Interpelacja w sprawie uregulowania zasad pobierania emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Niniejsza interpelacja ma na celu poruszenie problemu uregulowania zasad pobierania emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r. i obecnie posiadają emeryturę mundurową oraz wypracowany kapitał w ZUS.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami żołnierze oraz funkcjonariusze służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r., mogą pobierać wyłącznie jedno świadczenie emerytalne – albo emeryturę mundurową, albo wypracowaną emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem osoby, które rozpoczęły służbę po tej dacie, uzyskały możliwość łączenia emerytury mundurowej z emeryturą z FUS pod warunkiem, że okresy służby i okresy pracy „cywilnej“ się nie pokrywają.

Wskutek tak ukształtowanych przepisów dochodzi do zróżnicowania sytuacji osób w podobnym położeniu zawodowym, w zależności wyłącznie od daty rozpoczęcia służby. Liczne grupy emerytowanych żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy po odejściu ze służby wciąż aktywnie pracowali, odprowadzając składki do ZUS, nie mogą w pełni korzystać z wypracowanego kapitału, choć państwo pobierało od nich składki emerytalne w pełnym wymiarze.

Problem ten sygnalizują liczne pisma kierowane do organów administracji rządowej oraz przykłady indywidualne przedstawiane przez poszkodowanych. Skala zjawiska wzrasta wraz z upływem czasu, ponieważ wielu emerytów mundurowych, nadal w wieku produkcyjnym, decyduje się na dalszą pracę, jednak napotyka na przepisy ograniczające prawo do korzystania z dwóch świadczeń.

W jednym z pism Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 czerwca 2024 r. (sygn. DUS-ll.053.663.2024) stwierdzono, iż zasadnicze decyzje co do zasad zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych leżą po stronie ministra obrony narodowej oraz ministra spraw wewnętrznych i administracji. Resort rodziny wskazał zarazem, że problem pobierania dwóch emerytur dotyczy głównie osób, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r.

W korespondencji kierowanej do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej można także znaleźć szczegółowe przykłady osób, które po odejściu z wojska czy Policji podjęły pracę w sektorze cywilnym i odprowadzały składki do ZUS, mimo to ich dodatkowe świadczenie emerytalne z FUS jest de facto zawieszone, jeśli jednocześnie pobierają emeryturę mundurową.

W Sejmie poprzednich kadencji zarejestrowano projekty zmian przepisów z 17 kwietnia 2023 r. i 30 marca 2023 r. mające na celu umożliwienie równoczesnego pobierania wypracowanej emerytury z FUS oraz świadczenia mundurowego, o ile nie zachodzi pokrywanie się okresów służby i pracy. Projekty te nie zostały jednak uchwalone.

Już w 2009 r. rzecznik praw obywatelskich zwracał uwagę na obowiązek płacenia składek przez emerytów i rencistów, którzy podejmują działalność zarobkową, przy jednoczesnym ograniczeniu prawa do pobierania świadczenia z tytułu tych składek. Choć w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyznano państwu kompetencję do kształtowania systemu, w praktyce rodzi się pytanie o równe traktowanie osób w obrębie tej samej grupy zawodowej (mundurówki), rozróżnianych wyłącznie ze względu na datę rozpoczęcia służby.

Nierówne traktowanie w ramach jednej służby: osoby, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r., są stawiane w gorszej sytuacji wobec tych, którzy wstąpili do służby po tej dacie – mimo iż obie grupy wykonują (bądź wykonywały) podobne zadania i dotyczą ich identyczne wymogi służby.

Brak możliwości skorzystania z wypracowanego kapitału: wielu emerytów mundurowych od lat opłaca pełne składki ZUS, licząc na uzyskanie emerytury powszechnej, ale ich świadczenie jest „zawieszone“. To wzbudza sprzeciw i postrzegane jest jako dyskryminacja w stosunku do innych grup zawodowych.

Propozycje ustawowe zmierzające do dopuszczenia łączenia emerytury z FUS i emerytury mundurowej zostały już przedłożone w parlamencie. Wskazuje to, że istnieją konkretne rozwiązania, które można poddać dyskusji i procedowaniu.

Pytania do ministra obrony narodowej:

1. Czy Ministerstwo Obrony Narodowej podejmuje (lub zamierza podjąć) działania legislacyjne mające na celu umożliwienie osobom, które rozpoczęły służbę wojskową przed 2 stycznia 1999 r., pobierania wypracowanej emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jednocześnie z emeryturą mundurową (o ile okresy służby i pracy cywilnej nie pokrywają się)?

2. Czy ministerstwo analizowało projekty ustaw z 2023 roku lub inne projekty o zbliżonej tematyce? Jeśli tak, to jakie stanowisko zajmuje MON wobec proponowanych rozwiązań i czy zamierza włączyć się w ich dalsze procedowanie?

3. W jaki sposób resort odnosi się do opinii i przykładów obywateli, którzy wskazują na praktyczne trudności z jednoczesnym pobieraniem dwóch świadczeń, pomimo odprowadzania składek do ZUS przez wiele lat pracy „cywilnej“ po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej?

Pytania do ministra spraw wewnętrznych i administracji:

1. Jakie działania podejmuje MSWiA w celu rozwiązania problemu funkcjonariuszy służb mundurowych (Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna i inne), którzy podobnie jak żołnierze nie mogą w pełni korzystać z emerytury powszechnej wypracowanej po odejściu ze służby?

2. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę ujednolicenia systemu zaopatrzenia emerytalnego w służbach podległych MSWiA, tak aby nie różnicować funkcjonariuszy wyłącznie na podstawie daty rozpoczęcia służby?

3. Czy istnieje plan współpracy między resortami (MON, MSWiA i ewentualnie MRPiPS) w celu opracowania spójnego rozwiązania legislacyjnego, uwzględniającego istniejące już projekty i postulaty obywateli?

Zmiana przepisów w zakresie łączenia świadczeń z emerytury mundurowej oraz z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stała się koniecznością nie tylko z uwagi na liczne wnioski składane przez obywateli, ale też w świetle wartości konstytucyjnych, takich jak równość wobec prawa oraz zasada sprawiedliwości społecznej. Rozwiązania prawne proponowane w projektach, które znalazły się już w Sejmie, mogą posłużyć jako punkt wyjścia dla szybkiej i efektywnej nowelizacji.

W imieniu osób poszkodowanych oraz wszystkich zainteresowanych środowisk proszę o szczegółowe ustosunkowanie się do powyższych pytań i wskazanie konkretnych planów resortów w sprawie uregulowania sytuacji emerytów mundurowych, którzy mimo regularnego odprowadzania składek do FUS nie mogą pobierać wypracowanej emerytury w połączeniu ze świadczeniem wojskowym bądź policyjnym.