Interpelacja w sprawie trybu zatrudniania i zarobków skarbników w jednostkach samorządu terytorialnego

W ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1135) przepisy art. 4 ust. 1 pkt 2 wprost przewidują zatrudnianie na podstawie powołania (tzw. stosunek powołania) m.in. skarbników jednostek samorządu terytorialnego. Z informacji prasowej (tekst “Skarbnicy w samorządach zarabiają za mało. Wielu chce odejść z pracy” z 16 grudnia 2024 r. opublikowany w Dzienniku Gazeta Prawna) możemy dowiedzieć się, że w roku 2024 odwołano niemal 300 skarbników, co stanowi ponad 10% wszystkich pracujących na tym stanowisku. Główną przyczyną są przeprowadzone w kwietniu 2024 r. wybory samorządowe.

Jak podnosi środowisko skarbników, zatrudnienie na podstawie powołania jest reliktem dawnego stanu prawnego. Do końca 2008 roku również sekretarze gmin i powiatów byli zatrudniani na podstawie powołania. Wraz z wejściem w życie ustawy z 2008 roku (od początku 2009 r.) sekretarze zostali wykreśleni z grupy pracowników zatrudnianych na podstawie powołania, natomiast skarbnicy – nie. Między innymi w stanowisku Zrzeszenia Gmin Województwa Lubuskiego nr 06/2023 z dnia 24.10.2023 czytamy, że „stosunek pracy powstały na podstawie powołania jest mniej bezpieczny dla pracownika niż ten, który powstał na skutek zawarcia umowy o pracę. (…) w przypadku skarbnika zatrudnionego na podstawie powołania może on być w każdym czasie – niezwłocznie lub w określonym terminie – odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał, bez uzasadnienia. Odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę”. Zwraca się też uwagę, że z jednej strony od skarbnika wymaga się myślenia długofalowego o polityce finansowej JST, z drugiej zaś zapewnia się mu stosunkowo słabą ochronę (często uwarunkowaną politycznie), co przeczy celom, dla których powołano to stanowisko.

Problem nawiązania stosunku pracy w oparciu o powołanie potęguje inny problem, który również podnoszą skarbnicy. Wynagrodzenie dla stanowisk na bazie powołania zawiera górny limit maksymalny dla wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku funkcyjnego. W obliczu starania się o pracowników urzędy podnoszą pensje, ale nie mogą ich podnieść w stosunku do skarbników czy zastępców analogicznie jak na wszystkich innych stanowiskach. Częstym przypadkiem jest, że kierownicy referatów/wydziałów zarabiają więcej niż skarbnik, bo tego drugiego limituje maksymalny poziom. Wiele urzędów stosowało w celu wyrównania tego stanu dodatek specjalny, ale ten powinien być przewidziany na specjalne i jednostkowe sytuacje, co potwierdzają wystąpienia pokontrolne RIO z ostatnich lat.

Powyższe tezy wydają się potwierdzać liczby przytoczone w artykule Dziennika Gazety Prawnej.

W związku z tym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podejmuje lub planuje podjąć prace legislacyjne mające na celu zmianę formy zatrudnienia skarbników z powołania na zwykłą umowę o pracę?

2. Jakie przesłanki stoją za utrzymywaniem rozbieżności między zasadami zatrudniania sekretarzy i skarbników, mimo że w obydwu przypadkach chodzi o pracowników zarządzających ważnymi obszarami administracji samorządowej?

3. Czy ministerstwo dysponuje danymi lub analizami wskazującymi na korzyści bądź zagrożenia wynikające z utrzymywania obecnego stanu prawnego wobec skarbników?

4. Czy ministerstwo planuje zająć się problemem wynagrodzeń i ich maksymalnego poziomu w kontekście opisanej wyżej sytuacji?