Interpelacja w sprawie wprowadzenia do polskiego ustawodawstwa tzw. klauzuli wyższego dobra

Szanowna Pani Ministro!

Do mojego biura poselskiego wpłynął apel nr 4/IX/2025 XLIV Okręgowego Zjazdu Lekarzy Beskidzkiej Izby Lekarskiej z dnia 5 kwietnia 2025 r. dotyczący konieczności podjęcia pilnych działań legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia klauzuli wyższego dobra. Celem tej klauzuli miałoby być zapewnienie lekarzom i lekarzom dentystom możliwości udzielania świadczeń zdrowotnych bez obawy o poniesienie odpowiedzialności karnej w sytuacjach szczególnych, gdy działają oni w interesie życia i zdrowia pacjenta. Problem ten jest szczególnie istotny w dziedzinie ratownictwa medycznego oraz w specjalnościach zabiegowych, gdzie występuje odpływ kadry medycznej spowodowany obawą przed konsekwencjami prawnymi niezamierzonych błędów medycznych.

Pragnę przypomnieć, że obecne przepisy, w tym art. 160 i art. 155–157 Kodeksu karnego, przewidują odpowiedzialność karną lekarzy za narażenie pacjenta na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia oraz za nieumyślne spowodowanie śmierci czy uszczerbku na zdrowiu. Choć art. 26 § 1 Kodeksu karnego wprowadza przesłankę działania w stanie wyższej konieczności, brakuje jednoznacznych regulacji dedykowanych sytuacjom medycznym, co prowadzi do niepewności prawnej i zniechęca lekarzy do podejmowania działań w sytuacjach granicznych.

Zgodnie z art. 68 Konstytucji RP państwo ma obowiązek zapewnienia obywatelom równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej. Tymczasem, z powodu luk prawnych, dostęp do specjalistycznej opieki medycznej może ulec ograniczeniu, jeśli nie zostaną stworzone odpowiednie ramy prawne chroniące lekarzy działających w interesie pacjentów.

Należy podkreślić, że obecna sytuacja prowadzi do szeregu negatywnych skutków praktycznych: lekarze coraz częściej rezygnują z pracy w specjalnościach wysokiego ryzyka lub ograniczają zakres udzielanych świadczeń, aby zminimalizować ryzyko prawne. Prowadzi to do ograniczenia dostępności kluczowych usług medycznych, wydłużenia kolejek oraz zwiększenia obciążenia tych lekarzy, którzy pozostali w systemie. W dłuższej perspektywie może to skutkować pogorszeniem jakości opieki zdrowotnej oraz wzrostem niezadowolenia społecznego. Dlatego uważam, że podjęcie działań legislacyjnych w tej sprawie powinno być traktowane jako pilne.

W związku z powyższym proszę Panią Ministrę o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi obecnie prace legislacyjne zmierzające do wprowadzenia tzw. klauzuli wyższego dobra, która w sposób jasny i jednoznaczny chroniłaby lekarzy działających w interesie ratowania życia lub zdrowia pacjentów?
2. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia potrzebę doprecyzowania przepisów art. 26 Kodeksu karnego lub wprowadzenia odrębnych regulacji ustawowych dedykowanych szczególnym sytuacjom medycznym?
3. Jakie działania planuje ministerstwo, aby zatrzymać odpływ kadry medycznej z wysokiego ryzyka specjalności zabiegowych i ratownictwa medycznego, zgodnie z obowiązkiem państwa określonym w art. 68 Konstytucji RP?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań prawnych wzorowanych na przepisach innych państw UE, które oferują podobne mechanizmy ochrony lekarzy w sytuacjach krytycznych?

Z wyrazami szacunku

Andrzej Gut-Mostowy
Poseł na Sejm RP