie - od miesiąca, w którym dziecko kończy 12. miesiąc życia, do końca miesiąca, w którym dziecko kończy 35 miesięcy. Świadczenie wypłacane jest w wysokości 500 zł miesięcznie przez 24 miesiące. Bez innych warunków.

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy" skierowane jest do aktywnych zawodowo rodziców dziecka w wieku od 12. do 35. miesiąca życia. Świadczenie to wypłacane jest w wysokości 1500 zł miesięcznie w celu zapewnienia dofinansowania wybranej przez rodzica formy opieki, m.in. niani, z którą to rodzice mogą zawrzeć tzw. umowę uaktywniającą.

Natomiast świadczenie „aktywnie w żłobku" służy dofinansowaniu obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Dofinansowanie w ramach „aktywnie w żłobku" wynosi maksymalnie 1500 zł miesięcznie na dziecko, ale nie więcej niż wysokość opłaty ponoszonej przez rodzica za pobyt dziecka w instytucji.

Gminy wiejskie małe, gdzie przyrost naturalny jest niski, nie są w stanie spełnić warunków umowy w sprawie przekazania dofinansowania na funkcjonowanie miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, mówiących o zobowiązaniu jednostek samorządu terytorialnego do zapewnienia obsadzenia utworzonych miejsc opieki na poziomie co najmniej 80% w ciągu pierwszych 12 m-cy i w kolejnych 24 miesiącach, również samorząd jest zobowiązany do obsadzenia utworzonych miejsc opieki na poziomie co najmniej 80%.

Świadczenia proponowane przez ZUS dla rodziców, którzy nie decydują się na umieszczenie dziecka w klubie dziecięcym, są na tyle atrakcyjne i ogólnodostępne, że w instytucjonalnej formie opieki nad dziećmi do lat 3 pozostają nieobsadzone miejsca i jst ponosi wzmożone koszty utrzymania placówki. W chwili obecnej do Klubu Dziecięcego Gminy Powidz uczęszcza ośmioro dzieci. A na nowy rok szkolny, tj. od września 2025 r., zapisane jest jedno dziecko. Gmina stoi przed bardzo trudną decyzją, czy z uwagi na brak chętnych dzieci ponosić dalsze koszty utrzymania klubu, a dodatkowo mają świadomość konieczności zwrotu części środków otrzymanych na tworzenie Klubu Dziecięcego z programu Aktywny Maluch 2022-2029.

W opinii gminy trudna sytuacja samorządu wnika z faktu, iż pracujący rodzice, którzy mają pomoc do opieki na dziećmi, nie korzystają z formy opieki w klubie dziecięcym, gdyż otrzymują świadczenie "aktywnie w pracy" w kwocie 1500,00 zł do budżetu domowego, bez żadnych warunków. Podobnie jest w sytuacji niepracujących mam, które pobierają świadczenie "aktywnie w domu" w kwocie 500,00 zł do budżetu domowego. Instytucjonalna forma opieki nie jest finansowo atrakcyjna dla rodziców, którzy są w stanie zapewnić opiekę dziecku we własnym zakresie.

Powoduje to, że pomimo wstępnego rozeznania przed utworzeniem klubu dziecięcego liczba faktycznie chętnych i zapisujących pociechy do klubu jest prawie zerowa.

Wobec treści zapytania poselskiego uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

1. Czy w ministerstwie znany jest problem małych gmin wiejskich wynikający z realizacji Programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny Maluch 2022-2029?
2. Czy planowane są zmiany w programie Aktywny Maluch?
3. Czy na jakąś formę pomocy mogą liczyć małe gminy wiejskie borykające się z niżem demograficznym, w przypadku gdy rodzice decydują się na pobieranie świadczeń pieniężnych?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski