Interpelacja w sprawie zróżnicowania wieku emerytalnego i propozycji wprowadzenia emerytur stażowych jako narzędzia wspierającego pracujących mężczyzn

Szanowna Pani Minister,

dane demograficzne i statystyki dotyczące długości życia pokazują wyraźnie, że mężczyźni są istotnie niedoreprezentowani w systemie emerytalnym – i to w sposób, który nie znajduje obecnie adekwatnej kompensacji w polityce społecznej. Jak wynika z dostępnych danych, około 25% mężczyzn w Polsce nie dożywa obecnie ustawowego wieku emerytalnego (65 lat). Dla porównania nie dożywa 60. roku życia jedynie 7% kobiet. Oznacza to, że ogromna część mężczyzn – zwłaszcza tych, którzy zaczynają pracę wcześnie, często w zawodach fizycznych i niskopłatnych – nigdy nie korzysta ze swoich składek w systemie ZUS.

Według GUS mężczyzna spędza średnio zaledwie 7 lat na emeryturze, podczas gdy kobieta aż 21. Polska jest przy tym jedynym państwem członkowskim Unii Europejskiej, które nie posiada obecnie planu zrównania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Różnica ta utrwala nie tylko nierówności dochodowe między płciami, ale i stereotypy: kobiety – jako domyślne opiekunki, mężczyźni – jako wyłącznie żywiciele rodziny, których wartość społeczna kończy się wraz z ich zdolnością do pracy.

Zrównanie wieku emerytalnego jest trudnym tematem, zwłaszcza po wycofaniu wcześniejszej reformy. Jednak konieczna jest refleksja nad wprowadzeniem emerytur stażowych – jako formy sprawiedliwego rozwiązania dla mężczyzn z klas pracujących, którzy często zaczynają pracę w wieku 18–19 lat, a niejednokrotnie umierają w wieku lat 63–65, nigdy nie korzystając z emerytury.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie prac legislacyjnych w sprawie emerytur stażowych po 40 latach pracy niezależnie od płci?
2. Czy resort analizuje dane dotyczące śmiertelności mężczyzn przed osiągnięciem wieku emerytalnego, z podziałem na zawody, poziom wykształcenia i długość okresu składkowego?
3. Czy w ocenie ministerstwa zróżnicowany wiek emerytalny kobiet i mężczyzn ma wpływ na nierówności systemowe, w tym m.in. różnice w wysokości świadczeń, stereotypy kulturowe oraz dostęp kobiet do awansu zawodowego?
4. Czy planowane jest przygotowanie białej księgi na temat systemowych skutków zróżnicowania wieku emerytalnego oraz jego wpływu na sytuację społeczną i ekonomiczną mężczyzn i kobiet?
5. Czy resort bierze pod uwagę wprowadzenie zasady, zgodnie z którą osoby sprawujące wieloletnią opiekę nad członkami rodziny (dziećmi, osobami niepełnosprawnymi, seniorami) mogłyby skorzystać z wcześniejszej emerytury – niezależnie od płci?
6. Czy ministerstwo planuje weryfikację mechanizmów przeliczenia świadczenia emerytalnego w przypadku osób, które z powodu wczesnej śmierci nie korzystają z systemu emerytalnego mimo długoletniego opłacania składek?
7. Czy resort analizuje możliwość wprowadzenia instytucji dziedziczenia części składek emerytalnych w sytuacji, gdy ubezpieczony zmarł przed osiągnięciem wieku emerytalnego – w szczególności w kontekście mężczyzn z klas pracujących?
8. Czy ministerstwo analizuje rozwiązania stosowane w innych państwach UE, gdzie system emerytalny zawiera mechanizmy wyrównawcze dla osób z zawodów wysokiego ryzyka lub o niższej średniej długości życia?
9. Czy resort planuje przeprowadzenie kampanii informacyjnej dotyczącej rzeczywistych statystyk dotyczących długości życia na emeryturze z podziałem na płeć – celem wywołania merytorycznej debaty publicznej?
10. Czy ministerstwo współpracuje z GUS i ZUS w zakresie opracowania prognoz pokazujących wpływ emerytur stażowych na wydolność systemu ubezpieczeń społecznych – z uwzględnieniem niżu demograficznego oraz długości życia?
11. Czy resort planuje utworzenie zespołu eksperckiego lub roboczego ds. reformy emerytalnej z udziałem związków zawodowych, ekspertów ds. demografii i przedstawicieli organizacji społecznych – również reprezentujących pracowników fizycznych i mężczyzn?
12. Czy ministerstwo przeprowadza analizy dotyczące różnicy między wiekiem zakończenia aktywności zawodowej a długością życia z podziałem na płeć, region i rodzaj wykonywanej pracy?
13. Czy resort rozważa wprowadzenie elastycznego wieku przejścia na emeryturę, z przedziałem np. 62–67 lat, pod warunkiem spełnienia stażu składkowego i niepogarszającej się sytuacji finansowej ZUS?
14. Czy ministerstwo posiada dane, ile osób w ostatnich 10 latach zmarło przed osiągnięciem wieku emerytalnego mimo co najmniej 35 lat składkowych?
15. Czy resort planuje publiczne konsultacje w sprawie modelu emerytalnego, który mógłby w dłuższej perspektywie łączyć zasadę równości, sprawiedliwości społecznej i elastyczności?
16. Czy resort analizował dane dotyczące dostępności emerytury częściowej dla mężczyzn? Obecna konstrukcja tego świadczenia (wiek 65 lat i 35 lat składkowych) sprawia, że realnie korzystają z niego niemal wyłącznie kobiety.
17. Czy ministerstwo posiada dane, jaka część środków zgromadzonych przez mężczyzn na koncie ZUS i OFE nigdy nie zostaje wykorzystana w formie świadczenia emerytalnego z powodu zgonu przed 65. rokiem życia?
18. Czy resort analizuje kwestię tego, że mężczyźni stanowią zdecydowaną większość zatrudnionych w zawodach ciężkich, niebezpiecznych i szkodliwych – a mimo to nie mają realnej możliwości skorzystania z wcześniejszej emerytury, jeśli rozpoczęli pracę po 1999 roku?
19. Czy ministerstwo planuje objąć szczególnym wsparciem mężczyzn, którzy rozpoczęli pracę bardzo wcześnie i nie zostali objęci ani emeryturami wcześniejszymi, ani pomostowymi, ani mundurowymi – mimo że to ich sytuacja zdrowotna i demograficzna jest najtrudniejsza?
20. Czy resort prowadzi analizy, czy obecne tablice trwania życia stosowane przy przeliczeniu emerytur nie premiują systemowo kobiet kosztem mężczyzn, skoro ci ostatni w znacznej części nie dożywają nawet ustawowego wieku?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk