Interpelacja w sprawie systemowych nierówności edukacyjnych ze względu na płeć i pogłębiającej się luki edukacyjnej chłopców

Szanowna Pani Minister,

narastające od lat dysproporcje między wynikami edukacyjnymi chłopców i dziewcząt stają się jednym z poważniejszych wyzwań dla polityki edukacyjnej w Polsce. Najnowsze dane z 2023 roku potwierdzają, że chłopcy uzyskują znacznie niższe wyniki z egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego (średnio o 8 punktów mniej niż dziewczęta), a także od 3 do 9 punktów mniej z języków obcych. Jeszcze większe różnice ujawniają międzynarodowe badania PISA – w kategorii „czytanie ze zrozumieniem” chłopcy wypadają średnio o 30 punktów gorzej, co stanowi około 8% różnicy.

Dysproporcje te są szczególnie widoczne w gminach peryferyjnych, gdzie poziom edukacji ogółem jest niższy, a dostęp do wysokiej jakości wsparcia dydaktycznego i opiekuńczego – ograniczony. Uboższe kompetencje językowe chłopców przekładają się na niższe szanse dostania się do liceów ogólnokształcących i kontynuowania nauki na poziomie akademickim. Konsekwencje tego zjawiska są rozległe – obejmują m.in. wcześniejsze kończenie edukacji, podejmowanie ciężkiej pracy fizycznej bez perspektyw rozwoju zawodowego, ograniczony udział w życiu kulturalnym, słabsze postawy obywatelskie, gorszy stan zdrowia, krótszą długość życia, a nawet trudności w budowaniu trwałych związków i rodzin.

Zjawisko to stanowi poważne wyzwanie nie tylko dla systemu edukacji, ale i dla spójności społecznej oraz stabilności demokracji. Coraz częściej obserwuje się bowiem zjawisko radykalizacji młodych mężczyzn – pozbawionych realnych perspektyw i czujących się zmarginalizowanymi. Potrzebna jest pilna, kompleksowa reakcja państwa – zarówno w wymiarze krótkoterminowym, jak i długofalowej strategii.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje zlecenie Instytutowi Badań Edukacyjnych przeprowadzenia kompleksowego badania przyczyn i mechanizmów pogłębiającej się luki edukacyjnej chłopców – z uwzględnieniem różnic środowiskowych, terytorialnych, językowych oraz psychologicznych?
2. Czy resort planuje utworzenie dedykowanego programu rozwoju czytelnictwa chłopców we współpracy z Biblioteką Narodową, bibliotekami szkolnymi oraz samorządami lokalnymi? Czy takie działania mogą zostać objęte systemowym finansowaniem?
3. Czy ministerstwo analizuje, jakie formy wsparcia pedagogicznego i psychologicznego w szkołach (np. tutoring, mentoring, zajęcia kompensacyjne) byłyby szczególnie skuteczne w odniesieniu do chłopców mających trudności językowe i emocjonalne?
4. Czy MEN rozważa skierowanie rekomendacji do uczelni wyższych, aby w ramach polityk równości szans analizowały również nierówności dotyczące mężczyzn – poprzez programy analogiczne do „Dziewczyny na politechniki”, jak np. „Chłopaki na medycynę”, „Chłopaki na uniwersytety”, „Mężczyźni w edukacji”?
5. Czy w planach ministerstwa znajduje się opracowanie strategii międzyresortowej (we współpracy z resortem nauki, zdrowia, cyfryzacji oraz Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej), która kompleksowo odpowie na wyzwania związane z wykluczeniem edukacyjnym, zawodowym i społecznym młodych mężczyzn?
6. Czy ministerstwo dysponuje analizami, jak zmiany podstaw programowych i metod oceniania wpływają na wyniki chłopców i dziewcząt? Czy rozważane jest dostosowanie metod dydaktycznych tak, aby odpowiadały zróżnicowanym stylom uczenia się uczniów?
7. Czy rozważane jest wprowadzenie programów profilaktyki przedwczesnego wypadania z systemu edukacji, szczególnie kierowanych do uczniów płci męskiej w regionach o najwyższym wskaźniku rezygnacji z nauki po szkole podstawowej?
8. Czy resort planuje działania edukacyjne i społeczne przeciwdziałające radykalizacji części młodych mężczyzn, którzy – zepchnięci na margines edukacyjny – łatwo stają się podatni na wpływ skrajnych ideologii lub dezinformacji?
9. Czy przewidywane są nowe środki europejskie lub krajowe w ramach polityki spójności, które można byłoby przeznaczyć na programy edukacyjne i społeczne kierowane do chłopców zagrożonych marginalizacją?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk