Interpelacja w sprawie problemów byłych uczestników studiów doktoranckich związanych z odpłatnością za przewody doktorskie i postępowania o nadanie stopnia doktora

Szanowny Panie Ministrze,

w ramach niniejszej interpelacji pragnę zwrócić uwagę Pana Ministra na wciąż nierozwiązany problem, który dotyczy byłych uczestników studiów doktoranckich, finalizujących swoje przewody doktorskie już po zakończeniu formalnego kształcenia w tym trybie.

Do rzecznika praw obywatelskich, jak również do mojego biura poselskiego, trafiają skargi osób, które wskazują na niejednolite i często nieprzejrzyste praktyki stosowane przez uczelnie w zakresie pobierania opłat za postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora.

Jak wynika z analizy stanu prawnego oraz stanowiska rzecznika praw obywatelskich, brak jest podstaw prawnych do pobierania opłat za przeprowadzenie przewodu doktorskiego od osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i zakończyły tok kształcenia, niezależnie od momentu obrony rozprawy doktorskiej. Niestety praktyka wielu uczelni dalece odbiega od tej wykładni.

Zwracam przy tym uwagę, że problem nie sprowadza się wyłącznie do kwestii finansowych, ale dotyczy fundamentalnych zasad równości obywateli wobec prawa oraz przewidywalności i stabilności regulacji w obszarze szkolnictwa wyższego. Obecna sytuacja prowadzi do skrajnie różnych rozwiązań — w zależności od uczelni i uznania jej władz — a to w demokratycznym państwie prawa nie powinno mieć miejsca.

Mam świadomość, że dotychczasowe stanowisko resortu nauki w tej sprawie było odmienne i ograniczało możliwość nieodpłatnego przeprowadzania przewodów doktorskich wyłącznie do osób, które złożyły rozprawę doktorską w trakcie posiadania statusu uczestnika studiów doktoranckich.

Chciałabym jednak wyrazić nadzieję, że wraz ze zmianą kierownictwa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nastąpi refleksja nad dotychczasową linią interpretacyjną i otwartość na postulaty środowiska naukowego oraz rzecznika praw obywatelskich.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje podjąć działania legislacyjne zmierzające do jednoznacznego uregulowania w ustawie kwestii nieodpłatności przewodów doktorskich dla byłych uczestników studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli kształcenie przed rokiem akademickim 2019/2020?
2. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa zmianę dotychczasowej interpretacji przepisów w kierunku szerszego uwzględnienia ochrony praw byłych doktorantów i zagwarantowania im prawa do nieodpłatnego zakończenia rozpoczętego wcześniej procesu doktoryzowania?
3. Czy ministerstwo zamierza podjąć działania zmierzające do ujednolicenia praktyki stosowanej przez uczelnie w tym zakresie, aby wyeliminować uznaniowość i nierówne traktowanie osób w tożsamych sytuacjach prawnych?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP