Interpelacja w sprawie koordynacji działań w ramach wdrażania programu zwiększenia potencjału retencji na obszarach wiejskich (KPO, działanie B.3.3.1) oraz wadliwych zapisów rozporządzenia dotyczącego sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z prośbą o wyjaśnienie, czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wody Polskie podjęły jakąkolwiek współpracę celem rozwiązania problemów poruszanych podczas moich spotkań, które miały miejsce rok temu zarówno w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ministrem Adamem Nowakiem, jak i w Wodach Polskich z prezesem Mateuszem Balcerowiczem.

Spotkania te były organizowane w ramach prac parlamentarnego zespołu ds. mikroretencji dotyczących wdrażania programu zwiększania potencjału retencji na obszarach wiejskich w ramach środków Krajowego Planu Odbudowy, działanie B.3.3.1. W trakcie tych spotkań oraz podczas kontroli poselskich w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz w Wodach Polskich zwracano uwagę na poważne niedociągnięcia w koordynacji działań pomiędzy Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwem Infrastruktury a Wodami Polskimi.

Jednym z głównych problemów wskazywanych podczas tych spotkań była wadliwa konstrukcja rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ.

W szczególności § 8 w pkt 3, 4 i 5 rozporządzenia wskazuje, że ustalając obszar korzystnego wpływu urządzeń melioracyjnych, nie uwzględnia się gruntów będących nieużytkami rolnymi, wtórnie zabagnionych oraz zdegradowanych łąk i pastwisk, których zagospodarowanie pomelioracyjne uznaje się za niecelowe.

Takie zapisy są sprzeczne z celami działania B.3.3.1 KPO, które zakłada zwiększenie retencji na obszarach rolniczych m.in. poprzez działania oparte na przyrodzie. Przykładem takiego działania jest wykorzystanie istniejących systemów melioracyjnych do przekierowania wód opadowych na tereny nieużytkowane rolniczo, takie jak nieużytki, mokradła i obszary zabagnione, gdzie można retencjonować wodę bez szkody dla gruntów rolnych, a wręcz z korzyścią dla ich wilgotności.

Jednym z przykładów efektywnego wykorzystania tego podejścia jest obszar użytku ekologicznego „Rozalia” na Opolszczyźnie – kompleks mokradeł i zabagnionych łąk gromadzący wodę odprowadzaną z systemów drenarskich z kilkuset hektarów gruntów rolnych. Obiekt ten, mimo pozytywnego wpływu na przyległe grunty, nie jest uwzględniany w ewidencji melioracyjnej, ponieważ rozporządzenie wyklucza obszary zabagnione z listy terenów korzystnie oddziałujących na rolnictwo.

Co więcej, w ramach działania B.3.3.1, ministerstwo rolnictwa przekazało Wodom Polskim środki na wykonanie ewidencji melioracji wodnych. Wody Polskie ogłosiły przetarg na realizację tej inwentaryzacji, wymagając od wykonawców dostosowania się do obowiązującego rozporządzenia. W efekcie tereny predysponowane do naturalnej retencji, jak mokradła, nieużytki rolne i stare wyrobiska, nie są uwzględniane, mimo że to one powinny być priorytetem w realizacji celów programu.

Samorządy gminne, które chcą realizować działania retencyjne zbliżone do przyrody, muszą samodzielnie prowadzić inwentaryzację potencjalnych terenów retencyjnych, ponosząc dodatkowe koszty, mimo że program KPO miał zapewnić wsparcie w tym zakresie.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wody Polskie podjęły działania w celu poprawy koordynacji wdrażania programu B.3.3.1?
2. Czy rozważano nowelizację rozporządzenia dotyczącego ewidencji melioracji wodnych, aby uwzględniało ono tereny zabagnione, nieużytki i mokradła jako istotne elementy błękitno-zielonej infrastruktury?
3. Dlaczego środki przekazane na inwentaryzację melioracji nie uwzględniają obszarów kluczowych dla naturalnej retencji, co jest sprzeczne z założeniami działania B.3.3.1?
4. Czy planowane są działania naprawcze, które pozwolą samorządom skutecznie wdrażać projekty zwiększające retencję na obszarach wiejskich bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów na własne inwentaryzacje?

Brak koordynacji pomiędzy resortami oraz nieadekwatne zapisy rozporządzenia uniemożliwiają skuteczną realizację celów retencyjnych i zagrażają efektywnemu wykorzystaniu środków KPO.