Interpelacja w sprawie naruszeń zasad uczciwej konkurencji, potencjalnych nieprawidłowości oraz wykluczenia polskich producentów w przetargu PKP Intercity na piętrowe elektryczne zespoły trakcyjne (EZT-y)

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej kieruję interpelację poselską do ministra infrastruktury w sprawie naruszeń zasad uczciwej konkurencji, potencjalnych nieprawidłowości oraz wykluczenia polskich producentów w przetargu PKP Intercity na piętrowe elektryczne zespoły trakcyjne (EZT-y).

Z rosnącym niepokojem odnoszę się do przetargu PKP Intercity na dostawę 42 piętrowych elektrycznych zespołów trakcyjnych (EZT) z opcją na dodatkowe 30 składów, o szacowanej wartości 17 miliardów złotych[1]. Postępowanie to, będące największym w historii spółki, budzi poważne wątpliwości co do przestrzegania zasad uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców, transparentności oraz zgodności z interesem publicznym, szczególnie w kontekście wykluczenia polskich producentów taboru kolejowego.

W mojej wcześniejszej interpelacji (nr 5823 z dnia 25.10.2024) poruszyłem problem warunków przetargu, które uniemożliwiają samodzielny udział polskim producentom, takim jak PESA, NEWAG czy FPS Cegielski, ze względu na wymagania dotyczące realizacji zamówień na dwusystemowe EZT-y o prędkości co najmniej 200 km/h oraz piętrowe pociągi o prędkości 160 km/h[2]. Odpowiedź podsekretarza stanu Piotra Malepszaka z dnia 14.11.2024 (sygn. MI-DI-060-5823/24) nie rozwiała moich obaw, wskazując jedynie, że warunki przetargu odzwierciedlają potrzeby PKP Intercity, a polscy producenci mogą uczestniczyć jako partnerzy zagranicznych podmiotów[3]. Takie wyjaśnienie pomija fakt, że specyficzne wymagania techniczne i proceduralne mogą faworyzować wąską grupę zagranicznych oferentów, takich jak Stadler czy Alstom, kosztem polskich firm i krajowego przemysłu.

Najnowsze informacje, w tym odwołanie złożone przez konsorcjum Siemens Mobility sp. z o.o. i Siemens Mobility GmbH, potwierdzają istnienie poważnych uchybień w Specyfikacji Warunków Zamówienia (SWZ)[1]. Konsorcjum podnosi pięć kluczowych zarzutów, które wskazują na naruszenia zasad Prawa zamówień publicznych:

- zbyt krótki termin składania ofert – 92 dni (do 17 lipca 2025 r.) jest niewystarczający dla złożonego zamówienia, co dyskryminuje wykonawców zagranicznych i narusza zasadę równego traktowania; Siemens Mobility sugeruje, że PKP Intercity świadomie ograniczyło czas, posiadając wiedzę o potrzebach oferentów[1];

- nierealny termin dostawy – wymóg dostarczenia pierwszych dwóch pociągów w ciągu 44 miesięcy jest, według odwołującego, obiektywnie niemożliwy do spełnienia przy zachowaniu uczciwej konkurencji; proponowany termin 52 miesięcy byłby bardziej zgodny z realiami rynkowymi[1];

- nieproporcjonalne kary umowne – kary sięgające 40% wartości dostawy są niejednoznaczne i zaburzają równowagę stron; Siemens Mobility apeluje o ich obniżenie do 10% oraz wprowadzenie dodatkowych zabezpieczeń, co wskazuje na potencjalne ryzyko nadużyć[1];

- nierównowaga stron w umowie – przerzucenie na wykonawcę ciężaru dowodu w przypadku zdarzeń losowych (np. siła wyższa, wandalizm) oraz odpowiedzialności na zasadzie ryzyka zniechęca oferentów i zwiększa koszty, co może prowadzić do mniej efektywnych wydatków publicznych[1];

- nieuzasadnione wymagania techniczne – wymagania dotyczące mocy pojazdu (≥ 5 MW) oraz konfiguracji napędów (asynchroniczne silniki sterowane mikroprocesorowo) są nadmierne i ograniczają konkurencję, w szczególności wymóg utrzymania prędkości przy wyłączaniu silników parami może wykluczać nowoczesne technologie, faworyzując producentów takich jak Stadler (z pociągami KISS) czy Alstom (z doświadczeniem w podobnych projektach), którzy spełniają te specyficzne kryteria[1]; takie zapisy budzą podejrzenia o dostosowanie przetargu pod konkretnych oferentów, ograniczając innowacyjność i zwiększając koszty dla podatników.

Powyższe zarzuty, w połączeniu z wcześniejszymi wątpliwościami dotyczącymi wykluczenia polskich producentów, wskazują na możliwość skonstruowania przetargu w sposób sprzyjający wybranym podmiotom[1]. Co więcej, odpowiedź na moją poprzednią interpelację nie odniosła się w sposób zadowalający do braku tarczy antykorupcyjnej CBA na etapie przygotowania przetargu, mimo że jest to moment szczególnie podatny na ryzyko nadużyć[3]. Wyjaśnienie, że PKP Intercity przeprowadziło dialog techniczny, nie tłumaczy, dlaczego warunki zostały sformułowane w sposób eliminujący polskich producentów, ani dlaczego nie uwzględniono uwag Siemens Mobility przed złożeniem odwołania[1,3].

Przetarg o wartości 17 miliardów złotych, finansowany częściowo ze środków publicznych, powinien być wzorem transparentności i wspierania krajowego przemysłu, a nie źródłem podejrzeń o faworyzowanie zagranicznych podmiotów kosztem polskich firm i interesu publicznego[2]. W kontekście odwołania Siemens Mobility oraz wcześniejszych kontrowersji istnieje pilna potrzeba ponownej oceny warunków przetargu i zapewnienia, że postępowanie spełnia najwyższe standardy uczciwości i efektywności.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jak ministerstwo odniesie się do zarzutów Siemens Mobility dotyczących naruszenia zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców[1]? Czy planowane są działania w celu zapewnienia większej transparentności i konkurencyjności postępowania?
2. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę, czy wymagania techniczne SWZ (np. minimalna moc pojazdu, konfiguracja napędów) są uzasadnione i nie faworyzują określonych producentów, takich jak Stadler czy Alstom, kosztem innych, w tym polskich firm[1]? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tej analizy.
3. Dlaczego PKP Intercity odrzuciło wnioski Siemens Mobility o wydłużenie terminu składania ofert i dostawy pierwszych pojazdów, mimo że mogłyby one zwiększyć liczbę oferentów i poprawić jakość ofert[1]?
4. Jak ministerstwo zapewni, że nieproporcjonalne kary umowne i nierównowaga stron w umowie nie przełożą się na wyższe koszty dla podatników i ograniczenie konkurencji[1]?
5. W jaki sposób ministerstwo zamierza wspierać polski przemysł kolejowy w kontekście tego przetargu, skoro obecne warunki wykluczają samodzielny udział krajowych producentów[2]?
6. Jakie kroki podejmie ministerstwo, aby zagwarantować, że przetarg o tak dużej wartości nie będzie służył interesom wąskiej grupy zagranicznych producentów, a przyniesie korzyści polskiemu społeczeństwu i gospodarce[1,2]?

Źródła:
[1] Siemens Mobility złożył odwołanie w przetargu PKP Intercity na piętrowe EZT-y, Kolejowy Portal
[2] Interpelacja nr 5823 w sprawie wykluczenia polskich producentów z przetargu na 72 pociągi piętrowe dla PKP Intercity, Sejm RP
[3] Odpowiedź na interpelację nr 5823, Sejm RP