Zapytanie pisemne w sprawie ograniczania możliwości korzystania ze źródeł ciepła zasilanych paliwami stałymi

Szanowni Państwo,

w związku z wejściem w życie w wielu województwach tzw. uchwał antysmogowych, które ograniczają możliwość korzystania ze źródeł ciepła na paliwa stałe, co jest ingerencją w prawa i wolności obywatelskie, ważne jest ustalenie odpowiedzi na ww. pytania.

Art. 152, art. 147 i art. 76 ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ) ustalają szereg wymogów dla instalacji, które nie pasują do kominków. Przykładowo w art. 152 POŚ w zgłoszeniu instalacji wymagane jest podanie „adresu zakładu; rodzaj i zakres działalności, w tym wielkość produkcji; czas funkcjonowania instalacji, wielkość emisji”. Są to wymagania pasujące do działalności gospodarczej, a nie spraw bytowych. Co prawda, art. 153 POŚ pozwala ministrowi w rozporządzeniu wyłączyć pewne instalacje z tych wymogów, co jednak nie może być podstawą do określania zakresu pojęcia instalacji. Nie można ministrowi w rozporządzeniu nadawać kompetencji ograniczania prawa własności i prywatności. Zgodnie z konstytucją takie prawo może być ograniczone jedynie w ustawie. Innymi słowy, nie może być tak, że to minister w rozporządzeniu decyduje, czy domowe kominki służące celom bytowym będą obwarowane dodatkowymi wymogami lub zakazane. Podobny kazus miał miejsce z zakazami związanymi z noszeniem maseczek podczas COVID-19, gdzie sądy nie uznawały rozporządzenia jako podstawy nakazu/zakazu.

Są opinie prawne, które wskazują, iż obywatele mają prawo do ogrzewania domu drewnem i węglem bez użycia instalacji w ramach powszechnego prawa do korzystania ze środowiska wynikającego z art. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przemawia za tym wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego, sygn. SA/Kr 490/14 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/DE375EC66D):

„Prawo powszechnego korzystania ze środowiska przysługuje osobom fizycznym (z uwagi na cele, jakim służy). Uwzględniając treść art. 37 Konstytucji RP, za takie podmioty należy uznać osoby fizyczne legalnie przebywające w Polsce, niezależnie od obywatelstwa. Jest to potencjalny krąg adresatów nakazu z § 1 zaskarżonej uchwały, którzy mogą ogrzewać lokale i budynki albo przygotowywać ciepłą wodę użytkową w celu zaspokojenia potrzeb osobistych oraz gospodarstwa domowego, w tym wypoczynku oraz uprawiania sportu, co wyobrażalne jest nawet bez użycia instalacji, ale z wykorzystaniem energii cieplnej pochodzącej ze spalenia węgla albo drewna w takich warunkach, że emisja następuje np. przez otwarte okno lub przewody wentylacyjne”.

W związku z powyższym wnoszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania dotyczące pieców, kominków i trzonów kuchennych, o których mowa w § 132 rozporządzenia ministra infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie:

1. Czy są instalacjami w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ), a jeśli tak, do której z trzech grup wymienionych w art. 3 pkt 6 ustawy POŚ się zaliczają?

2. Czy muszą spełniać wymagania dla instalacji zawarte w art. 76 oraz art. 147 ustawy POŚ?

3. Czy muszą być zgłaszane organowi ochrony środowiska zgodnie z art. 152 POŚ?

4. Czy mogą być objęte zakazami wynikającymi z art. 96 POŚ?

5. Czy istnieją podstawy prawne nadające strażom gminnym prawo do rutynowych kontroli palenisk dotyczących przestrzegania uchwał wydanych na bazie art. 96 POŚ, które nakazane są gminom np. w „Programie ochrony powietrza dla województwa małopolskiego”?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Michał Wawer