Interpelacja w sprawie dyskryminacji funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy, którzy odeszli na emeryturę w okresie od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r.

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją o podjęcie działań w zakresie rozwiązania kwestii dyskryminacji funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy, którzy odeszli na emeryturę w okresie od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r.

Wyroki sądów w pierwszych indywidualnych sprawach rozstrzygają na korzyść funkcjonariuszy i wskazują, że wyłączenie ich z podwyżki przewidzianej dla funkcjonariuszy i żołnierzy na 2023 r. stanowiło naruszenie Konstytucji RP.

Na tej podstawie aktualnie będą masowo kierowane pozwy do sądów o zapłatę należnego wyrównania wynagrodzenia i świadczeń związanych z odejściem ze służby, tym bardziej że wysokość ostatniego uposażenia ma wpływ na wysokość emerytury, która została w ten sposób również zaniżona. Sprawa dotyczy kilkunastu tysięcy byłych funkcjonariuszy i żołnierzy, w tym tylko samych policjantów około 8 tys. zł.

W ustawie budżetowej na 2023 r. ustalono kwotę bazową na 1740,64 zł dla żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy. Zasady ustalania ich wynagrodzenia pozostawały niezmienne od lat. W art. 41 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 z jednolitego traktowania zostały wyłączone określone grupy funkcjonariuszy i żołnierzy. Wprowadzono nią niższe kwoty bazowe dla tych, którzy do marca 2023 r. zdecydowali się przejść na emeryturę. Przy waloryzacji pominięto tych funkcjonariuszy, którzy odchodzili przed dniem 1.03.2023 r. na emeryturę, a którzy w styczniu i lutym tego roku pozostawali w służbie czynnej i realizowali zadania służbowe. Spowodowało to, że funkcjonariusze i żołnierze ci nie zostali równo potraktowani przy wypłacie wynagrodzenia, co naruszało art. 32 Konstytucji RP. Zastosowanie w stosunku do nich przepisów ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 doprowadziło do uzyskania niższego niż należne wynagrodzenie. Jest to sytuacja zbliżona do sytuacji faktycznoprawnej sędziów i prokuratorów, w stosunku do których to grup zawodowych bezpodstawnie ustawą okołobudżetową zamrożono coroczny wzrost kwoty bazowej. W istocie utrwaliła się linia orzecznicza uznająca to działanie za niedopuszczalne.

W ten sposób doszło do dyskryminacji funkcjonariuszy i żołnierzy, bo inni funkcjonariusze za taką samą służbę w styczniu i lutym 2023 r. otrzymali wynagrodzenie z wyższej podstawy, co narusza standardy konstytucyjne. Taki pogląd wyraził Sąd Okręgowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2024 r. IV Pa 160/24 wydanego na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.05.2024 r., sygn. akt IV P 185/24, w stosunku do sprawy z powództwa byłego funkcjonariusza Straży Granicznej.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku sąd stwierdził, że:

„(…) Oceniając zatem kwestionowane przez powoda rozwiązania prawne z punktu widzenia norm konstytucyjnych, należało podnieść, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Już usytuowanie tej klauzuli w normach konstytucyjnych nakazuje jej przyznać wysoki prymat i miejsce. Dostrzegając jej ogólnikowość i konieczność wykładni przez organy stosujące konstytucję, zanegować jednak należy, aby była ona dowolna. Zakłada ona swoiste minimum i wyrażające ją formuły prawne. Istotne jest, że z zasady państwa prawnego wyprowadzono zasady pochodne. Jedną z nich stanowi zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nieodmiennie związana jest z bezpieczeństwem prawnym. W świetle tej zasady adresaci norm prawnych mają prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na ich niekorzyść w sposób arbitralny i zaskakujący (podkreślał to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 listopada 2015 r., K 1/14, czy wyroku z 19 listopada 2008 r. w sprawie K 2/08). Nie oznacza to oczywiście, że określone unormowanie, regulujące uprawnienia płacowe, czy inne prawa lub obowiązki obywateli nie mogą zostać nigdy zmienione. Istotny warunek brzegowy zakłada, aby kreowane zmiany nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego (zob. m.in. wyrok K 2/08, cz. III, pkt 5.2 oraz wyroki z: 8 grudnia 2011 r., P 31/10, cz. III, pkt 5.3; 28 lutego 2012 r., K 5/11, cz. III, pkt 4.1; 13 czerwca 2013 r., K 17/11, cz. III, pkt 7.1). Co więcej, ingerencja ustawodawcy może jednak nastąpić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym szczególnie istotne wartości konstytucyjne. Do takich zalicza TK m.in. konieczność ochrony równowagi budżetowej (zob. wyroki TK z: 20 stycznia 2010 r., K 6/09; 12 grudnia 2012 r., K 1/12), której jednak zabrakło dla lat 2022 i 2023.

Z prezentowaną zasadą konstytucyjną związana jest zasada pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego). Gwarantuje ona ochronę praw słusznie nabytych, interesów w toku oraz ekspektatywę maksymalnie ukształtowanych (por. wyrok TK z 21 czerwca 2005 r. w sprawie P 25/02). Obywatel ma prawo oczekiwać od państwa, że może poruszać się i kształtować swoje uprawnienia i zobowiązania w oparciu o stabilne normy prawne, podlegające zmianom jedynie w przypadkach wyjątkowych i uzasadnionych. Zestawiając zatem z przedstawioną zasadą konstrukcję wynagrodzeń funkcjonariuszy, zasadna staje się odmowa zastosowania unormowań zamrażających waloryzację płacy dla tych osób, które podjęły decyzję o przejściu na emeryturę.

Wskazywane w uzasadnieniu intencje ustawodawcy odstają bowiem od stanu rzeczywistego. Posługuje się on nimi nierzetelnie, niekonsekwentnie i wybiórczo. Z jednej bowiem strony prawodawca odchodzi od ukształtowanych jednolitych zasad ustalania płac konkretnej grupy, wykluczając z nieznanych przyczyn osoby decydujące się na zamrożenie aktywności zawodowej, które przez dwa pełne miesiące 2023 r. wyświadczały identyczną pracę. Niejasne jest dla Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, jakie znaczenie dla stanu budżetu ma działanie wymierzone w osoby, które całe życie zawodowe służyły Państwu (…)”.

Z ustalonego stanu faktycznego i prawnego wynika, że funkcjonariusze i żołnierze zostali nierówno potraktowani i doszło do ich dyskryminacji. Funkcjonariusze, którzy pozostali w służbie po 1.03.2023 r., za taką samą służbę w styczniu i lutym 2023 r. otrzymali wynagrodzenie z wyższej podstawy, co narusza art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Mając na uwadze, że są już pierwsze wyroki sądów potwierdzających fakt dyskryminacji funkcjonariuszy i żołnierzy, którzy odeszli na emeryturę w okresie od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r., nakazujące wypłatę uposażenia i świadczeń związanych z odejściem na emeryturę wg kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. w kwocie 1740,64 zł, zasadne jest rozważenie dokonania takiej wypłaty z urzędu wszystkim uprawnionym. Zaoszczędzi to nie tylko czasu sądom na orzekanie, ale zmniejszy również koszty w zakresie orzeczonych odsetek z tego tytułu, kosztów sądowych i zastępstwa procesowego.

Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązań, które pozwolą na dokonanie wypłaty uposażenia i świadczeń związanych z odejściem na emeryturę według kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. w kwocie 1740,64 zł dla funkcjonariuszy, którzy odeszli na emeryturę w okresie od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r.?