Interpelacja w sprawie możliwości uzyskania wpisu do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego

Szanowna Pani Minister Barbara Nowacka, Szanowna Pani Minister Izabela Leszczyna

Ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1972, ze zm.) ustawodawca ukształtował zasady wykonywania niektórych zawodów medycznych, w tym również określił wymagania jakie muszą spełniać osoby, które ubiegają się o uzyskanie wpisu w Centralnym Rejestrze Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego. Zgodnie z tymi przepisami osoba, która może wykonywać niektóre zawody medyczne określone ww. ustawą, musi spełniać określone wymagania, w tym takie, które dotyczą posiadania stosownego wykształcenia. W art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawodawca wskazał bowiem, że osoba ta musi m.in. posiadać wykształcenie uzyskane w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, kwalifikacje uzyskane w systemie oświaty lub inne kwalifikacje, wymagane do wykonywania danego zawodu medycznego, określone w załączniku do ustawy, i posiada dokument potwierdzający uzyskanie tego wykształcenia lub tych kwalifikacji.

Z kolei w załączniku do tej ustawy ustawodawca określił rodzaje wykształcenia, które są wymagane do wykonywania danego zawodu, przy czym dla zawodu technik masażysta rozgraniczył rodzaje posiadanego wykształcenia w zależności od momentu rozpoczęcia lub ukończenia kształcenia. Ustalone wykształcenie wymagane dla zawodu technik masażysta określone ww. rozporządzeniem jest następujące:

1) rozpoczęcie po dniu 31 sierpnia 2019 r. technikum lub szkoły policealnej publicznej lub niepublicznej i uzyskanie dyplomu zawodowego w zawodzie technik masażysta lub
2) rozpoczęcie przed dniem 1 września 2019 r. technikum lub szkoły policealnej publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej i uzyskanie tytułu zawodowego technik masażysta lub dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik masażysta.

Tak określony sposób i rodzaje wykształcenia, a w szczególności ten dotyczący wykształcenia rozpoczętego przed dniem 1 września 2019 r., pozbawiają możliwości wykonywania zawodu technik masażysta osób, które ukończyły szkoły ponadpodstawowe innego rodzaju niż technikum, w których to szkołach prowadzone było kształcenie na tym kierunku.

Tymczasem do naszych biur poselskich zgłaszają się osoby, które przed 2019 rokiem w mieście Wrocław kształciły się w zawodzie masaż leczniczy w liceum zawodowym – konkretnie w Liceum Zawodowym dla Niewidomych przy Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym Dzieci Niewidomych we Wrocławiu. Kształcenie w ww. szkole trwało 4 lata. Osoby te złożyły do właściwych dla siebie miejscowo wojewodów (w większości do wojewody dolnośląskiego) wnioski o wpis do rejestru i do wniosków przedłożyły świadectwa ukończenia liceum zawodowego w zawodzie masaż leczniczy. Sprawy poszczególnych osób są na rożnym etapie, gdyż wojewodowie zwrócili się do ministra zdrowia o interpretację przepisów i zajęcie stanowiska. Niestety część z nich uzyskała już negatywną odpowiedź - odmówiono im wpisu do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego.

Tymczasem zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329), tj. w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 stycznia 1997 r., do katalogu szkół ponadpodstawowych publicznych i niepublicznych zaliczały się m.in. licea zawodowe, którymi były szkoły średnie zawodowe dające wykształcenie średnie ogólne z możliwością uzyskania świadectwa dojrzałości oraz wykształcenie zasadnicze zawodowe.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2011 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 7), wg stanu prawnego obowiązującego w okresie od 12.09.2014 r. do 22.12.2016 r., w załączniku do tego rozporządzenia, w tabeli właściwej określającej poszczególne rodzaje zawodów, wskazano jako nazwę zawodu: technik masażysta. Kształcenie w tym zawodzie mogło być prowadzone wyłącznie w technikum. Natomiast w ramach szczególnych uwarunkowań lub ograniczeń związanych z kształceniem w tym zawodzie wskazano, że jest to kształcenie wyłącznie dla niewidomych i słabowidzących. Ustalenie tego zawodu i kształcenia w nim następowało na wniosek ministra właściwego ds. zdrowia.

Na mocy § 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 października 1992 r. w sprawie zasad współdziałania ministrów w zakresie kształcenia zawodowego (Dz. U. z 1992 r. Nr 77, poz. 387 ze zm.) Rada Ministrów postanowiła o obowiązku właściwych ministrów, na wniosek których wprowadzono poszczególne zawody do klasyfikacji zawodów, w zakresie współdziałania m.in. w ustalaniu ramowych planów nauczania, minimów programowych obowiązkowych specjalistycznych przedmiotów zawodowych, zwanych dalej "minimami programowymi". W ust. 2 tego paragrafu wskazano, że podstawę do realizacji zadań określonych w ust. 1 stanowią:

1) przedstawiony przez właściwego ministra zgłaszającego zawód do klasyfikacji opis zawodu ze zbiorem umiejętności zawodowych, ustalany na podstawie odrębnych przepisów,
2) ustalone odrębnie przez ministra edukacji narodowej w ramowym planie nauczania dla określonego typu szkoły zawodowej wymiary godzin kształcenia ogólnego i zawodowego.

Zgodnie z § 2 ust. 2 ramowe plany nauczania i minima programowe, o których mowa w ust. 1 pkt 1, łącznie ze zbiorami umiejętności zawodowych, stanowią dokumentacje programowe dla poszczególnych zawodów. Rozporządzenie to było zastępowane kolejnymi rozporządzeniami w tym zakresie, uchwalanymi w latach późniejszych. Według naszej wiedzy w szkołach średnich od 1992 do 1999 roku obowiązywały plany nauczania określone zarządzeniem Nr 13 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 1992 r. w sprawie ramowych planów nauczania w publicznych szkołach ogólnokształcących i zawodowych (Dz.Urz.MEN.1992.2.12). W załączniku do tego zarządzenia określono zarówno ramowy plan nauczania dla szkoły średniej zawodowej i liceum zawodowego – załącznik nr 3, tabela nr 3, jak i ramowy plan nauczania szkoły średniej zawodowej, technikum, liceum i szkoły równorzędnej po szkole zasadniczej – załącznik nr 3 tabela nr 2. Również dla innych rodzajów techników określono ramowy plan nauczania. Porównanie tych programów pozwala na stwierdzenie, że posiadają one zbliżone ilości i rodzaje zajęć. Zawód technik masażysta został ustalony i ujawniony również w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 kwietnia 2010 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. 2014.760 t.j.). Również Minister Edukacji Narodowej w rozporządzeniu z 23 lutego 1993 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. z 1993 r. Nr 19, poz. 84) przewidział zawód technik masażysta, a nie przewidział zawodu masaż leczniczy.

Powyższe pozwala na stwierdzenie, że przy Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym Dzieci Niewidomych we Wrocławiu funkcjonowało w latach 90. XX w. Liceum Zawodowe dla Niewidomych, w którym najprawdopodobniej było prowadzone kształcenie niezgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, tj. w liceum zawodowym dla osób niewidomych prowadzone było kształcenie w zawodzie masaż leczniczy. Uwzględniając przytoczone wyżej regulacje prawne mamy do czynienia z sytuacją, w której osoby niewidome, które zgodnie z prawem obowiązującym w tamtym okresie mogły uzyskać zawód technik masażysta nie ze swojej winy były kształcone nie tylko w szkole innego typu niż przepisy prawa przewidywały dla uzyskania przez osobę niewidomą zawodu technik masażysta, ale także były kształcone w zawodzie innymi niż wynikało to z przepisów prawa.

