Interpelacja w sprawie likwidacji szkół

Szanowna Pani Minister,

w ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego docierają liczne sygnały od mieszkańców małych miejscowości i wsi zaniepokojonych planami likwidacji lokalnych szkół podstawowych. Likwidacja tych placówek budzi uzasadnione obawy rodziców, nauczycieli oraz samorządowców, szczególnie w kontekście zapewnienia równego dostępu do edukacji oraz jakości kształcenia w małych społecznościach.

Małe szkoły pełnią w środowisku lokalnym nie tylko funkcję edukacyjną, ale także społeczną – są miejscem integracji mieszkańców, wpływają na rozwój lokalnych wspólnot i zapewniają dzieciom możliwość nauki w przyjaznym, kameralnym środowisku. Ich zamykanie niejednokrotnie skutkuje koniecznością dojazdów uczniów do oddalonych placówek, co może negatywnie wpływać na komfort nauki, rozwój społeczny oraz poziom bezpieczeństwa dzieci.

Tymczasem dostępne dane wskazują, że od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. do kuratoriów oświaty wpłynęło 246 wniosków dotyczących zamiaru likwidacji lub przekształcenia szkół, z czego 77 wniosków dotyczyło likwidacji placówek, a 169 ich przekształcenia. W niektórych województwach, takich jak mazowieckie czy śląskie, wnioski te składano częściej niż w innych regionach, co może świadczyć o specyficznych problemach lokalnych samorządów.

Z powyższych względów zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Zakres i skala likwidacji szkół

1. Ile wniosków o likwidację szkół wpłynęło do kuratoriów oświaty w roku szkolnym 2023/2024 oraz od początku roku 2024 do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację? Proszę o podanie danych ogólnych oraz szczegółowych w podziale na województwa i powiaty, a także wskazanie, ile z tych wniosków zostało już rozpatrzonych i z jakim wynikiem.

2. Czy wśród szkół, których dotyczyły wnioski o likwidację, były placówki o różnej liczbie uczniów? Jeśli tak, proszę o podanie danych dotyczących ich wielkości – np. liczby uczniów oraz liczby oddziałów w tych szkołach.

3. Czy w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są analizy dotyczące tendencji w likwidacji szkół? Jeśli tak, to jakie są przewidywania co do przyszłych zmian w sieci szkół podstawowych w Polsce?

4. Czy istnieją samorządy, które złożyły wnioski o likwidację więcej niż jednej szkoły na swoim terenie? Jeśli tak, proszę o wskazanie, których gmin to dotyczy oraz ile szkół zamierzają one zamknąć.

5. Proszę o podanie danych ogólnopolskich w podziale na województwa – liczba złożonych wniosków o likwidację szkoły podstawowej, szkoły ponadpodstawowej, liczba wydanych pozytywnych opinii przez KO, liczba wydanych negatywnych opinii przez KO.

Przyczyny likwidacji szkół

6. Jakie były najczęstsze powody likwidacji szkół wskazywane przez samorządy? Czy dominowały kwestie demograficzne, finansowe, organizacyjne czy inne?

7. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu zmian demograficznych na funkcjonowanie sieci szkół? Jakie działania są podejmowane w celu przeciwdziałania skutkom niżu demograficznego w małych miejscowościach?

8. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje działania mające na celu wsparcie samorządów w utrzymaniu małych szkół? Czy planowane są programy finansowe, organizacyjne lub infrastrukturalne, które mogłyby pomóc w ich dalszym funkcjonowaniu?

Wpływ na uczniów i nauczycieli

9. Jakie alternatywne rozwiązania edukacyjne zostały zaproponowane uczniom z likwidowanych szkół? Czy zapewniono im możliwość kontynuacji nauki w pobliskich placówkach?

10. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby uczniów z orzeczeniami o spektrum autyzmu, zespołem Aspergera lub innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w likwidowanych szkołach? Jeśli tak, proszę o przedstawienie tych danych.

11. Jakie wsparcie zostało zaoferowane nauczycielom tracącym pracę w wyniku likwidacji szkół? Czy istnieją programy przekwalifikowania lub zatrudnienia ich w innych placówkach edukacyjnych?

Decyzje kuratorów i analiza skutków likwidacji

12. Ile wniosków o likwidację szkół uzyskało pozytywną opinię kuratorów oświaty, a ile zostało odrzuconych? Proszę o podanie szczegółowych danych dla poszczególnych województw.

13. Czy w decyzjach kuratorów uwzględniano aspekty społeczne i edukacyjne, takie jak dostępność szkół, długość dojazdu uczniów czy konsekwencje dla lokalnych społeczności?

14. Czy ministerstwo prowadzi badania dotyczące wpływu likwidacji szkół na lokalne społeczności? Jakie są wnioski z tych analiz?

Propozycje rozwiązań

15. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie programów wsparcia dla małych szkół, np. w formie ich przekształcenia w centra edukacyjno-kulturalne lub szkoły filialne?

16. Czy planowane są zmiany w finansowaniu edukacji, które mogłyby pomóc samorządom w utrzymaniu małych szkół?

17. Czy ministerstwo analizuje możliwość dostosowania przepisów dotyczących organizacji szkół do specyfiki małych placówek, tak aby mogły one funkcjonować w bardziej elastycznej formule?

Zamknięcie małych szkół to decyzja, która może mieć dalekosiężne skutki zarówno dla uczniów, jak i całych społeczności lokalnych. Dlatego kluczowe jest zapewnienie odpowiednich mechanizmów wsparcia dla samorządów, aby nie były one zmuszone do podejmowania takich decyzji wyłącznie z powodów finansowych.

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w ustawowym terminie.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk