Interpelacja w sprawie braku ochrony klientów banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się do Pana w imieniu milionów Polaków – ciężko pracujących obywateli, emerytów, rencistów, którzy przez całe życie budowali dobrobyt naszego kraju, a dziś, w jesieni swojego życia, stają się łatwym łupem dla przestępców finansowych i ofiarami bezdusznego systemu bankowego. Historie takie jak ta opisana na portalu biznes.interia.pl (https://biznes.interia.pl/finanse/news-emerytka-przekazala-oszustom-50-tys-zl-bank-zazadal-splaty-s,nId,7940653) – gdzie emerytka, zmanipulowana przez oszustów, straciła 50 tysięcy złotych, a bank zamiast wsparcia zażądał od niej spłaty kredytu – nie są już tylko jednostkowymi dramatami. To symptom głęboko zakorzenionej patologii, w której sektor bankowy, pływający w morzu rekordowych zysków, pozostaje obojętny na los swoich klientów, szczególnie tych najbardziej bezbronnych.

Wyobraźmy sobie: starsza kobieta, która przez lata odkładała każdy grosz z głodowej emerytury, odbiera telefon od fałszywego „policjanta“ czy „pracownika banku“. Pod wpływem stresu, strachu i manipulacji przekazuje oszustom dorobek życia lub zaciąga kredyt, którego nigdy nie chciała. Co robi bank? Nie blokuje podejrzanej transakcji, nie weryfikuje, nie ostrzega – a po fakcie obciąża ją ratami, jakby to ona była winna. To nie jest pojedynczy błąd – to systemowy mechanizm, który pozwala bankom unikać odpowiedzialności, przerzucając ją na ofiary. W 2023 roku, według szacunków Związku Banków Polskich, sektor bankowy osiągnął zysk netto na poziomie ponad 20 miliardów złotych, a niektóre źródła wskazują nawet na 27 miliardów. Te kwoty – napędzane wysokimi marżami, prowizjami i brakiem konkurencji – kontrastują w sposób porażający z brakiem jakichkolwiek skutecznych działań na rzecz ochrony klientów.

Polskie banki chwalą się nowoczesnymi technologiami, algorytmami i analizą danych, ale gdy dochodzi do realnego testu – ochrony seniorów przed oszustwami typu „na wnuczka“ czy „na policjanta“ – ich systemy zawodzą. Gdzie są mechanizmy weryfikacji nietypowych transakcji? Gdzie edukacja klientów dostosowana do potrzeb osób starszych? Gdzie współczucie i wsparcie dla ofiar, zamiast windykacji i sądowych nakazów? Tymczasem w krajach takich jak Wielka Brytania czy Holandia banki są prawnie zobowiązane do zwrotu skradzionych środków, jeśli nie doszło do rażącego zaniedbania ze strony klienta. W Polsce odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na poszkodowanych, a banki – chronione parasolem NBP, KNF i BFG – cieszą się nie tylko zyskami, ale i bezkarnością.

Panie Premierze, czy tak ma wyglądać państwo dbające o swoich obywateli? Czy mamy zaakceptować rzeczywistość, w której banki zarabiają miliardy, a emeryci tracą wszystko przez ich bierność? Policyjne statystyki alarmują: w 2023 roku liczba oszustw finansowych wzrosła o blisko 35% rok do roku, a odzyskano zaledwie ułamek skradzionych środków. To nie jest problem jednostek – to kryzys systemowy, który wymaga natychmiastowej interwencji rządu. Polacy zasługują na sprawiedliwość, a nie na dalsze drenowanie ich kieszeni przez instytucje, które stać na więcej, ale wolą nic nie robić.

Oczekuję pilnej reakcji na ten skandaliczny stan rzeczy. Czas skończyć z asymetrią, w której banki mają wszystko, a obywatele – zwłaszcza seniorzy – nie mają nic poza długami i poczuciem bezradności.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązku aktywnego monitoringu podejrzanych transakcji gotówkowych i przelewów, szczególnie dokonywanych przez osoby starsze, oraz informowania ich o zagrożeniach?

2. Czy banki zostaną zobowiązane do zwrotu skradzionych środków w przypadku udowodnienia oszustwa na wzór regulacji brytyjskich i holenderskich?

3. Czy rząd rozważy utworzenie Funduszu Ochrony Ofiar Oszustw Finansowych, finansowanego z części nadzwyczajnych zysków banków, które w 2023 roku przekroczyły 20 mld zł?

4. Czy planowana jest nowelizacja prawa zakazująca egzekwowania spłaty kredytów zaciągniętych w wyniku manipulacji i oszustwa?

5. Czy rząd przeprowadzi audyt praktyk bankowych wobec seniorów we współpracy z UOKiK, rzecznikiem finansowym i RPO z możliwością kar za zaniedbania?