Ze wskazanych regulacji prawnych wynika w sposób jednoznaczny, że:

1) zawód technik masażysta mogły uzyskać, a zatem i wykonywać wyłącznie osoby niewidome,
2) uzyskanie zawodu technik masażysta mogło nastąpić wyłącznie w technikum,
3) licea zawodowe nie mogły kształcić uczniów w zawodzie masażysty.

Praktyka działania i nauczania poszczególnych szkół dla osób niewidomych, co widać na przedstawionym przykładzie, była jednakże odmienna, przy tym akceptowana w pierwszej kolejności przez organ prowadzący szkołę, a następnie przez kuratorium oświaty i ministerstwo właściwe do spraw edukacji oraz ministerstwo właściwe do spraw zdrowia.

Tym samym, wobec wejścia w życie ustawy dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych, osoby niewidome, które w myśl przepisów tej ustawy powinny uzyskać wpis do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego, ponieważ powinny były ukończyć technikum o określonym kierunku, zostały pozbawione możliwości wykonywania wyuczonego zawodu w ramach stosunku pracy. Osoby pozostające w sytuacji jak opisana powyżej, mają w chwili obecnej wyłącznie możliwość wykonywania działalności gospodarczej związanej z wykonywaniem masażu, ale również ze względu na nieprawidłowości w dokumentach potwierdzających wykształcenie tych osób, możliwości podjęcia przez nie pracy są znacznie ograniczone – nie mogą bowiem wykonywać wyuczonego zawodu.

W przypadku osób, które zwróciły się do nas z prośbą o interwencję w przedmiotowej sprawie, organy administracji, w tym minister zdrowia po konsultacji z minister edukacji uznali, że nie można uznać ukończenia nauki w liceum zawodowym dla niepełnosprawnych w zawodzie „masaż leczniczy” z ukończeniem technikum w zawodzie „technik masażysta”. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy uznanie, że ukończenie liceum zawodowego w zawodzie „masaż leczniczy” i uzyskanie tytułu zawodowego w zawodzie „masaż leczniczy” nie jest tożsame z uzyskaniem tytułu zawodowego w zawodzie technik masażysta, powoduje, że osoby – tutaj – osoby niepełnosprawne, które realizowały obowiązek szkolny i kształciły się w szkole posiadającej stosowne zezwolenia do prowadzenia kształcenia zawodowego dla osób niepełnosprawnych – zostają pozbawione możliwości wykonywania zawodu z przyczyn od siebie niezależnych, a związanych z nieprawidłowym działaniem:

• organu prowadzącego, który utworzył szkołę, która nie mogła kształcić w danym zawodzie,
• szkoły, która prowadziła takie nauczanie mimo że nie posiadała do tego podstaw prawnych,
• kuratorium oświaty, które przez wiele lat dopuszczało kształcenie w takiej szkole,
• a na końcu ministerstwa właściwego ds. zdrowia i ds. edukacji, które dopuściły do wystąpienia takiej sytuacji.

Wobec powyższego, wnosimy o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia przewiduje zmianę ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1972 ze zm.) w zakresie rodzajów szkół, których ukończenie uprawnia do uzyskania wpisu do ww. rejestru w zawodzie technik masażysta poprzez dodanie w załączniku do ustawy w zakresie zawodu – technik masażysta po punkcie 2, punktu 3 w brzmieniu:
„3) rozpoczęcie przed dniem 1 września 2019 r. liceum zawodowego i uzyskanie wykształcenia w kierunku: masaż leczniczy”?

2. Jakie działania podejmą ministerstwa, mając na uwadze wymienione powyżej okoliczności sprawy, aby móc uznać za równorzędne z ukończeniem technikum w zawodzie technik masażysta, liceum zawodowego dla osób niewidomych o kierunku kształcenia masaż leczniczy, tak aby osoby niewidome w tej szczególnej sytuacji posiadały możliwość uzyskania wpisu do rejestru i wykonywania zawodu, w którym się kształciły?

Z poważaniem

Sylwia Bielawska
Iwona Krawczyk
Posłanki na Sejm RP