Interpelacja w sprawie konieczności zmian legislacyjnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej

Szanowna Pani Minister,

Unia Metropolii Polskich, w ramach prac Komisji ds. Polityki Społecznej i Ochrony Zdrowia, przeprowadziła dogłębną analizę funkcjonowania przepisów dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej. W wyniku tych prac zidentyfikowano szereg istotnych problemów systemowych, które generują trudności dla samorządów oraz mieszkańców, zwłaszcza osób w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Komisja zaproponowała konkretne rozwiązania legislacyjne, które mogą przyczynić się do usprawnienia systemu ochrony zdrowia. Bazując na wieloletnim doświadczeniu dużych gmin miejskich w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia, Unia Metropolii Polskich wskazuje na pilną potrzebę interwencji ustawodawczej szczególnie w trzech kluczowych obszarach.

I. Procedury potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych

Zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. 2024 poz. 146 z późn. zm.) do zadań wójta, burmistrza lub prezydenta miasta należy wydawanie decyzji potwierdzających prawo do świadczeń zdrowotnych dla osób nieubezpieczonych, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w przepisach o pomocy społecznej. Obecne przepisy generują jednak dwa zasadnicze problemy. Zbyt wąski zakres upoważnień do wydawania decyzji oraz rozbieżności w ustalaniu właściwości miejscowej organu. Zgodnie z art. 54 ust. 11 ustawy zdrowotnej wójt (burmistrz, prezydent) może upoważnić do wydawania decyzji jedynie kierownika ośrodka pomocy społecznej lub dyrektora centrum usług społecznych. Brak możliwości upoważnienia innych pracowników tych jednostek powoduje obciążenie administracyjne, szczególnie w większych miastach, gdzie konieczne jest przeprowadzenie kilkuset postępowań rocznie. Ponadto w przypadku osób bezdomnych, które często korzystają z tych świadczeń, właściwość miejscową ustala się na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, podczas gdy w sprawach pomocy społecznej dla tych samych osób stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Prowadzi to do sytuacji, w której właściwy do udzielenia pomocy społecznej jest inny organ niż ten, który powinien potwierdzić prawo do świadczeń zdrowotnych.

II. Opłaty za pobyt dzieci umieszczonych w zakładach opiekuńczo-leczniczych

Aktualny stan prawny określony w art. 18 ust. 2 i 3 ustawy zdrowotnej budzi poważne wątpliwości interpretacyjne w zakresie ustalenia podmiotu zobowiązanego do ponoszenia opłat za pobyt dzieci umieszczonych w zakładach opiekuńczo-leczniczych na podstawie postanowienia sądu. Szczególne trudności występują w sytuacjach, gdy dziecko zostaje umieszczone w takim zakładzie w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej. Przepisy ustawy posługują się pojęciem dziecka „pozbawionego opieki i wychowania rodziców“, co nie jest jednoznaczne i prowadzi do sporów kompetencyjnych między powiatami a rodzicami dzieci.

III. Finansowanie badań stanu zdrowia psychicznego mieszkańców domów pomocy społecznej

Zgodnie z art. 38 ust. 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. 2024 poz. 917), osoby umieszczone w domu pomocy społecznej z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego podlegają okresowym badaniom stanu zdrowia psychicznego w zakresie uzasadniającym ich pobyt w DPS co najmniej raz na 6 miesięcy. Pomimo ustawowego obowiązku, badania te często nie są przeprowadzane z powodu odmowy ich wykonania przez podmioty lecznicze, które wskazują na brak jednoznacznych regulacji dotyczących ich finansowania. W konsekwencji nie jest realizowany obowiązek wynikający z cytowanej ustawy oraz z wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.10.2012 r. w sprawie Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07). Pełna analiza i proponowane rozwiązania są dostępne na stronie Unii Metropolii Polskich: metropolie.pl.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jak ministerstwo odnosi się do postulatów Unii Metropolii Polskich?

2. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę nowelizacji art. 54 ust. 11 ustawy zdrowotnej w celu rozszerzenia kręgu osób, które mogą zostać upoważnione do wydawania decyzji potwierdzających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej?

3. Czy są planowane zmiany legislacyjne mające na celu ujednolicenie przepisów dotyczących ustalania właściwości miejscowej organów w sprawach potwierdzania prawa do świadczeń zdrowotnych dla osób bezdomnych?

4. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu doprecyzowania przepisów dotyczących ponoszenia opłat za pobyt dzieci umieszczonych w zakładach opiekuńczo-leczniczych na podstawie postanowienia sądu?

5. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jednoznacznych regulacji dotyczących finansowania ze środków NFZ okresowych badań stanu zdrowia psychicznego mieszkańców domów pomocy społecznej?

6. Jaki jest harmonogram ewentualnych prac legislacyjnych w powyższych obszarach?

Z proponowanymi zmianami wiąże się szereg korzyści, w tym uproszczenie procedur administracyjnych, eliminacja sporów kompetencyjnych między organami oraz poprawa dostępu do świadczeń zdrowotnych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.

Z wyrazami szacunku

Janusz Cieszyński