Interpelacja w sprawie możliwej zmiany przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Od ponad 10 lat obowiązuje w Polsce nowy system gospodarowania odpadami, wprowadzony rewolucyjną zmianą ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Jej realizacja pozwoliła na znaczącą poprawę w regulowanym obszarze, zwłaszcza w zakresie systemu gospodarowania odpadami, Nie podważając ogólnie pozytywnej oceny wprowadzonych rozwiązań, należy jednak zwrócić uwagę na te z nich, które budzą wątpliwości i które nie spełniają swojej roli w praktycznym zastosowaniu.

Pragnę zwrócić uwagę na regulacje ustawy w dwóch obszarach, których brzmienie i stosowanie rodzi znaczące problemy i niepożądane skutki dla mieszkańców i zarządców nieruchomości wielolokalowych. Problemy te, związane są przede wszystkim z kwestią należytej segregacji odpadów, w szczególności w zakresie zapewnienia technicznych możliwości identyfikacji odpadów komunalnych oraz, idącą za tym w przypadku nieruchomości wielolokalowych, nieuzasadnioną i niesprawiedliwą zasadą odpowiedzialności zbiorowej. Problemy te występują i są powszechnie znane od czasu obowiązywania nowych regulacji, niestety z latami sytuacja nie ulega należytej poprawie, a złe praktyki w tym zakresie nasilają się.

W szczególności należy zwrócić uwagę na skutki wprowadzonych w 2021 roku rozwiązań, które w projektowanym kształcie nakładały na mieszkańców obowiązek bezpośredniego składania deklaracji do gminy, w ostatecznym brzmieniu, przeniosły cały ciężar prawidłowego realizowania i kontrolowania segregacji śmieci na mieszkańców i zarządców nieruchomości wielolokalowych. Są nimi najczęściej spółdzielnie mieszkaniowe. Zapis ten, działający w zbiegu z przyjętą regulacją, która jedynie zezwala, a nie obliguje lokalne samorządy do określenia w gminnych regulaminach warunków, na jakich poszczególne odpady są zbierane w sposób selektywny doprowadza do licznych sytuacji spornych, kuriozalnych, a bywa iż patologicznych.

Analizy pokazują, że większość gmin nie wprowadziła w regulaminach utrzymania czystości stosownych zapisów. Powoduje to sytuację uznaniowości w ocenie spełniania warunków ustawowych w opisanym zakresie. W praktyce prowadzi to do sytuacji, że zarządcy nieruchomości nie mają formalnych, technicznych ani żadnych innych skutecznych narzędzi we wprowadzeniu i respektowaniu zasad selektywnej zbiórki odpadów. Pomimo tego, iż ogromna większość mieszkańców restrykcyjnie przestrzega obowiązujących przepisów, nawet niewielkie odstępstwa od wprowadzonych zasad powodują, iż na spółdzielnie czy wspólnoty mieszkańców nakładane są znaczące kary finansowe, podtrzymywane następnie, wobec istniejących zapisów ustawy, przez sądy. Niepożądane praktyki w tym zakresie tylko pogłębia wprowadzony od początku 2025 roku dodatkowy obowiązek segregacji odpadów tekstylnych. Dzieje się tak także z powodu braku obowiązków gmin w zakresie odbioru tego rodzaju odpadów nie tylko poprzez ich przyjmowanie w PSZOK.

Ogólnopolskie organizacje reprezentujące zarządców nieruchomości, a co za tym idzie miliony obywateli zamieszkujących w nieruchomościach wielolokalowych od lat postulują o zmianę tych niezrozumiałych przepisów. Zarządcy nieruchomości nie dysponują bowiem wskazanymi w prawie i skutecznymi w działaniu narzędziami, które pozwoliłyby na kierowanie odpowiedzialności za nieprawidłowe realizowanie obowiązków ustawowych na rzeczywistych sprawców. Przerzucanie bowiem całej odpowiedzialności na zarządców, de facto jest karaniem wszystkich mieszkańców.

W związku z opisanym stanem prawnym i faktycznym występuję z prośbą o dzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w Ministerstwie Klimatu i Środowiska prowadzone są analizy i prace zmierzające do przygotowania rozwiązań ustawowych w sposób ostateczny i jednoznaczny określających na terenie całego kraju kiedy selektywna zbiórka odpadów jest prowadzona, a kiedy zbiórki takiej za selektywną uznać nie można?

2. Czy ew. prowadzone są prace zmierzające do wprowadzenia w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zapisów nakładających na gminy obowiązek, a nie tylko możliwość wprowadzania do zapisów regulaminów utrzymania porządku i czystości na terenie gminy określających warunki, w których selektywna zbiórka odpadów jest prowadzona, a kiedy zbiórki takiej za selektywną uznać nie można?

3. Czy ew. prowadzone są prace zmierzające do wprowadzenia w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zapisów nakładających na gminy obowiązek dodatkowego, poza przyjmowaniem w PSZOK, odbioru odpadów selektywnych od mieszkańców?