Interpelacja w sprawie pilnej potrzeby wsparcia doktorantów czwartego roku szkół doktorskich

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie pilnej potrzeby wsparcia doktorantów czwartego roku szkół doktorskich, których sytuacja materialna i socjalna ulegnie drastycznemu pogorszeniu od 1 października 2025 roku. Z dniem tym, osoby kontynuujące kształcenie i przygotowujące rozprawę doktorską, po upływie czterech lat utracą prawo do stypendium doktoranckiego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz ulg w transporcie publicznym.

Na problem ten zwrócił moją uwagę reprezentant inicjatywy Doktoranci dla Przyszłości, który w imieniu środowiska doktorantów zwrócił się do mnie z prośbą o interwencję poselską.

W praktyce oznacza to, że doktoranci, którzy w dobrej wierze kontynuują pracę badawczą i przygotowują się do obrony doktoratu, pozostają bez środków do życia i dostępu do podstawowych świadczeń socjalnych. Warto zaznaczyć, że czteroletni okres przewidziany w ustawie na realizację doktoratu często okazuje się niewystarczający, zwłaszcza w świetle okoliczności niezależnych od doktorantów – takich jak pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie, wstrząsy inflacyjne czy wewnętrzne procedury uczelniane.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na szczególnie trudną sytuację obecnych doktorantów czwartego roku, którzy rozpoczęli naukę w okresie pandemii. Przez pierwsze dwa lata otrzymywali stypendium w wysokości jedynie ok. 2000 zł miesięcznie, przy równoczesnym gwałtownym wzroście kosztów życia. W efekcie wielu z nich doświadcza poważnych opóźnień w badaniach i nie ma realnej możliwości ukończenia rozprawy doktorskiej w ustawowym czasie.

Z tych względów proszę o rozważenie możliwie pilnego wdrożenia mechanizmu wsparcia dla doktorantów kontynuujących kształcenie po upływie czterech lat, który obejmowałby:

1) stypendium pomostowe w obniżonej wysokości (np. ok. 1500 zł),
2) zachowanie prawa do ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego,
3) utrzymanie ulg na transport publiczny,
4) uruchomienie mechanizmu finansowego na poziomie ministerialnym, który umożliwi uczelniom realne wdrożenie takiego wsparcia.

Stypendium to, może zostać wprowadzone bez konieczności nowelizacji ustawy, jako świadczenie inne niż stypendium doktoranckie, finansowane np. z dotacji celowej.

Zwracam się również z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu wsparcie doktorantów po 4. roku kształcenia, którzy kontynuują pracę nad rozprawą doktorską?

2. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu finansowania stypendiów pomostowych dla tych osób?

3. Czy możliwe jest objęcie ich ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalnym w okresie przedłużonego kształcenia?

4. Czy ministerstwo rozważy sformułowanie rekomendacji dla uczelni w sprawie zabezpieczenia sytuacji doktorantów kończących kształcenie po upływie 4 lat?