Zapytanie pisemne w sprawie podstawy programowej przedmiotu edukacja obywatelska

Szanowna Pani Ministro,

na jednym z niedawnych posiedzeń sejmowej Komisji Edukacji i Nauki prezentowana była podstawa programowa nowego przedmiotu edukacja obywatelska przeznaczonego dla uczniów i uczennic szkół ponadpodstawowych.

Prezentowana podstawa programowa kładzie nacisk nie tylko na wiedzę dotyczącą funkcjonowania państwa, ale również, co szczególnie doceniam, na umiejętności praktyczne dotyczące funkcjonowania obywateli i obywatelek w relacji z władzami różnych szczebli. Zachęcanie uczniów i uczennic do podejmowania aktywności obywatelskiej jest niezwykle istotne i bardzo się cieszę, że poświęcono temu w podstawie programowej wiele miejsca. Widzę w nauczaniu tego przedmiotu również dużą szansę na to, żeby władze lokalne niższego szczebla były bardziej otwarte na dialog z obywatelami, bo niestety w polskim samorządzie tej otwartości nadal bardzo brakuje.

Podstawa programowa tego przedmiotu stawia uczniom i nauczycielom niezwykle ważne, ale w mojej opinii również niezwykle ambitne cele. Mimo ogromnych nadziei związanych z wprowadzeniem i realizacją tego przedmiotu mam też kilka wątpliwości związanych ze szczegółowymi zapisami podstawy programowej. Dlatego na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora z dnia 9 maja 1996 r. (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907) zwracam się do Pani z następującymi pytaniami:

1. Co ministerstwo rozumie jako „wiarygodne i rzetelne źródła informacji“ w epoce mediów tożsamościowych oraz infotainment? Czy ministerstwo planuje sprawdzać, jakie źródła informacji jako „wiarygodne i rzetelne“ będą przestawiać nauczyciele? Czy w silnie spolaryzowanym społeczeństwie wyodrębnienie takich źródeł w sposób powszechnie akceptowany jest w ogóle możliwe?

2. Czy ministerstwo uważa, że nauczyciele i uczniowie są przygotowani do analizy budżetów samorządów (dział III), które często są bardzo długimi dokumentami wypełnionymi tabelami i często nawet dziennikarze mają problemy z ich poprawnym interpretowaniem?

3. Jak zdaniem ministerstwa powinni nauczyciele rozumieć „współczesne zagrożenia dla demokracji“ (dział IV), skoro różne strony sporu politycznego wskazują na różne, często sprzeczne ze sobą zagrożenia?

4. Jak ministerstwo ocenia stopień przygotowania szkół i nauczycieli do prowadzenia lekcji dotyczących praktycznej ochrony danych osobowych (dział IV), co jest niewątpliwie bardzo istotnym tematem, ale niezwykle skomplikowanym? Dlaczego umiejętności dotyczące ochrony danych osobowych są traktowane jako zagadnienie fakultatywne, skoro we współczesnej gospodarce jest to niezwykle wrażliwy zasób, a liczba przestępstw dotyczących kradzieży/nielegalnego wykorzystania danych osobowych rośnie?

5. Jak ministerstwo rozumie wymaganie „uczeń wyjaśnia zjawisko populizmu“ (dział IV wymagania fakultatywne), skoro termin ten i jego definicja są od lat przedmiotem sporu badaczy?

6. Jak ministerstwo ocenia stopień przygotowania szkół i nauczycieli do realizacji wymagania „uczeń analizuje kampanię wyborczą“ (dział V wymagania fakultatywne) zwłaszcza w odniesieniu do kampanii w przestrzeni wirtualnej, w której zazwyczaj uczniowie poruszają się dużo sprawniej od nauczycieli, a problemy z analizą kampanii w tym obszarze ma również PKW?

7. Czy zdaniem ministerstwa zagadnienie „Uczeń analizuje krajobraz medialny w Polsce“ (dział V zagadnienia fakultatywne) nie grozi potencjalnym konfliktem światopoglądowym między uczniem i nauczycielem? Jak zapewnić, że uczniowie posiadający inną opinię dot. wiarygodności publikatorów medialnych nie będą negatywnie oceniani?

8. W wymaganiach szczegółowych dotyczących działań obywatelskich wymienione zostały aktywności wymagające diametralnie różnego nakładu pracy, wiedzy i umiejętności. Jak zapewnić w tej sytuacji równe zaangażowanie uczniów i uczennic oraz sprawiedliwie oceniać ich zaangażowanie?

9. Ministerstwo w podstawie programowej zauważa, że mogą wystąpić różnice w poglądach między uczniami a nauczycielem i podkreśla, że nauczanie wymaga od nauczyciela zachowania neutralności światopoglądowej. W jakich tematach, zdaniem ministerstwa, istnieją dopuszczalne różnice poglądów i nauczyciel powinien zachować neutralność? Jak będzie to pilnowane i jakie mogą być ewentualne konsekwencje w przypadku niezachowania tej neutralności?

Z wyrazami szacunku