Interpelacja w sprawie równouprawnienia i dowartościowania ojcostwa w polityce rodzinnej państwa

Szanowna Pani Minister,

macierzyństwo od lat zajmuje ważne i pozytywne miejsce w polskiej kulturze, polityce i systemie wsparcia społecznego. Jednak ojcostwo – mimo rosnącego zaangażowania wielu mężczyzn w życie dzieci – nadal nie cieszy się równym prestiżem i uznaniem społecznym. Zaangażowani ojcowie wciąż mierzą się z przeszkodami – od stereotypowego postrzegania w instytucjach, przez brak adekwatnego wsparcia systemowego, aż po utrudnienia w sytuacjach konfliktu rodzicielskiego.

W przestrzeni publicznej, a często również w szkołach, przychodniach czy sądach, ojciec bywa traktowany jako rodzic drugiej kategorii, a jego rola bywa deprecjonowana lub marginalizowana. Szczególnie dramatyczne są sytuacje po rozstaniach – nadal zdarza się, że sądy rodzinne automatycznie powierzają pieczę matce, ograniczając kontakt dziecka z ojcem do symbolicznego minimum. Zjawisko alienacji rodzicielskiej oraz trudności w egzekucji kontaktów i alimentów pozostają problemem społecznym o dużej skali.

W dobie dyskusji o równości szans i nowoczesnym modelu rodziny państwo powinno aktywnie wspierać także mężczyzn w roli ojców, a polityki publiczne nie powinny utrwalać uprzedzeń i różnic systemowych.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo rozważa zmianę nazwy „zasiłek macierzyński” na „zasiłek rodzicielski” w celu podkreślenia równości obu płci w opiece nad dzieckiem i odformalizowania podziału ról rodzicielskich?
2. Czy resort planuje działania na rzecz aktywizacji ojców w korzystaniu z urlopów ojcowskich i rodzicielskich, z uwzględnieniem barier społecznych, finansowych oraz zawodowych (np. samozatrudnienie, działalność gospodarcza)?
3. Czy ministerstwo analizuje przyczyny bardzo niskiego poziomu wykorzystania urlopu ojcowskiego w Polsce – i czy planowane są kampanie edukacyjne pokazujące ojcostwo jako pełnoprawną i ważną rolę społeczną?
4. Czy resort planuje przygotowanie raportu o sytuacji ojców w Polsce obejmującego korzystanie z uprawnień rodzicielskich, sytuację po rozwodach, skalę alienacji rodzicielskiej oraz przeszkody w kontaktach z dziećmi?
5. Czy ministerstwo współpracuje z Ministerstwem Sprawiedliwości w celu przeanalizowania praktyk orzeczniczych sądów rodzinnych, w tym częstotliwości powierzania opieki wyłącznej ojcom i stopnia realizacji zasady dobra dziecka przy podziale opieki?
6. Czy resort planuje działania mające na celu ujednolicenie praktyk w przychodniach, szkołach i urzędach, tak aby ojcowie byli traktowani na równi z matkami jako pełnoprawni opiekunowie – również w zakresie informacji, podpisów, zgód i obecności?
7. Czy ministerstwo podejmie działania na rzecz szkolenia pracowników instytucji publicznych (szkoły, OPS, ZUS, przychodnie) w zakresie przeciwdziałania stereotypom dotyczącym ról ojcowskich?
8. Czy resort analizuje sytuację przedsiębiorców i osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą w kontekście realnych barier w korzystaniu z urlopu ojcowskiego lub rodzicielskiego? Czy możliwe jest rozszerzenie wsparcia dla tej grupy?
9. Czy ministerstwo planuje działania na rzecz podniesienia wartości zasiłków rodzicielskich do 100% podstawy wymiaru, co mogłoby ograniczyć wpływ nierówności płacowych na decyzje rodzinne w zakresie podziału opieki nad dzieckiem?
10. Czy rozważana jest zmiana ustawowa umożliwiająca równoważne traktowanie przez sądy obojga rodziców w postępowaniach o opiekę nad dziećmi – z zaleceniem dążenia do opieki naprzemiennej tam, gdzie jest to w interesie dziecka?
11. Czy resort analizuje skalę niealimentacji ze strony matek – a nie tylko ojców – oraz podejmuje działania w celu zagwarantowania pełnego egzekwowania zobowiązań alimentacyjnych bez względu na płeć?
12. Czy ministerstwo planuje kampanię promującą pozytywny wizerunek ojcostwa – w mediach, szkołach, placówkach ochrony zdrowia i instytucjach publicznych – analogiczną do kampanii na rzecz aktywnego macierzyństwa?
13. Czy planowane jest podjęcie współpracy z parlamentarzystami będącymi ojcami oraz organizacjami pozarządowymi w celu promocji dobrych praktyk i osobistych świadectw zaangażowanego ojcostwa?
14. Czy resort planuje objęcie alienacji rodzicielskiej osobną kategorią w dokumentach strategicznych dotyczących polityki rodzinnej lub przeciwdziałania przemocy psychicznej w relacjach rodzicielskich?
15. Czy ministerstwo analizuje możliwość powołania rady ds. równości rodzicielskiej jako organu opiniodawczo-doradczego przy MRPiPS, który monitorowałby równość matek i ojców w politykach rodzinnych?
16. Czy resort podejmuje działania mające na celu monitorowanie i wspieranie zdrowia psychicznego ojców – zarówno w okresie okołoporodowym, jak i po rozstaniu lub utracie kontaktu z dzieckiem?
17. Czy ministerstwo planuje ujednolicenie wzorów formularzy, dokumentów i komunikatów urzędowych tak, aby nie zawierały one domyślnego utożsamiania rodzica z matką (np. „matka dziecka”, „zgoda matki”), co wzmacnia stereotypowe postrzeganie opieki rodzicielskiej?
18. Czy resort rozważa zaproszenie przedstawicieli organizacji ojcowskich do udziału w ciałach doradczych, zespołach roboczych i konsultacjach społecznych przy projektach ustaw dotyczących rodziny i opieki nad dziećmi?
19. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące samotnych ojców wychowujących dzieci i czy planowane są działania kierowane specjalnie do tej grupy, analogicznie do wsparcia oferowanego samotnym matkom?
20. Czy ministerstwo we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości planuje publikowanie regularnych danych statystycznych dotyczących form sprawowania opieki po rozstaniu (opieka naprzemienna, wyłączna, kontakty ograniczone itd.) z podziałem na płeć rodzica?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk