Interpelacja w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Ministrze,

wskutek prowadzonych w latach 1955–1957 prac nad ustaleniem granicy polsko-czeskiej, w czerwcu 1958 roku Polska i ówczesna Czechosłowacja podpisały umowę o ostatecznym wytyczeniu granicy państwowej, która weszła w życie 14 lutego 1959 roku. Na mocy tej umowy Polska przekazała 1205,90 ha terytorium, natomiast otrzymała jedynie 837,46 ha, co oznacza deficyt na niekorzyść Polski o 368,44 ha (3,6844 km2). Powstały tzw. dług terytorialny nie został rozliczony przez ponad 65 lat. Po rozpadzie Czechosłowacji obowiązek uregulowania tej kwestii przeszedł na Republikę Czeską, która mimo wcześniejszych zobowiązań, nie sfinalizowała przekazania gruntów na rzecz Polski. Warto podkreślić, że sprawa długu terytorialnego wobec Polski nie jest podważana przez stronę czeską, ale nadal stanowi przedmiot nierozwiązanego sporu pomiędzy sąsiednimi i zaprzyjaźnionymi państwami.

Rozwiązaniem sprawy od 1992 r. zajmowała się Stała Polsko-Czeska Komisja Graniczna przy MSW w Warszawie, co wynikało z:

• umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeską o wspólnej granicy państwowej, sporządzonej w Pradze dnia 17 stycznia 1995 roku, która m.in. ustanawia Stałą Polsko-Czeską Komisję Graniczną (zwaną dalej Komisją Graniczną) jako właściwą do organizowania i przeprowadzania wspólnej kontroli przebiegu granicy państwowej i rozmieszczenia znaków granicznych oraz sporządzania dokumentacji granicznej (geodezyjnej i kartograficznej),
• porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, zawartego 4 maja 1992 r. równocześnie z wymianą dokumentów ratyfikacyjnych Układu o dobrym sąsiedztwie, solidarności i przyjacielskiej współpracy między Rzecząpospolitą Polską a Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną (Republika Czeska jest sukcesorem powyższych aktów), które stanowi, że dług terytorialny 368,44 ha Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej ma zostać wyrównany podczas wspólnej kontroli przebiegu polsko-czeskiej granicy państwowej, przeprowadzonej przez Komisję Graniczną.

Efektem prac Komisji Granicznej było opracowanie w 2005 r. dokumentacji granicznej. Kwestia długu terytorialnego pozostała jednak nieuregulowana. W 2005 r. rząd Republiki Czeskiej zaproponował rekompensatę finansową, którą Polska słusznie odrzuciła. Władze Republiki Czeskiej zobowiązały się przygotować spis terenów, które zostaną przekazane Rzeczypospolitej Polskiej. W czasach rządów Prawa i Sprawiedliwości zarówno MSZ oraz MSWiA konsekwentnie podejmowało działania w celu uregulowania tej kwestii w drodze rozmów dwustronnych, zgodnie z prawnomiędzynarodowym zobowiązaniem wiążącym Republikę Czeską. Ta sprawa była niejednokrotnie podnoszona w trakcie konsultacji międzyrządowych, rozmów ministrów spraw zagranicznych oraz spotkań na innych szczeblach, a także była przedmiotem korespondencji skierowanej przez premiera Mateusza Morawieckiego do premiera Republiki Czeskiej w dniu 3 marca 2021 r. w którym wskazano na konieczność szybkiego powrotu do rozmów w celu rozwiązania kwestii długu. Odpowiedź premiera Republiki Czeskiej była niestety ogólna i wymijająca, a także nie odnosiła się do konkretnych propozycji strony polskiej prowadzenia dalszych intensywnych rozmów w tej sprawie nad aktualnym wykazem gruntów i projektem umowy międzynarodowej.

W oparciu o najnowsze publikacje i analizy ekspertów (w tym doniesienia z opracowań instytucji badawczych), należy ponownie stwierdzić, że problem nierozliczonego przez ponad 65 lat długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej stanowi kwestię o strategicznym znaczeniu dla interesu narodowego RP i zobowiązuje rząd do pracy na rzecz przyspieszenia uregulowania tej kwestii.

W związku z powyższym zwracamy się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie konkretne kroki podjął rząd w latach 2024-2025 w kierunku uregulowania sprawy długu terytorialnego wobec naszego kraju?

2. Jaka jest aktualna propozycja rekompensaty terytorialnej ze strony Republiki Czeskiej?

3. Czy istnieje już propozycja harmonogramu spotkań konsultacyjnych z udziałem przedstawicieli rządów obu państw, mającego na celu przyspieszenie finalizacji negocjacji i podpisania umowy międzyrządowej w tej sprawie?

4. Czy rząd przewiduje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów prawnych i działań międzynarodowych w celu uruchomienia innych mechanizmów, które pozwoliłyby na zagwarantowanie skutecznego i rzetelnego rozliczenia długu terytorialnego wobec naszego kraju?

5. Kiedy miały miejsce ostatnie ustalenia między rządami Republiki Czeskiej i Rzeczypospolitej Polskiej w tej sprawie?

6. Kiedy przewidywane jest ostateczne uregulowanie kwestii długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej?

7. Kiedy planowane są najbliższe polsko-czeskie konsultacje międzyrządowe?

Z poważaniem