Interpelacja w sprawie prawnego unormowania umowy franczyzy w prawie polskim

Szanowny Panie Ministrze,

Rada Ministrów podczas posiedzenia w dniu 8 grudnia 2023 roku przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo własności przemysłowej (UD506), po czym zaniechano kontynuacji procesu legislacyjnego. Projekt zakładał m.in. zmiany w ustawie Kodeks cywilny poprzez dodanie przepisów prawnych normujących umowę franczyzy.

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu sporządzonego przez resort sprawiedliwości: „Umowa franczyzy stanowi de lege lata umowę nienazwaną (nieuregulowaną w przepisach prawa prywatnego), a możliwość jej zawierania wynika ze statuowanej w Kodeksie cywilnym zasady swobody umów. Cechami konstytutywnymi zawieranych w obrocie gospodarczym umów franczyzy jest świadczenie jednej strony umowy (franczyzodawcy - FD) polegające na udzieleniu drugiej stronie umowy franczyzy (franczyzobiorcy- FB) zezwolenia na korzystanie z jego nazwy, firmy, godła, symboli, znaków towarowych, patentów, know-how, koncepcji i techniki prowadzenia działalności gospodarczej, z zobowiązaniem do udzielenia jej pomocy, w zamian za świadczenie drugiej strona (franczyzobiorcy) w postaci zobowiązania się do prowadzenia własnej działalności zgodnie ze wskazówkami organizatora sieci i do zapłaty wynagrodzenia. Polski Kodeks cywilny (ani inne ustawy z obszaru prawa prywatnego) nie regulują treści umowy franczyzy. Umowa franczyzy jest przedmiotem regulacji prawnych w niektórych państwach. W polskich warunkach umowa franczyzy stanowi podstawę prowadzenia działalności gospodarczej w wielu branżach. Według różnych raportów liczba osób zaangażowanych w sieci franczyzowe w Polsce przekracza ponad pół miliona osób. Ocenia się, że w Polsce w 2020 r. było dostępnych ponad 1300 różnych sieci franczyzowych. Rynek franczyzy w Polsce rozwija się i ma perspektywy dalszego wzrostu. Do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęły informacje wskazujące na występujące w obrocie dysfunkcje systemów franczyzowych w istotny sposób wpływające na prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce. Informacje te były również przedmiotem doniesień i komentarzy medialnych”.

Potrzeba unormowania prawnego umowy franczyzy pozostaje nadal aktualna z punktu widzenia praktyki stosowania prawa, zwłaszcza że z umów tych korzystają spółki Skarbu Państwa, a także spółki komunalne z udziałem jednostek samorządu terytorialnego.

Podczas wykonywania obowiązków poselskich zostałem zapoznany z problemem występującym w spółce komunalnej Agencja Rozwoju Regionalnego Arreks sp. z o.o. z siedzibą w Kleszczowie, w której jedynym udziałowcem pozostaje gmina Kleszczów. Spółka od 2007 roku jest związana z Polskim Koncernem Naftowym Orlen SA umową franczyzy dot. m.in. zakupu paliw, korzystania z kart flotowych, wykorzystywania znaków towarowych: ORLEN, VERVA, FLOTA, VITAY, sprzedaży na stacji paliw gotowych posiłków, artykułów spożywczych i przemysłowych dostarczanych przez Orlen, jak również wizualizacją wewnętrzną i zewnętrzną, której kosztami wykonania i utrzymywania podmioty dzielą się w proporcjach. Realizacja umowy została zabezpieczona przez gminę Kleszczów depozytem pieniężnym wpłaconym na rzecz koncernu paliwowego.

Zawarta umowa franczyzy dobiega końca, zaś wobec faktu, że umowa franczyzy nie jest uregulowana w prawie polskim, gdyż jest to tzw. umowa nienazwana, stąd spółka, pomimo że jest podmiotem prawa publicznego w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 roku (Dz. Urz. UE L 94 z 28.3.2014 r., str. 65), to nie może przeprowadzić postępowania w trybie ustawy o zamówieniach publicznych, jak i w trybie ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym na wybór franczyzodawcy, gdyż franczyza wiąże się nie tylko z dostawą paliw, ale również z partycypacją w kosztach remontu stacji paliw ponoszoną przez obie strony, jak i w zabezpieczeniu finansowym albo hipotecznym ponoszonym przez gminę jako właściciela spółki. Tym samym umowa obejmuje wiele świadczeń wzajemnych i gwarancji finansowych, które w żaden sposób nie wpisują się w reżim ustawy Prawo zamówień publicznych, a z drugiej strony umowa franczyzy nie jest wyłączona spod stosowania tejże ustawy. Należy dodać, że zarówno spółka, jak i władze gminy nie są zainteresowane wyłonieniem jedynie dostawcy paliw, gdyż wskazane usługi dodatkowe świadczone na stacji paliw cieszą się zainteresowaniem i uznaniem mieszkańców i spółka nie wyobraża sobie, aby z nich zrezygnować. Dodatkowo marka Orlen gwarantuje stabilność dostaw i bezpieczeństwo prawne dla spółki i władz gminy.

Stąd proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Urząd Zamówień Publicznych opracował tymczasowe zalecenia umożliwiające wyłonienie dostawcy usług franczyzy do czasu, aż resort sprawiedliwości zainicjuje zmiany legislacyjne mające na celu prawne unormowanie wskazanej umowy w prawie polskim?

2. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie zadane w pkt 1 proszę o wskazanie, czy Urząd Zamówień Publicznych rekomenduje zalecenia innego organu (podmiotu) umożliwiające wyłonienie dostawcy usług franczyzy, z którego mogłyby skorzystać władze gminy Kleszczów i kierownictwo spółki komunalnej do czasu, aż resort sprawiedliwości zainicjuje zmiany legislacyjne mające na celu prawne unormowanie wskazanej umowy w prawie polskim?

3. Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii opracowało tymczasowe zalecenia umożliwiające wyłonienie dostawcy usług franczyzy do czasu, aż resort sprawiedliwości zainicjuje zmiany legislacyjne mające na celu prawne unormowanie wskazanej umowy w prawie polskim?

4. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie zadane w pkt 1 proszę o wskazanie, czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii rekomenduje zalecenia innego organu (podmiotu) umożliwiające wyłonienie dostawcy usług franczyzy, z którego mogłyby skorzystać władze gminy Kleszczów i kierownictwo spółki komunalnej do czasu, aż resort sprawiedliwości zainicjuje zmiany legislacyjne mające na celu prawne unormowanie wskazanej umowy w prawie polskim?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura