Interpelacja w sprawie zapewnienia wsparcia socjalnego dla doktorantów przedłużających kształcenie po czwartym roku

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z uprzejmą prośbą o podjęcie pilnych działań w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy z dniem 1 października 2025 r. utracą stypendium doktoranckie, ubezpieczenie zdrowotne oraz zniżki na transport publiczny, mimo kontynuowania przygotowań do obrony rozprawy doktorskiej.

Do mojego biura poselskiego zwróciła się organizacja „Doktoranci dla przyszłości” i jak wynika z otrzymanego od tej organizacji pisma, wiele osób kontynuujących kształcenie po czwartym roku znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Opóźnienia w realizacji badań wynikają z wielu czynników niezależnych od doktorantów, takich jak pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie i jej skutki inflacyjne, kryzys mieszkaniowy, a także problemy zdrowotne lub wewnętrzne procedury uczelni.

Obowiązujące przepisy dopuszczają przedłużenie kształcenia o maksymalnie dwa lata, co stanowi dobry instrument dostosowany do realiów naukowych. Jednak brak jakiejkolwiek formy wsparcia finansowego i socjalnego w tym okresie stawia doktorantów w sytuacji wyboru między kontynuacją pracy naukowej a koniecznością podjęcia zatrudnienia wyłącznie dla zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych.

Zasadne wydaje się rozważenie możliwości wprowadzenia tzw. stypendium pomostowego dla doktorantów przedłużających kształcenie, np. w obniżonej wysokości (proponowana wartość to ok. 1500 zł miesięcznie). Świadczenie to mogłoby być wypłacane przez okres przedłużenia kształcenia i byłoby jednocześnie powiązane z obowiązkiem opłacania składek zdrowotnych i emerytalnych.

Zwracam również uwagę na wyjątkową sytuację obecnych doktorantów czwartego roku, którzy rozpoczynali naukę w okresie pandemii i przez długi czas otrzymywali stypendia w zaniżonej wartości. Ich możliwości prowadzenia badań były znacznie ograniczone, a obecna utrata wsparcia grozi realnym zahamowaniem ich prac badawczych i rezygnacją z doktoratu. Zdaję sobie sprawę, że uczelnie są autonomiczne i mogą samodzielnie utworzyć fundusz stypendialny dla doktorantów przedłużających kształcenie, lecz prawie żadna uczelnia tego nie zrobiła. Do czasu, kiedy będzie to obligatoryjne, a nie obowiązkowe, i ministerstwo nie wytworzy odgórnego mechanizmu finansowego w tej sprawie, uczelnie nie wprowadzą takiego rozwiązania.

Zwracam się zatem z pytaniami:

1. Z uwagi na brak możliwości finansowania stypendiów bez wsparcia systemowego konieczne jest wprowadzenie centralnego mechanizmu finansowego umożliwiającego wypłatę stypendiów dla doktorantów przedłużających kształcenie. Kiedy ministerstwo planuje wdrożyć to lub inne rozwiązania w zakresie zaistniałego problemu?
2. Czy planowane są zmiany, które zapewniłyby tym doktorantom ciągłość ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego?

Z uwagi na pilność sytuacji oraz fakt, że aktualne stypendia wygasają we wrześniu 2025 roku, proszę o priorytetowe potraktowanie tej sprawy i rozważenie możliwości szybkiego wprowadzenia rozwiązań pomostowych.

Z wyrazami szacunku

Danuta Jazłowiecka
Poseł na Sejm X kadencji