Interpelacja w sprawie napotkanej trudności w kontekście możliwości zdawania egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej przez osobę nieposługującą się językiem udostępnianym w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego

Szanowny Panie Ministrze,

w związku ze zgłoszonym mi problemem w zakresie napotkanej trudności w kontekście możliwości zdawania egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej przez osobę nieposługującą się językiem, w jakim udostępniane są w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego testy w części teoretycznej, tj. polskim, angielskim, niemieckim i ukraińskim wnoszę o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wyeliminowanie sytuacji, o której szczegółowo poniżej.

W wyniku wymiany prawa jazdy wydanego za granicą (w Korei Południowej) kierowca otrzymał polskie prawo jazdy w trybie określonym ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (zwanej dalej jako „u.k.p.”). Od razu pragnę podkreślić, co jest najistotniejsze w kontekście niniejszej interpelacji, że kierowca posługuje się wyłącznie językiem koreańskim (w mowie oraz piśmie).

Następnie, na skutek wniosku komendanta wojewódzkiego Policji skierowanego do organu właściwego w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami, w odniesieniu do kierowcy została wydana decyzja o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy w formie egzaminu państwowego. Podstawę do wydania takiej decyzji stanowił art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2328 z późn. zm.), zgodnie z którym do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w komunikacie ministra właściwego do spraw informatyzacji wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 14, starosta wydaje decyzję o skierowaniu osoby posiadającej uprawnienie do kierowania pojazdem na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w razie przekroczenia 24 punktów - na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji.

Na podstawie wspomnianej decyzji kierowca zobowiązany jest do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego (w części teoretycznej i praktycznej) w wojewódzkim ośrodku ruchu drogowego.

Część teoretyczna egzaminu państwowego przeprowadzana jest w formie testów jednokrotnego wyboru z pytaniami generowanymi w czasie rzeczywistym za pomocą techniki informatycznej (art. 51 ust. 2 pkt 1 u.k.p.).

W myśl § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. poz. 2659 z późn zm.), podczas przeprowadzania egzaminu w sali egzaminacyjnej mogą przebywać wyłącznie osoby zdające egzamin, egzaminator przeprowadzający egzamin i egzaminator nadzorujący, oraz:

1. kandydaci na egzaminatorów wraz z ich wykładowcą, odbywający praktyki w ramach kursu kwalifikacyjnego dla kandydatów na egzaminatorów,
2. osoby sprawujące nadzór nad sprawdzeniem kwalifikacji w imieniu właściwego marszałka województwa,
3. tłumacz języka migowego lub systemu językowo-migowego, o którym mowa w art. 56 ust. 8 ustawy, jednak nie dłużej niż do czasu rozpoczęcia testu,
4. tłumacz przysięgły, którego udział zapewnia sobie osoba egzaminowana, jeżeli osoba ta nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, jednak nie dłużej niż do czasu rozpoczęcia testu,
5. dyrektor i osoby upoważnione przez niego

- pod warunkiem, że ich obecność nie zakłóca i nie utrudnia przebiegu egzaminu.

W przypadku, kiedy osoba przystępująca do części teoretycznej egzaminu państwowego nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, istnieje możliwość skorzystania z pomocy tłumacza przysięgłego (jego udział zapewnia osoba przystępująca do egzaminu) wyłącznie do czasu rozpoczęcia testu.

Z powyższego wynika zatem bezsprzecznie, że udział tłumacza przysięgłego jest ograniczony wyłącznie do przetłumaczenia osobie zdającej nieposługującej się językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, tzw. wstępnej części egzaminu teoretycznego (wyjaśnienia zasad jego przeprowadzenia, kwestii organizacyjnych itp.). Obecność tłumacza przysięgłego w trakcie samego testu jest niedozwolona.

Przedstawione przepisy uniemożliwiają osobie przystępującej do części teoretycznej egzaminu państwowego niewładającej językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, zdawanie testu przy udziale tłumacza przysięgłego. Co prawda w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego istnieje możliwość wypełniania testów w innych niż język polski wersjach językowych (np. w języku niemieckim, angielskim oraz ukraińskim), jednakże osoba niewładająca również takimi językami nie ma możliwości zdawania testów w części teoretycznej egzaminu państwowego.

W opisanym na wstępie niniejszej interpelacji stanie faktycznym osoba posługująca się wyłącznie językiem koreańskim, zobligowana decyzją organu administracji publicznej do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego (w części teoretycznej i praktycznej), nie ma możliwości rozwiązania testów egzaminacyjnych zarówno samodzielnie, jak i przy udziale tłumacza przysięgłego.

Co za tym idzie, w praktyce osoba taka pozbawiona jest możliwości uzyskania/przywrócenia uprawnień do prowadzenia pojazdów, które to uprawnienia zostały legalnie potwierdzone poprzez wydanie polskiego prawa jazdy (otrzymanego w wyniku wymiany z dokumentu zagranicznego).

W tym miejscu trzeba jeszcze podkreślić, że od dnia 25 stycznia 1999 r. obowiązuje umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Korei w sprawie wzajemnego uznawania międzynarodowych i wymiany krajowych praw jazdy z dnia 25 listopada 1998 r.

W art. 4 ust. 1 wskazanego aktu prawnego przewidziano możliwość wymiany swojego prawa jazdy na krajowe prawo jazdy państwa zamieszkania, bez konieczności składania egzaminów teoretycznych i praktycznych.

Powyższa regulacja umożliwia zatem osobom nieposługującym się w ogóle językiem polskim uzyskanie polskiego prawa jazdy, w drodze wymiany za dokument koreański. Konieczność zdawania egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego jest bowiem w takim przypadku wyłączona – zapewne właśnie z powodu mogących pojawić się barier językowych.

Mając na uwadze zaprezentowany stan faktyczny oraz istniejący stan prawny regulujący opisaną w niniejszej interpelacji materię, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w Ministerstwie Infrastruktury przeprowadzane były analizy pod kątem możliwości wprowadzenia zmian w treści odpowiednich aktów prawnych, umożliwiających udział tłumacza przysięgłego podczas trwania całego egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej, tj. również podczas rozwiązywania testu? Jeżeli tak, jakie są wyniki przeprowadzonych analiz?
2. Czy Pan Minister widzi możliwość wprowadzenia zmian legislacyjnych umożliwiających udział tłumacza przysięgłego podczas trwania całego egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej, tj. również podczas rozwiązywania testu?
3. Czy w Ministerstwie Infrastruktury rozważano wprowadzenie możliwości zdawania części teoretycznej egzaminu państwowego przez osobę, która nie włada językiem polskim, z udziałem tłumacza z odpowiednim zastosowaniem zasad określonych w § 18 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach?
4. Jakie możliwości w kontekście zdawania/wypełniania testu posiada w obecnym stanie prawnym osoba, która zobowiązana jest do poddania się egzaminowi teoretycznemu na prawo jazdy i jednocześnie jedynym językiem jakim się posługuje w mowie i w piśmie jest język koreański?

Sytuacja, w której obywatel Polski — z powodów językowych — zostaje faktycznie wykluczony z możliwości przystąpienia do egzaminu państwowego na prawo jazdy, stanowi przejaw dyskryminacji pośredniej. Brak dostępności części teoretycznej egzaminu w innych językach niż cztery wymienione wyżej, ogranicza równość szans, szczególnie wobec osób, które legalnie przebywają w Polsce, pracują, uczą się i na co dzień uczestniczą w życiu społecznym, a mimo to napotykają bariery systemowe.

Taka praktyka narusza nie tylko zasady równego traktowania, ale również może pozostawać w sprzeczności z konstytucyjnymi gwarancjami dostępu do usług publicznych oraz integracji społecznej. W demokratycznym państwie prawa nie możemy pozwalać na sytuacje, w których język staje się przeszkodą w korzystaniu z podstawowych uprawnień, takich jak możliwość zdobycia kwalifikacji zawodowych czy uczestnictwa w ruchu drogowym na równych prawach.

Anna Sobolak
Tomasz Nowak