Interpelacja w sprawie umów o zabezpieczeniu społecznym z Indiami i Ukrainą

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich tygodniach rząd skierował do Sejmu projekt ustawy o ratyfikacji umowy polsko-indyjskiej o zabezpieczeniu społecznym (druk nr 1173).

Umowa ta w zakresie przepisów dotyczących emerytur jest niemal bliźniaczą kopią umowy polsko-ukraińskiej o zabezpieczeniu społecznym z 2013 roku, która wzbudziła duże kontrowersje z uwagi na objęcie obywateli Ukrainy prawem do polskiej emerytury minimalnej.

Połączenie przepisów umowy polsko-ukraińskiej o sumowaniu okresów ubezpieczeń (art. 12 i art. 16 umowy) z przepisami polskiej ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 87 ustawy) doprowadziło do sytuacji, w której obywatele Ukrainy uprawnieni do łącznej (polskiej i ukraińskiej) emerytury w kwocie niższej niż polska emerytura minimalna nabywają prawo do podwyższenia kwoty emerytury do poziomu polskiej emerytury minimalnej - na koszt polskiego budżetu. Warunkiem jest oczywiście spełnienie pozostałych przesłanek ustawowych (zamieszkiwanie w Polsce, osiągnięcie wieku emerytalnego, osiągnięcie łącznego okresu składowego).

W takich sytuacjach obywatele Ukrainy mogą otrzymywać w Polsce emeryturę w kwotach niekiedy znacznie przekraczających kwoty wynikające z zapłaconych przez nich składek emerytalnych, a koszt tego podwyższenia emerytury obciąża polski budżet (zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W skrajnych przypadkach może się zdarzać, że osoba, która całe życie pracowała na Ukrainie, a w Polsce przepracowała zaledwie kilka dni i zapłaciła jedną składkę - nabywa prawo do podwyższenia swojej emerytury do poziomu polskiej emerytury minimalnej, na koszt polskiego podatnika.

Istnienie takiej możliwości w przepisach może w przyszłości tworzyć wręcz zagrożenie masową "turystyką emerytalną" - zorganizowanym przyjeżdżaniem przez obywateli Ukrainy do krótkotrwałej pracy w Polsce specjalnie po to, żeby w przyszłości nabyć prawo do polskiej emerytury minimalnej.

Wszystkie te problemy i zagrożenia odnoszą się bezpośrednio także do umowy polsko-indyjskiej w kształcie przekazanym Sejmowi do ratyfikacji. Kluczowe przepisy dotyczące sumowania okresów składkowych i zrównania w prawach z obywatelami polskimi są w obu umowach sformułowane w sposób identyczny lub niemal identyczny.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister i Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Ilu obywateli Ukrainy otrzymało w Polsce emeryturę podwyższoną do poziomu emerytury minimalnej na podstawie art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w okresie od roku 2013 do dnia dzisiejszego?

2. Jaki był łączny koszt dla budżetu wynikający z podwyższania emerytur dla obywateli Ukrainy do poziomu emerytury minimalnej, w okresie od roku 2013 do dnia dzisiejszego?

3. Dlaczego rząd nie zawarł w umowie polsko-indyjskiej postanowień wyłączających stosowanie polskich przepisów o emeryturze minimalnej wobec obywateli Indii?

4. Czy rząd planuje zmiany w polskich przepisach krajowych lub renegocjowanie umów z Ukrainą i Indiami w celu zlikwidowania opisanego wyżej problemu podwyższania emerytur dla obywateli Ukrainy i Indii do poziomu emerytury minimalnej?

5. Dlaczego w uzasadnieniu projektu ustawy o ratyfikacji umowy polsko-indyjskiej (druk nr 1173) zawarte zostało fałszywe stwierdzenie, że "spośród świadczeń objętych zakresem przedmiotowym Umowy żadne, w sposób bezpośredni, nie podlegają finansowaniu ze środków budżetu państwa. Dlatego też można stwierdzić, że wejście w życie polsko-indyjskiej Umowy o zabezpieczeniu społecznym nie będzie miało wpływu na finanse budżetu państwa"?

Skoro z umowy wynika możliwość podwyższania emerytur obywateli Indii do poziomu polskiej emerytury minimalnej, a podwyższenia te są refundowane z budżetu zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to oczywiste jest, że umowa ma w tym zakresie negatywny wpływ na finanse budżetu państwa. Kto zdecydował o umieszczeniu w uzasadnieniu projektu ustawy takiej dezinformacji? Czy rząd planuje złożyć autopoprawkę w tym zakresie?

6. Czy rząd posiada jakiekolwiek szacunki lub prognozy kosztów wykonania umowy polsko-indyjskiej dla budżetu? Jeżeli tak, proszę o ich udostępnienie.

Z poważaniem

Michał Wawer