Interpelacja w sprawie zatrudniania kapelanów w jednostkach podległych resortowi rodziny, pracy i polityki społecznej

Szanowna Pani Minister,

w świetle art. 53 Konstytucji RP każdemu obywatelowi przysługuje prawo do wolności sumienia i religii, a państwo zobowiązane jest zapewnić realne warunki do korzystania z posługi religijnej. Jednocześnie art. 25 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na władze publiczne obowiązek zachowania bezstronności światopoglądowej i wyznaniowej.

W licznych placówkach podległych lub nadzorowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – takich jak domy pomocy społecznej, zakłady opiekuńczo-lecznicze, ośrodki wsparcia, placówki wychowawcze – osoby objęte opieką mają dostęp do posługi duszpasterskiej. Z doniesień medialnych, analiz samorządowych oraz relacji obywatelskich wynika jednak, że w wielu przypadkach:

• kapelani są zatrudniani na podstawie umów z diecezjami lub parafiami, bez konkursów i bez szczegółowych regulacji co do zakresu obowiązków,
• ich wynagrodzenia pokrywane są nie z Funduszu Kościelnego, lecz bezpośrednio z budżetów jednostek lub środków własnych instytucji,
• dostęp do psychologa lub terapeuty jest ograniczony lub niepełny, mimo zapewnienia stałej obecności kapelana,
• brakuje rozwiązań umożliwiających osobom niewierzącym lub wyznawcom innych religii skorzystanie z równoważnego wsparcia,
• nie istnieją jednolite zasady sprawozdawczości, raportowania czy etycznych ram działania kapelanów zatrudnianych w placówkach publicznych.

W tym kontekście zasadne jest postawienie pytania o zgodność takich praktyk z zasadami bezstronności światopoglądowej państwa, a także o racjonalność i transparentność wydatków publicznych.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ilu kapelanów (w przeliczeniu na etaty) jest obecnie zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej? Proszę o dane z podziałem na formę zatrudnienia (umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, wolontariat).
2. Jakie wyznania reprezentują zatrudnieni kapelani? Proszę o podanie danych liczbowych z podziałem na Kościoły i związki wyznaniowe oraz wskazanie, czy dana jednostka umożliwia równolegle dostęp do posługi innych wyznań.
3. Jakie są łączne roczne koszty związane z zatrudnianiem kapelanów – z uwzględnieniem wynagrodzeń, składek ZUS, dodatków, świadczeń pozapłacowych oraz kosztów organizacyjnych (np. pomieszczeń duszpasterskich, kaplic, sprzętu)?
4. Z jakich środków pokrywane są wynagrodzenia kapelanów? Czy pochodzą one z Funduszu Kościelnego, budżetu danej jednostki, środków resortowych czy innych źródeł publicznych? Proszę o wyszczególnienie według typu jednostki i rodzaju środków.
5. Czy zatrudnianie kapelanów odbywa się na podstawie otwartych konkursów, czy na mocy porozumień zawieranych z diecezjami, parafiami lub związkami wyznaniowymi? Czy ministerstwo posiada aktualny rejestr takich umów?
6. Czy w umowach z diecezjami lub parafiami zawarte są zapisy dotyczące nadzoru nad pracą kapelana, ewidencji godzin, obowiązku raportowania działań, czy też pozostaje to wyłącznie w gestii zwierzchnika kościelnego?
7. Czy ministerstwo posiada ujednolicone regulaminy, wzory umów lub standardy etyczne, które powinny być stosowane przez jednostki podległe przy współpracy z duchownymi?
8. Ilu psychologów (w przeliczeniu na etaty) jest zatrudnionych w tych samych jednostkach? Czy znane są przypadki, w których zapewniono obecność kapelana, mimo że brakowało w placówce etatu psychologa lub terapeuty?
9. Czy osoby niewierzące lub innego wyznania mają zagwarantowany równoważny dostęp do wsparcia emocjonalnego lub duchowego – np. poprzez obecność świeckich doradców, terapeutów, psychologów lub mediatorów?
10. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie przeglądu i weryfikacji zasad zatrudniania kapelanów w podległych jednostkach, uwzględniającego: transparentność procedur, zgodność z konstytucyjnymi zasadami, a także efektywność i racjonalność wydatków publicznych?
11. Czy analizowano modele stosowane w innych państwach UE, gdzie posługa duszpasterska świadczona jest wyłącznie na indywidualny wniosek osoby zainteresowanej, bez tworzenia etatów finansowanych z budżetu państwa?

Zadane pytania służą nie ograniczeniu wolności religijnej, lecz zapewnieniu transparentności, racjonalności oraz równych praw dla wszystkich – niezależnie od światopoglądu.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk