Interpelacja w sprawie rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce oraz wprowadzenia zmian legislacyjnych wspierających transport rowerowy

Zgodnie z polityką transportową Unii Europejskiej Polska zobowiązana jest do wspierania rozwoju proekologicznych środków transportu, takich jak rowery, hulajnogi elektryczne oraz urządzenia transportu osobistego (UTO). Rezolucja A/76/L.35 Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz deklaracja ministrów transportu krajów członkowskich UE z 3 kwietnia 2024 r. uznają rower za pełnoprawny środek transportu służący także dekarbonizacji transportu miejskiego. Przykładem może być Kopenhaga, gdzie dzięki rozbudowie infrastruktury rowerowej udział rowerów w ruchu miejskim wzrósł do 49 proc., a emisja CO2 z transportu drogowego zmniejszyła się o 20 proc. Dlatego pojawia się pilna potrzeba przygotowania Narodowej Strategii Rowerowej, która w sposób spójny z regionalnymi strategiami wyznaczy kierunek rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce.

Działania strategiczne wymagają konkretnych zmian legislacyjnych w ustawie o drogach publicznych oraz innych powiązanych z tą tematyką, m.in. w ustawie o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, Prawie o ruchu drogowym, przepisach techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych, Prawie budowlanym, ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie, instytucja odpowiedzialna za planowanie i zarządzanie drogami w regionie, wyszedł z inicjatywą programu „Budowa alternatywnego układu drogowego dla urządzeń transportu osobistego (UTO)”, w którym wychodzi z następującymi propozycjami:

• nadanie drogom dla rowerów jednej z kategorii dróg publicznych oraz wyznaczenie ich przebiegów niezależnie od korytarzy dróg kołowych, co umożliwi bezpieczny i codzienny transport dla użytkowników tej infrastruktury;
• potrzeba utworzenia „specustawy” rowerowej dającej prawne możliwości budowy infrastruktury rowerowej jako niezależnego układu komunikacyjnego od sieci dróg publicznych (np. nowe przebiegi dróg dla rowerów poza drogami publicznymi);
• konieczność wypracowania jednolitych standardów utrzymania infrastruktury rowerowej;
• stworzenie globalnego systemu referencyjnego sieci dróg rowerowych oraz diagnostyki;
• gromadzenie danych o ruchu rowerowym – natężeń, rozkładu przestrzennego oraz jego zmienności.

W tym celu Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie proponuje następujące zmiany w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 320, ze zm., zwana dalej „ustawą”):

1) wprowadzenie dróg rowerowych jako jednej z kategorii dróg publicznych. Z uwagi na powyższe niezbędna jest zmiana art. 2 ustawy następującym zakresie:
Drogi publiczne ze względu na rodzaj przenoszonego ruchu dzielą się na drogi kołowe i drogi dla rowerów.
Drogi dla rowerów ze względu na funkcje dzielą się na:
- wojewódzkie drogi dla rowerów,
- powiatowe drogi dla rowerów,
- gminne drogi dla rowerów.
Podział dróg publicznych kołowych ze względu na funkcję pozostaje bez zmian;

2) przepisy dotyczące dróg publicznych stosuje się do dróg rowerowych analogicznie (należy wskazać wyjątki lub właściwe przepisy z ustawy);

3) wprowadzenie w słowniku ustawy pojęcia drogi dla rowerów:
Droga dla rowerów (DDR) – jezdnia główna przeznaczona wyłącznie do ruchu niezmotoryzowanych uczestników ruchu drogowego, w szczególności kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną, urządzeniem transportu osobistego lub urządzeniem wspomagającym ruch;

4) minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, sieć międzynarodowych szlaków rowerowych, w oparciu o istniejącą i planowaną sieć dróg dla rowerów i szlaków rowerowych;

5) do wojewódzkich dróg dla rowerów zalicza się drogi stanowiące połączenia między województwami, pomiędzy miastami lub mające znaczenie dla województwa.
Zaliczenie do kategorii wojewódzkich dróg dla rowerów następuje w drodze uchwały sejmiku województwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu.
Ustalenie przebiegu istniejących wojewódzkich dróg dla rowerów następuje w drodze uchwały sejmiku województwa, po zasięgnięciu opinii zarządów powiatów i zarządów związków metropolitalnych, na obszarze których przebiega droga, w miastach na prawach powiatu – opinii prezydentów miast;

6) przepisy dotyczące dróg powiatowych i dróg gminnych stosuje się do powiatowych dróg dla rowerów i gminnych dróg dla rowerów analogicznie w zakresie ustalenia ich sieci;

7) usunięcie pojęcia drogi rowerowej z kategorii dróg wewnętrznych, pozostawienie przepisów dotyczących dróg pieszych;

8) numery drogom dla rowerów nadaje zarząd województwa;

9) jednolite numery inwentarzowe obiektom mostowym i tunelom nadaje, na podstawie zgłoszeń zarządów dróg, minister właściwy do spraw transportu;

10) ustalenie własności infrastruktury DDR (analogicznie zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy) – wskazanie samorządu właściwego szczebla w zależności od kategorii DDR.

