Zapytanie pisemne w sprawie analizy wpływu prowadzonych wycinek drzew w górskich lasach

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z zapytaniem dotyczącym realizacji zobowiązania złożonego podczas spotkania w Bielsku-Białej przez wiceministra klimatu i środowiska Pana Mikołaja Dorożałę. Pan wiceminister zobowiązał się do sporządzenia analizy wpływu prowadzonych wycinek drzew w górskich lasach tak jak m.in. w rejonie Bielska-Białej na spływ powierzchniowy.

Lasy na stokach górskich - zwłaszcza w takich lokalizacjach jak w w okolicach miasta Bielska-Białej, gdzie ponad 97% ma status ochronny ze względu na wodochronność tego terenu - pełnią kluczową rolę w ochronie środowiska i bezpieczeństwa mieszkańców. Działają jako naturalne bariery przeciwerozyjne, stabilizując stoki i zapobiegając osuwiskom. Ponadto, poprzez retencję wód opadowych, zmniejszają ryzyko powodzi i regulują lokalny mikroklimat.

Wycinki drzew w tych obszarach, jeśli nie są odpowiednio zarządzane, prowadzą do:

1. Zwiększonej erozji gleby – usunięcie drzew naraża glebę na działanie czynników atmosferycznych, co sprzyja jej degradacji.

2. Wzrostu spływu powierzchniowego – brak roślinności leśnej zmniejsza zdolność terenu do absorpcji wód opadowych, co prowadzi do szybszego i bardziej intensywnego spływu wód.

3. Zwiększonego ryzyka powodzi – intensywny spływ powierzchniowy może prowadzić do gwałtownych przyborów wód w rzekach i potokach, zwiększając ryzyko powodzi.

Badania naukowe potwierdzają te zależności. W publikacjach naukowych, takich jak np. artykuł opublikowany w "Przeglądzie Geograficznym", wskazano, że gospodarka leśna na terenach górskich wpływa na strukturę gleby, tempo erozji oraz reakcje hydrologiczne w skali stoku i zlewni, w tym na natężenie i częstotliwość przepływów szczytowych oraz transport fluwialny.

Na szczególną uwagę zasługuje również wpływ dróg leśnych na hydrologię regionu. Drogi te, jeśli nie są odpowiednio zaprojektowane i utrzymywane, mogą znacząco przyczyniać się do przyspieszenia spływu powierzchniowego. Ich twarda nawierzchnia i nachylenie powodują:

1. Kumulację wód opadowych – prowadzącą do skoncentrowanego spływu i zwiększenia siły erozyjnej wody.

2. Modyfikację przepływu naturalnych cieków wodnych – co przyspiesza odpływ wód i zmniejsza zdolność retencji w krajobrazie.

3. Zwiększone ryzyko osuwisk – przez koncentrowanie wód opadowych w określonych miejscach, co może prowadzić do destabilizacji stoków.

Badania wskazują, że odpowiednie zarządzanie siecią dróg leśnych, w tym uwzględnienie ich potencjalnego wpływu na środowisko wodne, jest kluczowe dla minimalizowania negatywnych skutków gospodarki leśnej.

W 2024 roku Bielsko-Biała oraz okoliczne miejscowości doświadczyło dwóch poważnych powodzi, które podkreślają wagę analizy wpływu wycinek i dróg leśnych na spływ powierzchniowy:

• Czerwiec 2024: Intensywne opady deszczu doprowadziły do zalania wielu ulic, posesji i budynków. Prezydent miasta ogłosił alarm powodziowy, a strażacy interweniowali setki razy.

• Wrzesień 2024: Kolejna fala ulew spowodowała podtopienia i osuwiska. W wyniku powodzi teren ten został objęty ogłoszeniem o wystąpieniu klęski żywiołowej.

Te tragiczne wydarzenia unaoczniły potrzebę pilnych działań i rzetelnych analiz w tym zakresie, zwłaszcza że wstępnie oszacowane straty w infrastukturze powiatowej wyceniono na kwotę ponad 500 mln zł - nie wspominając o stratach poniesionych przez mieszkańców tych terenów. Obywatele czują się zagrożeni i z niepokojem spoglądają w niebo przy każdym deszczu. Ich realna obawa dotyczy zdarzeń jakie mogą mieć miejsce na wiosnę, kiedy lokalne i do tej pory niegroźne potoki zmieniły wsie w tym roku w prawdziwe zagrożenie odbierające często dorobek życia.

Mieszkańcy zatopionych terenów zwracają uwagę, że doświadczenia roku 2024 są znamienne. Zdają sobie sprawę, że wieloletnie zaniedbania w szabrowniczej polityce leśnej, niekontrolowane zagospodarowanie terenów miejskich i przygórzystych oraz wymagające czasu i nakładu finansowego infrastrukturalne zabezpieczenia przeciwpowodziowe najprawdopodobniej przyczynią się do kolejnych podtopień w niedalekiej przyszłości. Frustracja jaka towarzyszy braku działań przeciwpowodziowych podejmowanych w niektórych gminach skłania ich do poszukiwania tanich, szybkich rozwiązań i dobrych praktyk u naszych sąsiadów. Przykładem są przywoływane nader często praktyki słowackie, gdzie organizacja Ľudia a Voda (Ludzie i Woda) zyskała uznanie dzięki nowatorskiemu podejściu do zarządzania zasobami wodnymi i ochrony przeciwpowodziowej. Ich działania koncentrują się na ekologicznych i zrównoważonych rozwiązaniach, które pozwalają na lepsze zarządzanie wodami opadowymi, szczególnie na terenach górskich i wiejskich. Działania te obejmują min.:

1. Tworzenie naturalnych barier wodnych

   • Organizacja buduje proste struktury, takie jak tamy z kamieni i drewna w górskich potokach. Mają one na celu spowolnienie przepływu wody i umożliwienie jej wsiąkania w glebę.
   • Takie bariery są skutecznym środkiem przeciwdziałania gwałtownym powodziom spowodowanym intensywnymi opadami deszczu.

2. Odbudowa małych zbiorników wodnych

   • Ľudia a Voda zajmuje się renowacją dawnych stawów, naturalnych zbiorników wodnych oraz budową nowych miejsc retencyjnych. Pozwala to na zatrzymanie większych ilości wody, która mogłaby szybko spłynąć do rzek, powodując podtopienia.

3. Leśne bariery retencyjne

   • Wykorzystują naturalne elementy lasu, takie jak powalone drzewa czy ściółkę, do tworzenia przestrzeni zatrzymujących wodę. Wspomaga to nie tylko retencję, ale również lokalną faunę i florę.

4. Wsparcie rolników i edukacja społeczności lokalnych

   • Organizacja współpracuje z rolnikami i mieszkańcami wsi, ucząc ich, jak efektywnie gospodarować wodą opadową.
   • Promują agroekologiczne praktyki rolnicze, które poprawiają zdolność gleby do magazynowania wody.

5. Ochrona i regeneracja mokradeł

   • Mokradła są jednymi z najbardziej efektywnych naturalnych systemów magazynowania wody. Ľudia a Voda wspiera ich ochronę i regenerację, aby przywrócić naturalną równowagę hydrologiczną.

6. Wdrażanie systemów małej retencji

   • Oprócz prac w lasach i na wsiach, skupiają się na systemach małej retencji, które poprawiają lokalną dostępność wody, a także redukują ryzyko suszy.

Dzięki realizacji ponad 600 projektów udało się znacząco ograniczyć skutki powodzi w wielu regionach Słowacji. Projekty te wpłynęły na poprawę jakości życia lokalnych społeczności, wzrost różnorodności biologicznej oraz zwiększenie retencji wodnej na dużych obszarach górskich.

W związku z powyższym - wsłuchując się w ich głos - uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie powyższych przykładów ze Słowacji wymienionych w punktach 1-3, ze szczególnym uwzględnieniem budowy leśnych barier retencyjnych, które spowolniłyby spływ wody oraz zwiększyłyby jej retencję. Czy takie rekomendacje i polecenia dla działań podejmowanych przed nadleśnictwa zostały wydane bądź będą wydane?

2. Jakie inne działania w ramach funkcjonowania nadleśnictw planowane są na rok 2025 w ramach zabezpieczenia rejonów podgórskich spływami powierzchniowymi?

3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza wstrzymać wycinki na terenach górskich, gdzie znajdują się główne zbiorniki wód podziemnych? Jeśli takie polecenie zostało wydane proszę o jego załączenie.

4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zrealizowało zobowiązanie dotyczące sporządzenia analizy wpływu wycinek leśnych na spływ powierzchniowy w regionach górskich i/lub miasta Bielska-Białej?

5. Jeśli analiza została wykonana, proszę o udostępnienie jej wyników oraz wskazanie, jakie wnioski z niej wynikają dla polityki ochrony środowiska oraz Lasów Państwowych w regionach górskich.

6. Jeśli analiza nie została jeszcze sporządzona, proszę o wskazanie przyczyn opóźnienia oraz planowanego terminu jej opracowania.

7. Czy ministerstwo prowadzi lub zamierza prowadzić analizy dotyczące wpływu dróg leśnych na spływ powierzchniowy w regionach górskich, w tym na intensyfikację erozji i ryzyko powodzi oraz powstawania osuwisk? Jeśli tak, proszę o szczegółowe informacje na temat tych działań.

Biorąc pod uwagę istotność tej kwestii dla społeczności lokalnej w kontekście m.in. ryzyka powodziowego i planowania działań w celu jego ograniczenia uprzejmie proszę o priorytetowe potraktowanie tej sprawy oraz udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie.