Interpelacja w sprawie wysokiej liczby samobójstw wśród mężczyzn i potrzeby wzmocnienia systemowych działań na rzecz ich zdrowia psychicznego

Szanowna Pani Minister,

z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2023 roku w Polsce doszło do 6172 zgonów samobójczych. Aż 85% ofiar to mężczyźni – przede wszystkim w wieku produkcyjnym. Samobójstwa są dziś jedną z głównych przyczyn śmierci mężczyzn w przedziale 25–45 lat, a w wielu regionach kraju wyprzedzają nawet zgony z powodu chorób serca czy wypadków drogowych.

Za każdą z tych tragedii stoi konkretna osoba: syn, ojciec, partner, kolega z pracy. Za każdą także – często bezradna rodzina, która nie zdążyła pomóc. Statystyki te nie są przypadkowe – mężczyźni rzadziej niż kobiety korzystają z pomocy psychologicznej, częściej ukrywają objawy depresji i częściej wybierają metody zakończenia życia skutkujące zgonem.

Przyczyny są złożone i wymagają interwencji na kilku poziomach. W przypadku mężczyzn w wieku 25–50 lat kluczową rolę odgrywa presja ekonomiczna, kulturowe stereotypy męskości („radź sobie sam”), trudności w rozpoznaniu i nazwaniu własnych emocji, brak siatki wsparcia i dostępnych punktów kontaktu z pomocą psychologiczną. W przypadku seniorów: samotność, przewlekła choroba, zanik więzi rodzinnych i deficyt opieki środowiskowej.

W świetle tych danych pilna staje się potrzeba wprowadzenia kompleksowej, międzyresortowej strategii przeciwdziałania samobójstwom wzorowanej na skutecznych rozwiązaniach stosowanych w Finlandii czy Danii, opartych na wczesnej interwencji, lokalnym wsparciu oraz przełamaniu barier dostępu do pomocy.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje opracowanie i wdrożenie narodowego programu zapobiegania samobójstwom 2025–2035 obejmującego konkretne cele, mierniki i zadania przypisane instytucjom publicznym?
2. Czy resort planuje uruchomienie lub wsparcie ogólnopolskiej kampanii społecznej adresowanej do mężczyzn – informującej o objawach depresji, możliwościach uzyskania pomocy i przełamującej szkodliwe stereotypy?
3. Czy ministerstwo podejmie działania na rzecz edukacji w szkołach ponadpodstawowych (w tym technikach i branżowych) w zakresie regulacji emocji, komunikacji, kryzysu psychicznego i umiejętności proszenia o pomoc, z uwzględnieniem perspektywy chłopców?
4. Czy resort współpracuje lub planuje współpracę z organizacjami pozarządowymi prowadzącymi telefon zaufania dla mężczyzn, interwencję kryzysową i działania na rzecz grup szczególnego ryzyka?
5. Czy rozważane jest stworzenie i finansowanie stałych punktów pierwszego kontaktu psychologicznego w urzędach gmin, ośrodkach zdrowia lub w zakładach pracy?
6. Czy Ministerstwo Zdrowia przewiduje rozszerzenie bezpłatnego dostępu do psychoterapii, szczególnie dla osób dorosłych – w ramach NFZ, Funduszu Medycznego lub umów z NGO?
7. Czy resort prowadzi analizę tzw. białych plam na mapie dostępu do psychologów, psychiatrów i terapeutów w Polsce, z uwzględnieniem powiatów i gmin wiejskich?
8. Czy planowana jest budowa ogólnokrajowej sieci centrów interwencji kryzysowej działających 24/7, także w mniejszych ośrodkach miejskich i powiatach?
9. Czy ministerstwo wspiera działania lokalnych samorządów na rzecz tworzenia męskich grup wsparcia, klubów mężczyzn i innych form prewencji środowiskowej, opartych na kontaktach bezpośrednich?
10. Czy resort analizuje skuteczność interwencji po próbach samobójczych – i czy planowane jest wdrożenie mechanizmu automatycznego wsparcia dla osób, które przeszły próbę samobójczą (np. kontakt psychologa do 48h)?
11. Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje danymi pozwalającymi ocenić, ilu mężczyzn skorzystało z pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej w ramach NFZ w ostatnich 5 latach?
12. Czy resort prowadzi analizę skuteczności obecnych programów profilaktycznych, np. programu pilotażowego centrów zdrowia psychicznego, z podziałem na płeć, wiek i miejsce zamieszkania?
13. Czy Ministerstwo Zdrowia współpracuje z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwem Edukacji Narodowej nad opracowaniem międzyresortowego planu zapobiegania samobójstwom z udziałem gmin, szkół, OPS i NGO?
14. Czy planowane jest rozszerzenie finansowania szkoleń dla pracowników służby zdrowia, pomocy społecznej i służb mundurowych w zakresie rozpoznawania zagrożenia samobójstwem u mężczyzn?
15. Czy resort rozważa stworzenie platformy informacyjnej lub publicznego rejestru, w którym zebrane byłyby informacje o punktach pomocy psychologicznej w całej Polsce – dostępnej także dla rodzin osób zagrożonych samobójstwem?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk