Interpelacja w sprawie rosnącej popularności usług odraczania płatności za artykuły pierwszej potrzeby i ich potencjalnego wpływu na stabilność finansową gospodarstw domowych

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnim czasie na polskim rynku obserwujemy niepokojący trend polegający na coraz powszechniejszym wykorzystywaniu mechanizmów odraczania płatności przy zamawianiu jedzenia online (BNPL). Międzynarodowe platformy dostawcze nawiązują współpracę z firmami finansowymi, takimi jak Klarna czy PayPo, umożliwiając konsumentom płatność w ratach za posiłki i artykuły spożywcze. Praktyka ta, dotychczas kojarzona głównie z zakupem dóbr trwałych o wyższej wartości, przenosi się obecnie na obszar podstawowych potrzeb życiowych.

Eksperci finansowi zwracają uwagę, że zjawisko to może być symptomem pogarszającej się kondycji ekonomicznej części polskich gospodarstw domowych, które zmuszone są sięgać po instrumenty kredytowe, aby zaspokoić swoje podstawowe potrzeby żywieniowe. Jednocześnie dane GUS wskazują na spadek sprzedaży detalicznej żywności w pierwszej połowie 2024 roku o 0,8% w porównaniu do roku poprzedniego, a według Barometru Providenta aż 30,2% respondentów deklaruje ograniczenie codziennych wydatków na zakupy spożywcze w 2025 roku.

Zjawisko odraczania płatności za podstawowe artykuły żywnościowe może sygnalizować głębsze problemy ekonomiczne dotykające polskie społeczeństwo. Ponadto łatwość zaciągania tego typu zobowiązań, bez odpowiedniej świadomości konsekwencji i oceny zdolności do ich spłaty, niesie ryzyko zarówno dla indywidualnych gospodarstw domowych, jak i dla stabilności całego sektora finansowego.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów monitoruje skalę zjawiska korzystania z mechanizmów odraczania płatności za artykuły pierwszej potrzeby, w szczególności żywność? Jeśli tak, jakie są dane dotyczące dynamiki wzrostu tego zjawiska w ostatnich latach?

2. Czy resort finansów analizuje potencjalne zagrożenia dla stabilności finansowej gospodarstw domowych oraz całego sektora finansowego wynikające z rosnącej popularności usług typu BNPL przy zakupie podstawowych produktów?

3. Jakie działania nadzorcze podejmuje Komisja Nadzoru Finansowego wobec firm oferujących usługi odraczania płatności, szczególnie w kontekście oceny zdolności kredytowej klientów i transparentności warunków umów?

4. Jakie działania edukacyjne w zakresie odpowiedzialnego zarządzania finansami osobistymi podejmuje lub planuje podjąć resort, aby przeciwdziałać narastającemu zadłużeniu wśród polskich konsumentów?

5. Czy ministerstwo współpracuje z innymi resortami w celu zidentyfikowania i wsparcia grup szczególnie narażonych na problemy z płynnością finansową, zwłaszcza seniorów, którzy - jak wynika z doniesień organizacji pomocowych - coraz częściej borykają się z brakami żywnościowymi?

6. Jakie mechanizmy ochrony konsumentów funkcjonują obecnie w obszarze usług BNPL i czy, w opinii ministerstwa, są one wystarczające w kontekście rosnącej popularności tych usług przy zakupie podstawowych produktów spożywczych?
   

Z wyrazami szacunku

Janusz Cieszyński