11) DDR, których ze względów funkcyjno-technicznych nie da się wydzielić jako samodzielnych dróg, pozostają w pasie drogi publicznej kołowej, w ciągu której leżą oraz pozostają własnością Skarbu Państwa lub danej jednostki samorządu terytorialnego, w zarządzie zarządcy danej drogi;

12) DDR niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym takiej drogi są drogami wewnętrznymi i należą do właściciela terenu, na którym jest zlokalizowana;

13) status istniejących DDR leżących w pasach dróg publicznych kołowych nie ulega zmianie do czasu określenia ich kategorii przez właściwy organ;

14) właściwość, zadania, kompetencje zarządców DDR wyznaczyć na podstawie art. 19 ustawy (wskazanie zarządców dróg na określonym poziomie);

15) zadania i kompetencje zarządcy DDR określić analogicznie w oparciu o przepisy art. 20 ustawy;

16) obowiązek budowy kanału technologicznego nie dotyczy DDR (uzupełnić zwolnienie z ww. obowiązku w art. 39 ust. 6ba ustawy);

17) budowa, przebudowa, remont, utrzymanie, ochrona i oznakowanie DDR należy do zarządcy terenu, na którym zlokalizowania jest ta droga. Finansowanie ww. zadań pozostaje w gestii zarządcy terenu za wyjątkiem inwestycji niedrogowej określonej w art. 16;

18) minister właściwy do spraw transportu określi sposób finansowania z budżetu państwa międzynarodowych dróg rowerowych, uruchomi program dofinansowania budowy dróg rowerowych dla jednostek samorządu terytorialnego w oparciu o np. rządowy Program Rozwoju Dróg Rowerowych w ramach nowych zadań własnych samorządów;

19) minister właściwy do spraw transportu określi standardy utrzymania dróg dla rowerów w drodze rozporządzenia (w tym szlaków międzynarodowych);

20) konieczność wprowadzenia przepisów przejściowych – wskazanie przez właściwy organ administracji publicznej terminu określenia zmian na sieci DDR oraz sposobu przejmowania ich własności.

Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie zwrócił się do mnie o przekazanie propozycji Ministerstwu Infrastruktury. Proszę zatem o ich przeanalizowanie i ewentualne zastosowanie w zmianach legislacyjnych usprawniających rozwój infrastruktury rowerowej w Polsce.

Niniejszym proszę również o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury prowadzi prace nad opracowaniem Narodowej Strategii Rowerowej?
2. Czy Ministerstwo Infrastruktury uwzględni propozycje Zarządu Dróg Wojewódzkich w Olsztynie przy opracowywaniu zmian legislacyjnych ułatwiających budowę dróg dla rowerów?
3. Jakie środki finansowe planuje przeznaczyć Ministerstwo Infrastruktury w 2025 roku na rozwój infrastruktury rowerowej w Polsce, w tym na budowę międzynarodowych szlaków rowerowych oraz programy dofinansowania dla jednostek samorządu terytorialnego?
4. Czy planowane są konsultacje społeczne w sprawie proponowanych zmian legislacyjnych i Narodowej Strategii Rowerowej?
5. Biorąc pod uwagę, że w Ministerstwie Infrastruktury prowadzone są prace legislacyjne mające na celu wprowadzenie tzw. specustawy rowerowej. Czy projektowany akt normatywny jest analogiczny do „specustawy drogowej” umożliwiającej uproszenie procesu uzyskiwania pozwolenia na budowę w formie decyzji administracyjnej – zezwolenia na realizację inwestycji drogowej (ZRID), czy zakłada możliwości wprowadzania zmian w statusie właścicielskim nieruchomości?
6. Czy podejmowane są kroki zapobiegawcze, jeśli ewentualne próby wprowadzenia „specustawy rowerowej”, na tym etapie wdrażania zmian w ustroju dróg, spotkałyby się z negatywnym odbiorem społeczności lokalnych?
7. Czy kwestia zawarta w pytaniu nr 6 była przedmiotem analiz w resorcie infrastruktury?