Interpelacja w sprawie zasad przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.

Szanowna Pani Minister,

jedną z zasadniczych spraw dotyczących polityki państwa jest system emerytur, jakie obowiązują w polskim porządku prawnym i są przyznawane obywatelom RP. W ostatnim czasie mieszkańcy miasta Wałbrzycha urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. przedstawili mi informacje dotyczące sposobu funkcjonowania systemu emerytalnego, wskazując, że w obecnym systemie wprowadzono zróżnicowanie dotyczące ustalania emerytur, uzależnione od daty urodzenia osoby uprawnionej. Jako datę graniczną przepisy prawa wskazują dzień 1 stycznia 1949 r.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 poz. 1631 ze zm.) przewiduje bowiem dwa odrębne sposoby ustalania wysokości emerytur – jeden dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a drugi dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Jak wynika z regulacji ww. ustawy, każdy z tych sposobów ustalenia emerytury jest odmienny i jest uwarunkowany koniecznością spełnienia przez osobę zainteresowaną określonych przesłanek, warunkujących przyznanie prawa do emerytury.

I tak, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:

• osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn;
• mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 27a.

Z kolei ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184, a także art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986).

Zróżnicowanie zasad przyznawania i sposobów obliczania emerytury, jakie nastąpiło począwszy od 1 stycznia 1999 r., mimo że w założeniu ustawodawcy miało być wprowadzone z poszanowaniem praw nabytych przez osoby, które w 1999 roku osiągnęły wiek emerytalny, co wiązało się z utrzymaniem dla tych osób tzw. starych zasad ustalania wysokości emerytury, w praktyce wielokrotnie uniemożliwia tym osobom otrzymanie jakiejkolwiek emerytury ze względu na brak odpowiednich okresów składkowych i nieskładkowych.

Co istotne, w przypadku nieosiągnięcia odpowiedniego okresu składkowego, osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie otrzymają żadnej emerytury, nawet jeśli przez określony czas z uzyskiwanego przez nie wynagrodzenia były potrącane składki na ubezpieczenie emerytalne. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., które nie posiadają wymaganego okresu składkowego, nie mogą również otrzymać emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu. Kwota składek zgromadzonych przez takie osoby za przepracowany okres nie może być również przez nie wykorzystana w inny sposób. Tym samym przyjęte i stosowane obecnie rozwiązania mogą powodować po stronie osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. uzasadnione wątpliwości dotyczące równego i sprawiedliwego traktowania wszystkich obywateli.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. otrzymanie emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu?

2. Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na:

   (i) umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., które obecnie nie spełniają warunków pozwalających im na uzyskanie emerytury,
   (ii) uzupełnienia wysokości zgromadzonych składek emerytalnych o kwotę wyliczoną za okres odpowiedni do brakującego okresu składkowego,
   (iii) gdzie wysokość kapitału/składek emerytalnych podlegająca uzupełnieniu byłaby ustalona w wysokości np. takiej, jaką osoba ta uiszczałaby gdyby uzyskiwała minimalne wynagrodzenie, w poszczególnych latach, w których powinna podlegać zatrudnieniu i powinna uiszczać składkę emerytalną,
   (iv) a w konsekwencji pozwalających na otrzymanie tym osobom emerytury, nawet w minimalnej wysokości?

Z wyrazami szacunku

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP